W studiu Business Insider Polska podczas Europejskiego Kongresu Finansowego w Sopocie dr Michał Ziemiak, Rzecznik Finansowy, sformułował najmocniejszy do tej pory apel do sektora bankowego w sprawie sankcji kredytu darmowego (SKD). Język jest jednoznaczny: nie czekajcie na to, co zrobi orzecznictwo — działajcie sami, póki możecie. 100 tys. reklamacji już w bankach, 25 tys. spraw w sądach. Polski sektor stoi przed wyborem: powtórzyć błąd frankowy, czy wziąć inicjatywę. A w tle, w innym wystąpieniu z 12 czerwca, KNF używa tego samego pojęcia — „ryzyko systemowe” — w dwóch całkowicie różnych kontekstach: w obszarze AML/CFT, by uzasadnić wzmocnienie regulacji, w obszarze SKD — by uzasadnić jej usunięcie. Ta sprzeczność jest dziś jednym z kluczowych punktów debaty.
Co warto wiedzieć • 100 tys. reklamacji w polskich bankach, 25 tys. spraw w sądach — skala potencjalnie większa niż frankowa. • Apel Ziemiaka: nie czekać na zmianę orzecznictwa — bank jako „gestor sporu” ma kontrolę nad procesem reklamacyjnym. • Białek się zgadza — ale „proaktywność” sektora oznacza dla niego ugody, nie pełną SKD. • KNF i podwójna miara: „ryzyko systemowe” w AML/CFT = wzmocnić regulację; „ryzyko systemowe” w SKD = usunąć z ustawy. • Konsekwencja dla konsumenta: składaj reklamację teraz. Bank jest w mocniejszej pozycji niż sąd, by szybko zareagować. |
Apel Ziemiaka. Pięć tez, które warto zapamiętać
Wywiad Macieja Rudkego z Rzecznikiem Finansowym, opublikowany 14 czerwca 2026 r. o godz. 9:15 w Business Insider Polska, jest jednym z najbardziej skondensowanych wystąpień Ziemiaka od początku sporu o SKD. Pięć tez, które warto z niego wyciągnąć:
| • Bank ma kontrolę nad sporem na etapie reklamacji. Ziemiak nazwał banki „gestorem sporu” — to bank decyduje, jak odpowie konsumentowi po wpłynięciu reklamacji. Jeśli zaproponuje rozsądne rozwiązanie, klient nie pójdzie do sądu. |
| • Czekanie na zmianę orzecznictwa to błąd. Ziemiak: „Czekanie przez banki na zmianę orzecznictwa byłoby proszeniem się o kłopoty”. Po wyroku TSUE C-744/24 z 23 kwietnia 2026 r. orzecznictwo polskie zmienia się — powoli, ale konsekwentnie. |
| • Scenariusz frankowy jest możliwy — i można go uniknąć. Frankowe koszty dla banków przekroczyły 100 mld zł. SKD w skrajnym scenariuszu może wygenerować jeszcze więcej spraw. |
| • Dialog na razie jest tylko instytucjonalny. Ziemiak rozmawia z bankami i organizacjami branżowymi, ale na poziomie klient–bank proaktywności jeszcze nie widać. To największa różnica między retoryką ZBP a praktyką. |
| • RF jest przeciwny rozdrabnianiu sankcji, ale i jej zawężaniu. Ziemiak: „Raczej opowiadalibyśmy się za doprecyzowaniem, niż rewolucją”. To krytyka zarówno KNF (chce usunięcia SKD), jak i Berka (chce nowego projektu od zera). |
Najmocniejsze w tym apelu jest jednak coś jeszcze. Ziemiak nie mówi do polityków, do regulatora, do Berka, do Żurka. Mówi wprost do banków. To rzadkie w polskiej debacie publicznej — instytucja państwowa, której formalnym zadaniem jest ochrona konsumenta, mówi sektorowi finansowemu wprost: macie 12 miesięcy, żeby zareagować, póki to wy decydujecie.
