Ugoda frankowa po wyroku Adazik. 7 pytań o saldo, odsetki i kapitał

Przed zaakceptowaniem ugody frankowej lub rozliczenia banku sprawdź nie tylko kwotę kapitału, lecz także odsetki, daty i ewentualne przedawnienie. Na przykładzie kredytu 300 tys. zł i wpłat 420 tys. zł pokazujemy różnicę między saldem a dwiema kondykcjami. Poniżej znajdziesz siedem pytań do pełnomocnika i wyjaśnienie warunków wynikających z wyroku TSUE C-510/25 (Adazik). To praktyczne uzupełnienie naszego osobnego, pełnego omówienia wyroku.

Dla kredytobiorcy nie jest to akademicka dyskusja. Od wybranego sposobu rozliczenia zależy, od jakiej kwoty liczone są odsetki za opóźnienie, czy bank musi sam upominać się o zwrot kapitału i czy jego roszczenie może się przedawnić. Wyjaśniamy, co dokładnie napisał Trybunał, czym różnią się stanowiska w sporze i o co zapytać pełnomocnika, zanim zaakceptuje się rozliczenie zaproponowane przez bank.

Ile frankowicz może stracić na odsetkach przy rozliczeniu saldem?

Najprościej pokazać to na przykładzie. Załóżmy, że bank wypłacił kredytobiorcy 300 tys. zł, a ten oddał w ratach 420 tys. zł. Przy dwóch kondykcjach frankowicz żąda zwrotu 420 tys. zł z odsetkami za opóźnienie od dnia popadnięcia banku w opóźnienie po skutecznym wezwaniu i upływie właściwego terminu zapłaty. Bank ma osobne roszczenie o 300 tys. zł, ale musi je zgłosić sam: wezwać do zapłaty, złożyć oświadczenie o potrąceniu albo pozwać. Odsetki od jego roszczenia wymagają wymagalności i opóźnienia; samo wysłanie wezwania nie wyznacza automatycznie pierwszego dnia ich naliczania. Przy saldzie sąd od razu odejmuje 300 tys. zł i zasądza 120 tys. zł z odsetkami od tej kwoty.

Przy przyjętej w przykładzie stałej stawce odsetek ustawowych za opóźnienie 9,25 proc. rocznie, odsetki od 420 tys. zł to około 38,9 tys. zł za rok, a od 120 tys. zł około 11,1 tys. zł. Roczna różnica brutto w tym uproszczeniu to 27 750 zł. To nie prognoza kwoty zasądzonej: zakładamy pełny rok, niezmienną stopę, brak częściowych płatności i potrącenia. Historyczne odsetki trzeba liczyć oddzielnie dla okresów obowiązywania poszczególnych stawek. Różnica nie zawsze jest jednak tak duża, jak sugerują te liczby. Jeżeli bank wezwał frankowicza do zwrotu kapitału w tym samym czasie, jego odsetki od 300 tys. zł częściowo zniwelują przewagę. Realna różnica bierze się więc przede wszystkim z dat: od kiedy biegną odsetki każdej ze stron i czy bank w ogóle zgłosił swoje roszczenie. Na to, że ekonomicznie oba modele nie muszą się znacząco różnić, zwracała uwagę w tej sprawie Komisja Europejska, z czym nie zgadzali się kredytobiorcy (pkt 25 wyroku).

Jakie pytania zadać pełnomocnikowi przed zaakceptowaniem rozliczenia banku?

Jeżeli bank proponuje rozliczenie „na saldo” w piśmie procesowym lub ugodzie, samo powołanie się na Adazik nie wystarcza do oceny tej propozycji. Zanim kredytobiorca się na nie zgodzi, warto poprosić pełnomocnika o odpowiedź na kilka konkretnych pytań.

O co pytał polski sąd w sprawie C-510/25?

Pytania zadał Sąd Okręgowy w Warszawie postanowieniem z 28 lipca 2025 r. Sprawa dotyczyła małżeństwa, które w 2005 r. zawarło umowę kredytu denominowanego we frankach. Bank wypłacił im 229 685,50 zł. Kredytobiorcy oddali bankowi łącznie 296 613,33 zł i 50 579,63 CHF. Do sądu wystąpili o zwrot części wpłat, także tych z okresu, gdy ich spłaty nie przekraczały jeszcze otrzymanego kapitału, wraz z odsetkami od dnia po nieudanym posiedzeniu pojednawczym w lutym 2022 r.

Sąd odsyłający zwrócił uwagę, że w Polsce funkcjonują dwie linie orzecznicze. Sąd Najwyższy od 2019 r. opowiadał się za teorią dwóch kondykcji, wskazując na brak podstawy prawnej dla teorii salda. Po wyroku TSUE z 19 czerwca 2025 r. w sprawie C-396/24 (Lubreczlik) część składów uznała jednak, że dyrektywa uzasadnia rozliczenie saldem. Sąd z Warszawy zapytał więc wprost, czy prawo UE sprzeciwia się temu, by sąd z urzędu kompensował roszczenia stron i ograniczał odsetki konsumenta do nadwyżki ponad kapitał.

Co dokładnie orzekł TSUE w sprawie Adazik?

