Kto spłaca kredyt gotówkowy przed terminem, może żądać od banku zwrotu części prowizji, proporcjonalnie do skróconego okresu. Od 2019 r. gwarantuje to wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie Lexitor. 19 listopada 2026 r. Trybunał dopuścił od tej zasady wyjątek, a dzień później prezes Związku Przedsiębiorstw Finansowych Marcin Czugan podsumował go jednym zdaniem: jeśli klienta należycie poinformowano, że koszt jest jednorazowy i niezależny od okresu kredytowania, zwrot się nie należy. Porównaliśmy to zdanie z punktami 57–59 wyroku. Trybunał wymaga znacznie więcej, a polskie przepisy, w ocenie redakcji chf24.pl, tego warunku dziś nie spełniają.
Co napisał prezes ZPF?
Związek Przedsiębiorstw Finansowych zrzesza banki, firmy pożyczkowe i inne instytucje rynku kredytowego. 20 listopada opublikował komentarz swojego prezesa zatytułowany „(Nie)stabilna linia orzecznicza TSUE”. Marcin Czugan opisuje w nim trzy wyroki: Lexitor z 2019 r. (C-383/18), który objął zwrotem wszystkie koszty kredytu konsumenckiego, UniCredit Bank Austria (C-555/21), który przy kredytach hipotecznych ograniczył zwrot do kosztów zależnych od czasu, oraz najnowszy, w połączonych sprawach C-239/25 i C-355/25.
Prezes ZPF trafnie odnotowuje, że Trybunał oparł nowe rozstrzygnięcie „na kwestii informacyjnej”, i przytacza sentencję wyroku. Wniosek, który z niej wyprowadza, jest już jednak skrótem. Pisze, że nie działa „żaden »automatyzm« zwrotu”, a koszt nie podlega rozliczeniu, „jeśli konsument jest należycie poinformowany, iż dany koszt jest jednorazowy i nie jest związany z okresem obowiązywania umowy o kredyt”. Komentarz wskazuje więc również na niezależność kosztu od czasu i wcześniej przytacza warunek z sentencji. W ocenie redakcji niedostatecznie rozwija jednak jego systemowe znaczenie: chodzi o obowiązki nałożone przez prawo, a nie sam opis prowizji w jednej umowie. Reszta komentarza to krytyka samego Trybunału: autor pisze o jego „niestabilności orzeczniczej” i o skutkach finansowych, które dla instytucji w całej Europie „potrafią być dramatyczne”.
Czego naprawdę wymaga TSUE w punktach 57–59?
Polska wersja wyroku jest już dostępna w bazie EUR-Lex, więc nie trzeba polegać na streszczeniach. Kluczowe zdanie sentencji brzmi:
„nie stoi on na przeszkodzie wykładni przepisów krajowych, zgodnie z którą w przypadku przedterminowej spłaty kredytu prawo konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu obejmuje jedynie koszty wynikające z umowy o kredyt, które zależą od okresu kredytowania, jeżeli przepisy te nakładają na kredytodawcę przed zawarciem umowy obowiązki informacyjne dotyczące podziału kosztów nałożonych na konsumenta, pozwalające konsumentowi na ustalenie, czy koszty zależą bądź nie od tego okresu.”
TSUE, wyrok z 19 listopada 2026 r., C-239/25 i C-355/25, pkt 1 sentencji
Między tym zdaniem a skrótem „klient został poinformowany” są trzy różnice. Każda ma znaczenie dla polskiego kredytobiorcy.
- Obowiązek ma wynikać z przepisów, a nie z dobrej woli banku. Trybunał mówi o sytuacji, w której „uregulowanie krajowe nakłada na kredytodawcę” obowiązki informacyjne. We włoskiej sprawie były to okólniki i decyzja banku centralnego. Informacja, którą bank sam zdecydował się umieścić w umowie, to coś innego niż obowiązek narzucony wszystkim kredytodawcom.