100 tys. reklamacji, 25 tys. spraw w sądach. Skala potencjalnie większa niż frankowa
Liczby, które pojawiły się w wywiadzie Ziemiaka, są kluczowe dla zrozumienia, dlaczego apel jest tak stanowczy:
| Wskaźnik | Stan na czerwiec 2026 |
| Reklamacje w bankach (potencjalne SKD) | ok. 100 tys. |
| Sprawy w polskich sądach | ok. 25 tys. |
| Skuteczność banków (sprawy wygrane) | 80–90 proc. — spada po C-744/24 |
| Wszystkie kredyty konsumenckie w systemie | ok. 25 mln |
| 10 proc. teoretycznego scenariusza | 2,5 mln potencjalnych pozwów |
| Koszty frankowe sektora (porównanie) | ponad 100 mld zł |
Źródło: dane Biura Rzecznika Finansowego cytowane w wywiadzie dla Business Insider Polska (14.06.2026); szacunki potencjalnego zakresu według ministra sprawiedliwości Waldemara Żurka na EKF.
Z tych liczb wynika kluczowy mechanizm. Dziś banki wygrywają większość spraw — 80–90 proc. Ale po wyroku TSUE C-744/24 ten odsetek spada. Im więcej wyroków na korzyść konsumentów, tym więcej konsumentów składa nowe pozwy. Im więcej pozwów, tym mocniejsza presja na orzecznictwo. Im mocniejsza presja, tym szybciej system przeskakuje próg, w którym większość spraw wygrywają konsumenci. Z perspektywy frankowej wiemy, że ten próg może zostać przekroczony w 12–24 miesiącach.
Białek się „zgadza” z Ziemiakiem. Ale co dokładnie zgadza?
Z perspektywy chronologii czerwcowych wystąpień, najciekawszy moment to rzekoma zgoda prezesa ZBP Tadeusza Białka z apelem Ziemiaka. W wywiadzie dla BI Polska prezes ZBP powiedział: „Proaktywne zachowanie ze strony sektora byłoby wskazane”. Brzmi jak zgoda. W rzeczywistości to bardzo precyzyjnie skonstruowane stanowisko, które różni się od stanowiska RF w trzech istotnych miejscach.
| Element | RF (Ziemiak) | ZBP (Białek) |
| Co znaczy „proaktywność” | Rozwiązanie sporu w reklamacji — z uznaniem racji konsumenta, gdy jest po jego stronie. | Ugody korzystne dla banku — zmniejszające ryzyko prawne sektora. |
| Cel | Sprawiedliwość dla konsumenta + odciążenie sądów. | Uniknięcie „masowego wpływu spraw do sądów”. |
| Stosunek do SKD | Doprecyzować, nie zawężać. Sankcja jest niezbędna. | Miarkować i ograniczyć (równolegle z apelem o „proaktywność”). |
Zestawienie redakcyjne na podstawie wywiadu Macieja Rudkego (BI Polska, 14.06.2026).
Białek przyznaje, że problem jest. Ale jego rozwiązanie idzie w odwrotnym kierunku niż rozwiązanie Ziemiaka. Dla RF proaktywność oznacza ustępstwo banku tam, gdzie ma rację konsument. Dla ZBP proaktywność oznacza ugodę, która chroni bank przed wyższą stratą. W obu wariantach pojawia się słowo „ugoda” — ale jego treść jest różna.
| Wskazówka praktyczna dla konsumenta: jeśli dziś otrzymasz od banku propozycję „polubownego rozwiązania” w sprawie SKD, sprawdź, czy bank uznaje istnienie naruszenia obowiązków informacyjnych z art. 30 ustawy o kredycie konsumenckim, czy proponuje „rozliczenie z pominięciem rozstrzygania o sankcji”. To są dwa różne typy ugód. Pierwszy daje pełną SKD. Drugi — tylko zwrot części kosztów, z zachowaniem odsetek. |
KNF i „ryzyko systemowe”. Podwójna miara, którą trudno przeoczyć
Na tle apelu Ziemiaka warto zwrócić uwagę na inne wystąpienie z czerwca 2026 r. 12 czerwca, podczas debaty z okazji 25-lecia Generalnego Inspektora Informacji Finansowej (GIIF), przewodniczący KNF Jacek Jastrzębski mówił o przeciwdziałaniu praniu pieniędzy i finansowaniu terroryzmu (AML/CFT).