Kluczowe są dwa fragmenty uzasadnienia. W pkt 42 Trybunał stwierdził, że dyrektywy 93/13 „nie można interpretować jako zobowiązującej polskie sądy, by przyznawały pierwszeństwo stosowaniu teorii salda lub teorii dwóch kondykcji, gdyż wybór w tym zakresie należy do tych sądów, pod warunkiem że zapewnią one konsumentowi w każdym wypadku ochronę gwarantowaną mu przez prawo Unii”. W pkt 43 dodał, że w wyroku Lubreczlik „wcale nie opowiedział się” za żadną z teorii.

Drugi ważny fragment to pkt 77–80. Jeżeli sąd zamierza połączyć unieważnienie umowy z potrąceniem z urzędu, musi wcześniej poinformować o tym konsumenta, aby ten mógł wyrazić wolę co do unieważnienia przy pełnej znajomości sprawy (pkt 77). Gdy konsument po takiej informacji nie sprzeciwi się unieważnieniu, potrącenie z urzędu nie narusza ani jego woli, ani zasady kontradyktoryjności (pkt 78). Prawo Unii nie stoi więc na przeszkodzie takiemu potrąceniu, ale tylko przy poszanowaniu wymogów proceduralnych prawa krajowego, „czego ocena należy do tego sądu” (pkt 79). W sentencji (pkt 80) Trybunał użył sformułowania „co do zasady”, a konsumentowi przy takim rozliczeniu przysługuje zwrot nadwyżki ponad kapitał i odsetki za opóźnienie od tej nadwyżki.

Równie ważne jest to, czego Trybunał nie powiedział. Nie nakazał sądom stosowania teorii salda. W pkt 46–47 wprost wskazał, że dyrektywa nie zobowiązuje sądu do potrącenia z urzędu, a jedynie mu tego nie zabrania, „jeżeli umożliwia mu to jego prawo krajowe”. To, czy polski kodeks cywilny na to pozwala, pozostaje pytaniem do polskich sądów.

Czy teoria salda wraca do polskich sądów?

W opublikowanym 27 października omówieniu DGP Karolina Łuczak, radczyni prawna z kancelarii Grobla21, wskazała przykłady stosowania salda w sądach pierwszej instancji i apelacyjnych. Pojedyncze przykłady pokazują istnienie takiej linii, lecz nie dowodzą jednolitej zmiany orzecznictwa w całym kraju. Dla oceny propozycji banku ważniejsze od ogólnego hasła o powrocie salda jest sprawdzenie podstawy prawnej i finansowych skutków w konkretnej sprawie.

Spór o prawo krajowe dotyczy m.in. art. 410–411 i 498–499 kodeksu cywilnego. Potrącenie przewidziane w art. 498–499 jest wykonywane przez oświadczenie strony, a nie samoczynnie przez sąd. Nie należy utożsamiać takiego potrącenia z klasyczną teorią salda ani uznawać samego wyroku TSUE za nowy przepis polskiego kodeksu. W pkt 45 wyroku Adazik przytoczono stanowisko sądu odsyłającego, że prawo polskie nie daje mu kompetencji do potrącenia z urzędu. Ocena tej kompetencji i wymogów proceduralnych pozostaje zadaniem sądu krajowego; dopuszczalność na gruncie dyrektywy nie zastępuje tej analizy.

Związek Banków Polskich w komunikacie z 10 września opowiedział się za rozliczeniem w jednym postępowaniu. Rzecznik Finansowy zwrócił uwagę, że TSUE nie przesądził o modelu rozliczeń. To dwa stanowiska instytucji o różnych rolach. O tym, jak zostanie rozliczona dana umowa, nie rozstrzyga komunikat którejkolwiek z nich, lecz sąd stosujący właściwe przepisy i wyrok TSUE.

Co z przedawnieniem roszczenia banku?

To drugi punkt zapalny. Zwolennicy dwóch kondykcji podnoszą argument, że teoria salda w praktyce wyłącza przedawnienie roszczenia banku. Bank, który latami nie upominał się o kapitał, i tak go odzyska, bo sąd odliczy go z urzędu. Sąd odsyłający podnosił tę samą obawę. Trybunał odpowiedział w pkt 61, że dopóki konsument nie kwestionuje ważności umowy, bank nie ma żadnej wierzytelności restytucyjnej, która mogłaby się przedawnić. Nie rozstrzygnął natomiast, jak liczyć przedawnienie później, i ta kwestia pozostaje w rękach polskich sądów. Dla klienta, którego sprawa trwa od lat, a bank nie złożył ani wezwania, ani oświadczenia o potrąceniu, sposób rozliczenia może więc mieć istotne znaczenie.

W ocenie redakcji chf24.pl wyrok w sprawie Adazik nie jest ani zwycięstwem banków, ani porażką frankowiczów. Trybunał dał polskim sądom swobodę, ale obwarował ją warunkami: odsetki od nadwyżki, uprzedzenie konsumenta, uczciwy podział kosztów i zgodność z polskimi przepisami o potrąceniu. Ogłaszanie, że teoria salda „wraca”, jest przedwczesne, bo to, czy kodeks cywilny pozwala sądowi potrącać z urzędu, pozostaje otwarte, a sąd, który zadał pytanie, sam twierdzi, że nie pozwala. Twierdzenie, że wyrok niczego nie zmienił, też nie oddaje sprawy: od 10 września banki mogą powoływać się na orzeczenie dopuszczające kompensację na opisanych w nim warunkach. Dla kredytobiorcy najważniejsza praktyczna wskazówka jest prosta. Przed zaakceptowaniem rozliczenia saldem trzeba znać kwotę, którą się na nim traci lub zyskuje, w złotych, z odsetkami.