- Obowiązki mają być równoważne z tymi przy kredytach hipotecznych. Punkt 57 wymaga, by były one „równoważne z obowiązkami przewidzianymi w dyrektywie 2014/17”, czyli dawały takie same gwarancje przejrzystości jak formularz ESIS.
- Ryzyko nadużycia musi być „rzeczywiście wykluczone”. Zgodnie z punktem 58 bada to sąd, który sprawdza także, czy dane przepisy w ogóle miały zastosowanie do konkretnej umowy.
„W niniejszej sprawie do sądu odsyłającego należy zbadanie, czy ryzyko nieuczciwego zachowania kredytodawcy w odniesieniu do kosztów wynikających z umowy nałożonych na konsumenta (…) jest rzeczywiście wykluczone (…) i czy w konsekwencji konsument jest w stanie ocenić charakter rozpatrywanych kosztów wynikających z umowy, a mianowicie, że zależą one – lub też nie – od czasu trwania kredytu.”
TSUE, wyrok z 19 listopada 2026 r., C-239/25 i C-355/25, pkt 58
Dlaczego samo słowo „jednorazowa” nie wystarcza?
Odpowiedź jest w wyroku Lexitor, którego Trybunał nie odwołał. W 2019 r. uznał, że to bank ustala koszty i decyduje, jak je nazwie. Gdyby zwrot obejmował tylko opłaty zależne od czasu, kredytodawca mógłby przenosić koszty do pozycji „jednorazowych” i w ten sposób unikać rozliczenia, a konsument i sąd nie mieliby jak sprawdzić, co naprawdę kryje się za prowizją. W nowym wyroku Trybunał przypomniał w punkcie 53, że właśnie to ryzyko uzasadniło tamtą wykładnię.
Jednorazowy termin pobrania opłaty nie przesądza o jej niezależności od czasu trwania kredytu. Gdyby więc do wyłączenia zwrotu wystarczało zdanie w umowie, że prowizja jest jednorazowa, ryzyko opisane w sprawie Lexitor wróciłoby w całości. Bank dostałby dokładnie to narzędzie, przed którym Trybunał chronił konsumentów: możliwość samodzielnego nadania kosztowi etykiety, która zwalnia ze zwrotu. Dlatego warunek dotyczy systemu prawnego, a nie treści pojedynczej umowy. Chodzi o przepisy, które z góry wymuszają na każdym kredytodawcy sprawdzalny podział kosztów i ograniczają jego swobodę.
Polski formularz kredytu konsumenckiego a hipoteczny ESIS
Skoro miarą jest ESIS, najprościej położyć oba formularze obok siebie. Kredytobiorca hipoteczny dostaje przed umową europejski arkusz informacyjny z załącznika do dyrektywy 2014/17. Klient biorący kredyt gotówkowy dostaje formularz informacyjny, którego wzór ustawa o kredycie konsumenckim przejęła z dyrektywy 2008/48.
| Element | ESIS (kredyt hipoteczny) | Formularz kredytu konsumenckiego |
|---|---|---|
| Podział kosztów | Osobne rubryki „Koszty ponoszone jednorazowo” i „Koszty ponoszone okresowo” | Brak takiego podziału; rubryka „wszelkie inne koszty powstałe w związku z umową o kredyt” |
| Czy klient widzi, które koszty zależą od czasu? | Formularz ma zapewniać przejrzyste informacje; sam termin pobrania opłaty nie przesądza jej charakteru | Brak osobnych rubryk odpowiadających temu podziałowi; trzeba zbadać cały zakres wymaganych informacji |
| Swoboda kredytodawcy w prezentacji kosztów | Ograniczona narzuconą strukturą | Inna struktura formularza; nadal obowiązują ustawowe wymogi informacyjne |
| Jak Trybunał ocenił zwrot kosztów jednorazowych | Prawo krajowe może wyłączyć koszty niezależne od czasu; sama jednorazowość zapłaty nie wystarcza (C-555/21) | C-239/25 dopuszcza ograniczenie zwrotu przy spełnieniu warunku prawnego z pkt 57–59; konkretne koszty i reżim krajowy wymagają oceny |
Opracowanie chf24.pl na podstawie załącznika II do dyrektywy 2014/17/UE i załącznika II do dyrektywy 2008/48/WE.