„W warunkach digitalizacji rynku finansowego, szybkiego przepływu informacji i wysokiej mobilności środków naruszenia w obszarze AML/CFT mogą bardzo szybko nabierać znaczenia systemowego” — Jacek Jastrzębski, KNF, 12.06.2026.
Zwrot „znaczenie systemowe” / „ryzyko systemowe” pojawia się w wystąpieniu Jastrzębskiego wielokrotnie. Wniosek KNF: regulacja AML/CFT musi być wzmacniana, spójnie stosowana w całej UE, koordynowana między państwami. Wprowadzenie unijnego organu AMLA — tak. Wzmocnienie GIIF — tak. „Spójne stosowanie przepisów we wszystkich państwach członkowskich” — tak.
Te same słowa, identyczne argumenty, padają od KNF w obszarze SKD — ale z odwrotnym wnioskiem. W stanowisku KNF z 11.06.2026 (relacja w „Pulsie Biznesu”) Jastrzębski mówi, że SKD „rozwinęła się w sposób stwarzający ryzyko systemowe”. Wniosek: rozważyć usunięcie SKD z ustawy.
| Obszar | Stanowisko KNF | Skutek dla konsumenta |
| AML/CFT (przeciwdziałanie praniu pieniędzy) | „Ryzyko systemowe” → wzmocnić regulację, AMLA, spójne stosowanie w UE. | Pozytywny — więcej ochrony, mniej oszustw. |
| SKD (sankcja kredytu darmowego) | „Ryzyko systemowe” → rozważyć usunięcie z ustawy, „działania pozaustawowe”. | Negatywny — mniej narzędzi obrony przed bankiem. |
Zestawienie redakcyjne. Stanowiska KNF z 11.06.2026 (PB, Morawiecka) i 12.06.2026 (debata GIIF, Wojtaszek).
Trudno to czytać inaczej niż jako podwójną miarę. To samo pojęcie — „ryzyko systemowe” — służy raz do zwiększenia ochrony konsumenta przed bankiem (AML/CFT), raz do jej zmniejszenia (SKD). W obu przypadkach stanowisko prezentuje ten sam regulator, ten sam człowiek, niemal jednego dnia.
To nie jest oskarżenie ani teoria spiskowa. To obserwacja semantyczna: jeśli regulator stosuje to samo pojęcie do uzasadnienia przeciwstawnych wniosków, to znaczy, że pojęcie nie ma znaczenia analitycznego — jest narzędziem retorycznym, którym można uzasadnić dowolne stanowisko. Konsument powinien o tym wiedzieć, czytając kolejne wypowiedzi KNF na temat SKD.
Rzecznik Finansowy w nowej ustawie. Pomoc prawna, techniczna i psychologiczna
W projekcie ustawy o kredycie konsumenckim, który UOKiK przygotował przed odebraniem mu projektu w maju 2026 r., Biuro Rzecznika Finansowego miało otrzymać nową, znacznie szerszą rolę. Dyrektywa CCD2 wymaga od państw członkowskich, by zadbały o kompleksowe wsparcie osób doświadczających problemów z zadłużeniem — nie tylko prawne, ale też techniczne i psychologiczne.
