Banki twierdzą, że zdecydowana większość takich roszczeń jest bezzasadna, i od kilku tygodni powtarzają jedną liczbę: wygrywają ok. 78 proc. spraw. W sobotnim artykule Interii o raporcie Warszawskiego Instytutu Bankowości padło zdanie, że według danych UOKiK banki wygrały ok. 78 proc. prawomocnie zakończonych w 2025 r. postępowań o SKD. Sprawdziliśmy, skąd ta liczba się wzięła. Najkrócej: nie dotarliśmy do żadnego opublikowanego badania UOKiK, które by ją zawierało. Raport, na który powołuje się Interia, sam ostrzega, jak tej statystyki nie czytać.
Sankcja kredytu darmowego, w skrócie SKD, to jedno z najmocniejszych narzędzi, jakie polskie prawo daje osobie z kredytem gotówkowym, ratalnym czy samochodowym. Jeżeli bank przy zawieraniu umowy naruszył określone obowiązki, na przykład źle podał informacje o kosztach kredytu, konsument może złożyć mu pisemne oświadczenie i oddać tylko pożyczony kapitał. Art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim mówi o zwrocie kredytu bez odsetek i innych kosztów należnych kredytodawcy, a więc także bez prowizji i opłat. Wyjątkiem są przewidziane w umowie koszty ustanowienia zabezpieczenia, które konsument ponosi nadal. Uprawnienie wygasa po roku od wykonania umowy. Ustalenie tej daty wymaga oceny rozliczeń obu stron; sama data ostatniej raty nie zawsze rozstrzyga o zachowaniu terminu.
Ślad prowadzi do artykułu, nie do badania
W raporcie WIB 78 proc. pojawia się na s. 96, przy przypisie 267. Autorzy piszą, że wynika ono z badania UOKiK zaprezentowanego na Europejskim Forum Finansowym w 2025 r. W przypisie nie odsyłają jednak do urzędu, tylko do czerwcowego tekstu w serwisie Infor.pl. Jego autor, ekonomista, pisze, że badanie UOKiK przeprowadzono w 2025 r. wśród kancelarii zajmujących się SKD, a jego wnioski przedstawiono na konferencji. Nie podaje wielkości próby, okresu, którego dotyczyły dane, ani odnośnika do samego badania. Co do tego, czy chodziło o sprawy prawomocne, pisze tylko, że „wszystko wskazuje” na taki charakter danych. To przypuszczenie, a nie ustalenie. Nazwa wydarzenia też nie jest w tym tekście jednolita: raz to forum, raz kongres.
Interia poszła o krok dalej. „Badanie zaprezentowane w 2025 r.” zmieniło się w „postępowania prawomocnie zakończone w 2025 r.”, a przypuszczenie o prawomocności w pewnik. Całość przypisano „danym UOKiK” bez zastrzeżeń. Nie twierdzimy, że takie badanie nie istnieje. Twierdzimy, że nie mogliśmy zweryfikować badania w odnalezionych publicznych materiałach. Nie wiadomo, ile spraw objęło, z jakiego okresu, z jakich sądów i jakich zarzutów dotyczyło. Do tego, według jedynej relacji, jaką mamy, dane pochodziły od kancelarii, a nie z sądów.
Co o tej liczbie piszą sami autorzy raportu
Raport WIB, przygotowany na zlecenie programu wspierającego argumentację sektora bankowego, nie traktuje 78 proc. jako miary szans konsumentów. Autorzy piszą, że to dane o sprawach już zamkniętych, a nie o tysiącach postępowań w toku, i że „mogą być obciążone selekcją spraw zakończonych”. Przypominają też, że przed wyrokiem TSUE w sprawie C-744/24 z 23 kwietnia 2026 r. część pełnomocników celowo wstrzymywała nowe pozwy, więc wcześniej kończone sprawy mogą nie odzwierciedlać późniejszej linii orzeczniczej. W swoich scenariuszach kosztów dla banków autorzy przyjęli dlatego nie jeden wariant, tylko trzy: 15, 22 i 40 proc. przegranych banków. Warianty 15- i 40-procentowy opisali jako test kierunku zmian po wyroku TSUE. Na s. 97 o wariancie wysokim piszą wprost: „a nie prognozę”.
„Problem w tym, że są to dane dotyczące spraw już zamkniętych, a nie tysięcy postępowań w toku.”