W ocenie redakcji chf24.pl polski formularz dla kredytu konsumenckiego nie daje więc gwarancji, o których mówi Trybunał. Nie znamy też polskiego odpowiednika włoskich regulacji nadzorczych, które nakazywałyby bankom i firmom pożyczkowym wskazywać przy kredytach konsumenckich, które koszty narastają w czasie. Jeśli tak jest, wyjątek opisany w wyroku nie ma w Polsce zastosowania do typowej prowizji za udzielenie kredytu. Ostatecznie ocenią to sądy. W ocenie redakcji kredytodawca powołujący się na wyjątek powinien wskazać regulację, jej zastosowanie do danej umowy i spełnienie warunków przejrzystości. Nie jest to jednak rozstrzygnięcie TSUE o rozkładzie ciężaru dowodu w polskim procesie.
Jest też argument niezależny od prawa unijnego. Wyrok mówi, że dyrektywa „nie stoi na przeszkodzie” węższej wykładni przepisów krajowych. Nie nakazuje jej. Polski art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim przewiduje obniżkę kosztów dotyczących okresu, o który skrócono umowę, „chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą”, a Sąd Najwyższy w uchwale z 12 grudnia 2019 r. (III CZP 45/19) uznał, że dotyczy to także prowizji. Wyrok z 19 listopada nie uchyla art. 49 ani nie usuwa uchwały z obrotu; jego znaczenie dla dalszej wykładni polskiego prawa będą jednak oceniały sądy.
Ile jest do stracenia? 4 tys. zł na jednym kredycie
Stawkę dobrze pokazuje wyliczenie serwisu MyBank.pl z 21 listopada. Kredyt gotówkowy 50 tys. zł na pięć lat, stałe oprocentowanie 8,5 proc., raty równe, prowizja 10 proc., czyli 5 tys. zł opłacone osobno z własnych środków, całkowita spłata po dwunastej racie. Model pomija ubezpieczenia, inne opłaty i ewentualną prowizję za wcześniejszą spłatę. Przy proporcjonalnym rozliczeniu bank oddaje 80 proc. prowizji, a więc 4 tys. zł. Gdyby prowizję uznać za koszt jednorazowy wyłączony ze zwrotu, klient nie dostałby nic, a roczny koszt takiego kredytu wzrósłby według tego wyliczenia z około 4,9 tys. zł do około 8,9 tys. zł.
To przykład modelowy, a nie prognoza dla każdej umowy. Autor wyliczenia sam zastrzega, że zastosowanie wariantu bez zwrotu wymaga odrębnej oceny prawnej, a wyrok nie uchyla polskiego art. 49. Liczby pokazują jednak, dlaczego spór o jedno słowo w komentarzu ma znaczenie: przy wyższych prowizjach i dłuższych okresach różnica idzie w tysiące złotych na jednym kredycie.
Co ZPF zauważa słusznie?
Rzetelność wymaga odnotowania, że część uwag prezesa ZPF jest uzasadniona. Rozbieżność między wyrokami o kredycie konsumenckim i hipotecznym była realna, bo oba przepisy o wcześniejszej spłacie brzmią niemal identycznie. Sam Trybunał musiał w nowym wyroku wyjaśnić, skąd się wzięła, i wskazał na różnicę w obowiązkach informacyjnych. Prawdą jest również, że nie ma już prostej reguły „zawsze wszystkie koszty”: Trybunał dopuścił wyłączenie kosztów niezależnych od czasu: opłat za świadczenia osób trzecich wykonane przed zawarciem umowy oraz obciążeń podatkowych przekazywanych skarbowi państwa przy udzielaniu kredytu, jeżeli nie można uznać ich za nałożone przez kredytodawcę. Nie wystarcza samo nazwanie opłaty kosztem osoby trzeciej — znaczenie mają m.in. obowiązkowość usługi, kontrola kredytodawcy nad opłatą i jego powiązania z usługodawcą (pkt 66–72).