Mechanizm zaprojektowany w pierwotnym projekcie wyglądał następująco:
| • Banki miałyby identyfikować osoby, którym nie udzielono kredytu z powodu negatywnej oceny zdolności kredytowej. |
| • Bank przekazywałby tym osobom informację, że Rzecznik Finansowy może im pomóc. |
| • RF łączyłby się z organizacjami społecznymi i samorządem terytorialnym, by zapewnić bezpośredni kontakt z osobą zadłużoną. |
| • Wsparcie obejmowałoby aspekt prawny (interpretacja umowy), techniczny (mediacja z bankiem) i psychologiczny (poczucie, że osoba zadłużona nie jest sama). |
Ziemiak w wywiadzie podkreślił, że „to byłoby olbrzymie wyzwanie dla biura”, ale jest to potencjalnie najlepsze rozwiązanie systemowe. Otwarte pozostaje pytanie, czy nowy projekt MS+MF, który ma zastąpić projekt UOKiK, zachowa ten mechanizm. Z perspektywy konsumenta to jeden z najważniejszych elementów ustawy — być może ważniejszy niż sama konstrukcja SKD.
Co to znaczy dla konsumenta. Cztery praktyczne wnioski
| • Składaj reklamację teraz — nie czekaj. Bank jako „gestor sporu” ma większe zachęty do ustępstw przed falą pozwów niż po jej rozpoczęciu. Im wcześniej trafisz do banku z konkretną reklamacją, tym większa szansa na korzystną odpowiedź. |
| • Czytaj propozycje ugód krytycznie. Bank, który mówi o „polubownym rozwiązaniu”, niekoniecznie uznaje twoje pełne roszczenie z SKD. Sprawdź, co dokładnie obejmuje propozycja: zwrot odsetek i pozaodsetkowych kosztów czy tylko częściowy zwrot kosztów z zachowaniem odsetek. |
| • Po wyroku C-744/24 statystyka się zmienia. Dziś banki nadal wygrywają 80–90 proc. spraw — ale ten odsetek spada. Konsumenci, którzy złożyli pozwy w 2025 r., wygrywają w 2026 r. zauważalnie częściej niż w roku poprzednim. |
| • Rzecznik Finansowy może pomóc — już teraz. Nie czekaj na nową ustawę. Biuro RF prowadzi postępowania interwencyjne, składa oświadczenia w sądach oraz wspiera konsumentów w sporach z bankami. |
Apel Rzecznika Finansowego dr. Michała Ziemiaka jest najmocniejszym do tej pory sygnałem dla banków, że okno czasowe na proaktywne działanie się zamyka. Z perspektywy konsumenta to bardzo dobra wiadomość: instytucja, która formalnie chroni jego interesy, mówi jasno, kto ma kontrolę nad sporem i co powinien zrobić. Z perspektywy sektora to ostatni dzwonek — po nim przychodzi etap, w którym banki przestają być „gestorem sporu”, a stają się stroną pozwaną w 2,5 milionie potencjalnych pozwów. Czerwcowa narracja sektora — „proaktywność tak, ale na naszych warunkach” — jest taktycznie zręczna, ale strategicznie ryzykowna. Lekcja frankowa jest tu konkretna i mierzalna: banki, które nie zdecydowały się na masowe ugody w okresie 2021–2022, dziś muszą proponować ugody na znacznie lepszych warunkach dla konsumentów — a jednocześnie obsługują wielokrotnie więcej spraw sądowych, ponoszą wyższe koszty zastępstwa procesowego i wyższe odsetki ustawowe od dnia wezwania. PKO BP, który uruchomił program ugód najwcześniej, zamknął większą część portfela mniejszym kosztem jednostkowym niż banki, które czekały na „stabilizację orzecznictwa”. Czekanie nie obniżyło rachunku — tylko go podwyższyło. SKD jest dziś dokładnie w tym punkcie, w którym franki były na początku 2019 r. To, co stanie się w najbliższych miesiącach, będzie determinowało koszt jednostkowy każdej przyszłej ugody — i to dosłownie, w złotówkach na sprawę.