Raport PAB/WIB 21/2026, s. 96. Fragment wyjaśnia zakres przytoczonej statystyki.
W tym samym miejscu raport przytacza przykład jednego banku, który informował o 110 prawomocnie zakończonych sprawach, z czego 86 rozstrzygnięto na jego korzyść. To po zaokrągleniu 78,2 proc. Zbieżność może być przypadkowa, ale dobrze pokazuje skalę: 110 spraw w jednym banku wobec ponad 20 tys. postępowań, które banki giełdowe wykazują w sprawozdaniach.
Czego potrzeba, żeby taka statystyka coś znaczyła
Odsetek wygranych to ułamek i zawsze trzeba zapytać, co jest w liczniku, a co w mianowniku. Wiarygodna statystyka musiałaby podawać, ile spraw objęła, z jakiego okresu pochodzą, czy chodzi o wyroki pierwszej czy drugiej instancji i jakich zarzutów dotyczyły. Spór o źle podane RRSO to coś innego niż spór o odsetki naliczane od kredytowanej prowizji albo o brak informacji o zmianie oprocentowania. Ważne jest też, jak dobrano sprawy. Te, które kończą się najszybciej, nie muszą być reprezentatywne: mogą to być na przykład sprawy przegrane w pierwszej instancji i niezaskarżone. Spory prowadzone przez wszystkie instancje trafiają do statystyki prawomocnych wyroków później.
Osobny problem to mieszanie różnych liczb. Interia zestawia w jednym fragmencie dane o postępowaniach z raportów spółek giełdowych, szacunek ZBP o pozwach i reklamacjach oraz odsetek prawomocnych wygranych. To trzy różne rzeczy. Reklamacja to pismo do banku i nie musi skończyć się procesem. Pozew to sprawa w sądzie, która może trwać latami. Prawomocnie zakończone postępowania są inną kategorią niż sprawy wniesione lub pozostające w toku.
Ile naprawdę jest spraw o SKD
Interia podaje, że na koniec I kwartału 2026 r. banki giełdowe wykazywały 23,5 tys. postępowań o SKD o wartości blisko 665 mln zł. Te liczby pochodzą z majowego zestawienia Bankier.pl, opartego na sprawozdaniach dziesięciu banków: 23 502 sprawy. Kwota 665 mln zł nie obejmuje jednak wartości sporów w dwóch bankach, które jej nie ujawniły. Co ważniejsze, banki raportują różne kategorie. Jeden podaje sprawy w toku, inny wszystkie otrzymane pozwy, łącznie z tymi, które już prawomocnie się zakończyły. Sumę 23 502 trzeba więc czytać jako przybliżoną skalę, a nie jako liczbę toczących się dziś procesów w Polsce.
Ze statystykami ZBP jest podobnie. Interia pisze o ok. 30 tys. pozwów i 100 tys. reklamacji. We wrześniu w mediach pojawiały się różne liczby przypisywane ZBP: 34 tys. pozwów i 120 tys. reklamacji na koniec czerwca z 15 banków w relacji serwisu XYZ, a 22 września prezes ZBP Tadeusz Białek mówił w rozmowie z PAP Biznes o blisko 30 tys. pozwów. Nie budujemy z tego szeregu czasowego, bo nie wiemy, czy chodzi o pozwy wniesione, doręczone, czy nadal toczące się sprawy, ani czy zakresy tych zestawień są porównywalne. Warto też odnotować, że raport WIB, podając 30 tys. pozwów i 100 tys. reklamacji jako dane ZBP, odsyła w przypisie 282 na s. 98 nie do związku, tylko do tekstu FrankNews.pl, który powoływał się na raport kwartalny spółki z branży dochodzenia roszczeń. Interia nie wyjaśnia daty ani zakresu swoich danych.
Co się zmieniło po wyroku TSUE
Wyrok TSUE w sprawie C-744/24 dotyczył tego, czy bank może naliczać odsetki od kredytowanych kosztów, takich jak prowizja doliczona do kwoty kredytu. Sam raport WIB zastrzega, że może on wzmacniać niektóre argumenty konsumentów, ale nie rozstrzygał bezpośrednio o zastosowaniu SKD i nie przesądza wyniku konkretnej sprawy. Po tym wyroku w orzecznictwie pojawiły się rozstrzygnięcia korzystne dla kredytobiorców. 19 maja 2026 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, rozpoznając apelacje, wydał prawomocne wyroki w sprawach V Ca 536/26 i V Ca 479/26, w których zasądzono od banków odpowiednio 39 167,98 zł i 39 706,68 zł. W uzasadnieniach V Ca 536/26 i V Ca 479/26, udostępnionych przez sąd, odwołano się do C-744/24. W drugim z tych wyroków sąd powiązał zastosowanie SKD z naruszeniem obowiązków informacyjnych dotyczących RRSO i całkowitej kwoty do zapłaty, ocenianym na tle konkretnej umowy.