Nie zgadzamy się natomiast z tezą, że Trybunał zmienił linię orzeczniczą w sposób korzystny dla każdego kredytodawcy, który opisze prowizję jako jednorazową. Wyrok tego nie mówi. Mówi, że państwo może ograniczyć zwrot, jeśli najpierw zapewni konsumentom przy kredytach gotówkowych taką przejrzystość kosztów, jaką mają kredytobiorcy hipoteczni. W analizowanym polskim formularzu nie ma analogicznego podziału rubryk. To argument redakcji przeciw prostemu przeniesieniu wyjątku na polskie umowy, a nie wyrok stwierdzający, że cały polski system informacyjny nie spełnia warunku TSUE.
Zobacz również wcześniejsze omówienie: komunikat ZBP a warunek wskazany w wyroku C-239/25
Co dalej z prowizją przy wcześniejszej spłacie?
Dla nowych i starszych umów znaczenie mają odmienne zasady przejściowe. Dyrektywę 2008/48 zastępuje nowa dyrektywa 2023/2225, której art. 29 stanowi wprost, że przy obliczaniu obniżki „uwzględnia się wszystkie koszty nałożone na konsumenta przez kredytodawcę”. Motyw 70 dodaje, że obejmuje to także koszty niezależne od okresu umowy i w pełni pokryte przy udzielaniu kredytu, a poza zwrotem zostają tylko podatki i opłaty uiszczane bezpośrednio osobom trzecim. Polska nie wdrożyła jeszcze tej dyrektywy; w wykazie prac UC171 planowane przyjęcie projektu przez rząd wskazano na II kwartał 2027 r. Nie oznacza to, że nowa dyrektywa automatycznie zastąpiła polską ustawę w relacji klient–bank. Ponadto art. 47 CCD2 zachowuje stosowanie dyrektywy 2008/48 do umów obowiązujących 20 listopada 2026 r., z określonymi wyjątkami dla kredytów odnawialnych. Spór o rozliczenie starszych umów może więc trwać także po wdrożeniu nowych przepisów.
Dla kredytobiorców praktyczny wniosek jest prosty. Kto spłacił kredyt konsumencki przed terminem i nie dostał proporcjonalnego zwrotu prowizji, nadal może się o niego upomnieć, a argument banku, że „prowizja była jednorazowa”, sam w sobie nie zamyka sprawy. Warto zachować formularz informacyjny i umowę, bo to z nich wynika, czy i jak bank podzielił koszty. Trzeba też pamiętać o przedawnieniu: roszczenie o zwrot nie jest bezterminowe, a ustalenie terminu wymaga uwzględnienia daty wcześniejszej spłaty, wymagalności rozliczenia i właściwych przepisów przejściowych. Ze starszymi kredytami nie warto zwlekać.
Źródła i dokumenty:
- Wyrok TSUE C-239/25 i C-355/25 — polska wersja, pkt 53–59, 66–72 i sentencja
- Komentarz Marcina Czugana „(Nie)stabilna linia orzecznicza TSUE” — ZPF
- Wyrok Lexitor C-383/18
- Wyrok UniCredit Bank Austria C-555/21
- Dyrektywa 2014/17/UE — załącznik II (ESIS)
- Dyrektywa 2008/48/WE — załącznik II
- Ustawa o kredycie konsumenckim — art. 13–14, 49 i załącznik nr 1 (PDF)
- Uchwała SN III CZP 45/19 z 12 grudnia 2019 r.
- MyBank.pl — źródło przykładu liczbowego, 21 listopada 2026 r.
- CCD2: dyrektywa 2023/2225 — art. 29, 47–48 i motyw 70
- Wykaz prac rządu — projekt UC171
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan na 22 listopada 2026 r.