Uczciwość wymaga, żeby postawić tu tę samą granicę co przy liczbie 78 proc. Dwa wyroki sądu okręgowego to nie ogólnopolska statystyka. Nie dowodzą, że teraz wszyscy wygrywają, tak jak 78 proc. nie dowodzi, że wszyscy przegrywają. C-744/24 nie oznacza też automatycznej sankcji kredytu darmowego dla każdego kredytu z doliczoną prowizją. Każda umowa wymaga oceny, jakie konkretnie obowiązki bank naruszył i czy to naruszenie mieści się w katalogu z art. 45.
Co z tego wynika dla kredytobiorcy
Kredytobiorca, który po lekturze nagłówków zastanawia się, czy w ogóle warto sprawdzać umowę, nie dowie się tego z liczby 78 proc. Ta liczba nie mówi nic o jego umowie, jego banku ani o zarzutach, które można by w jego sprawie podnieść. Znacznie ważniejszy jest termin z ustawy. Uprawnienie wygasa po roku od wykonania umowy. Ustalenie tej daty wymaga oceny rozliczeń obu stron; sama data ostatniej raty nie zawsze rozstrzyga o zachowaniu terminu. Rozsądnie jest więc zlecić analizę umowy przed złożeniem oświadczenia i zapytać o konkretne naruszenia, a nie o ogólny procent wygranych. Przy sprzedaży roszczenia trzeba sprawdzić, jakie prawa przechodzą na nabywcę i jaki wpływ klient zachowuje na ich dochodzenie.
W ocenie redakcji CHF24 statystyka 78 proc. jest dobrym przykładem tego, jak liczba bez metodologii zmienia się w argument. Przypis raportu prowadzi do artykułu powołującego się na prezentację konferencyjną; do samego badania i jego metodologii nie dotarliśmy. Autor tego artykułu sam formułował przypuszczenie, czego dotyczyła. Raport WIB przytoczył ją z zastrzeżeniami, a Interia już bez nich, przypisując ją wprost urzędowi. To nie znaczy, że banki przegrywają większość spraw o SKD. Tego też nie wiemy. Jeśli UOKiK rzeczywiście dysponuje takim badaniem, najprostszym rozwiązaniem byłoby jego opublikowanie razem z liczbą spraw, okresem i kryteriami doboru. Szczególnie teraz, gdy Ministerstwo Sprawiedliwości pracuje nad nowym kształtem systemu sankcji w kredycie konsumenckim, a liczby z tej debaty mogą trafić do uzasadnienia projektu ustawy.
Źródła
Raport PAB/WIB 21/2026 „Third-party funding w dochodzeniu roszczeń przeciw bankom…”, Warszawa, 10 sierpnia 2026 r., s. 96–98 i przypisy 267 i 282; artykuł Infor.pl „Sankcja kredytu darmowego: cesja, statystyki, narracje i to, czego banki nie chcą wprost powiedzieć”, 9 czerwca 2026 r.; artykuł Interia Biznes „Ochrona konsumentów stała się biznesem. Prawnicy mogli zarobić miliardy”, 24 października 2026 r.; zestawienie Bankier.pl z 18 maja 2026 r. oparte na sprawozdaniach banków giełdowych za I kwartał 2026 r.; relacja XYZ z 3 września 2026 r.; rozmowa PAP Biznes z prezesem ZBP opublikowana w BANK.pl 22 września 2026 r.; wyroki Sądu Okręgowego w Warszawie z 19 maja 2026 r., sygn. V Ca 536/26 i V Ca 479/26; wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r., C-744/24; art. 45 ustawy z 12 maja 2011 r. o kredycie konsumenckim.
Stan na 24 października 2026 r. Opisane zasady sankcji kredytu darmowego wynikają z obowiązującego art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim. Zapowiedzi Ministerstwa Sprawiedliwości dotyczące zmian w systemie sankcji nie są obowiązującym prawem. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej w indywidualnej sprawie.
