Setki tysięcy kredytobiorców hipotecznych w Polsce czeka na udostępnienie mechanizmu wakacji kredytowych. Ustawa przeszła już przez Sejm i obecnie trwają pracę nad nią w Senacie – z możliwości odroczenia wybranych rat kredytu hipotecznego będzie można prawdopodobnie skorzystać już od 1 sierpnia. Pojawiają się jednak wątpliwości dotyczące tego, kto tak właściwie będzie mógł ubiegać się o wakacje kredytowe. Czy będą one dostępne tylko dla konsumentów, czy również dla samozatrudnionych, a jeśli tak, to na jakich warunkach?
Wakacje kredytowe – kto skorzysta z odroczonych rat kredytu złotowego?
Od samego początku plany rządowe dotyczące ustawowego wsparcia dla kredytobiorców, w tym wakacji kredytowych, znacząco rozmijają się z oczekiwaniami sektora bankowego, a nawet NBP. Związek Banków Polskich jest zaniepokojony planowaną szeroką dostępnością wakacji kredytowych, których koszt mają ponieść banki.
ZBP interweniował już w sprawie nieprecyzyjnych sformułowań projektu ustawy, z którego początkowo wynikało, że do skorzystania z wakacji kredytowych uprawnieni będą również frankowicze – zapisy projektu zostały zmienione, wykluczając tym samym tę grupę potencjalnych zainteresowanych przywilejem odroczonych rat.
Teraz pojawia się wątpliwość dotycząca kwestii statusu konsumenta w umowie z bankiem. Założenie wakacji kredytowych są takie, że programem mają zostać objęte osoby posiadające kredyt złotowy, który został zaciągnięty na własne cele mieszkaniowe.
Powstają jednak pytania:
- czy z wakacji kredytowych będą mogły skorzystać osoby samozatrudnione?
- czy jeśli kredytobiorca mieszka i pracuje w kredytowanej nieruchomości, ma prawo do skorzystania z ustawowego wsparcia?
- czy wakacje kredytowe przysługują, jeśli mieszkanie zostało kupione na firmę?
- jak banki będą weryfikować, czy kredytobiorca spełnia warunki ustawowego wsparcia?
Na chwilę obecną nie ma jednoznacznych odpowiedzi na niektóre pytania. Środowisko prawne w dużej części jest zdania, że samozatrudnionym będzie przysługiwała możliwość skorzystania z wakacji kredytowych, jeśli nieruchomość została kupiona w celu zaspokojenia własnych potrzeb mieszkaniowych – również wtedy, gdy mieszkanie służy przedsiębiorcy w jakiejś części do pracy.
To zgadza się z interpretacją środowiska bankowego. Niektórzy prawnicy jednak są zdania, że z mechanizmu odroczonych rat kredytu będzie mógł skorzystać także ten klient, który w umowie z bankiem występuje jako przedsiębiorca, czyli gdy kredyt był brany na firmę.
Przepisy kodeksu cywilnego są w tym zakresie nieprecyzyjne, więc pojawiają się sprzeczne interpretacje, zależne w dużej mierze od tego, jakie środowisko reprezentuje konkretny ekspert.
Opinia prawników jak zawsze mija się ze stanowiskiem sektora bankowego
Sektor bankowy, na czele ze Związkiem Banków Polskich, jest zdania, że wakacje kredytowe nie będą przysługiwać kredytobiorcy, który umowę z bankiem zawarł jako jednoosobowa działalność gospodarcza i wrzuca odsetki kredytu w koszty jej prowadzenia.
Taka osoba nie posiada bowiem statusu konsumenta, który jest niezbędny, by skorzystać z ustawowej formy wsparcia. To ważne, bowiem art. 73 ust. 1 ustawy, która reguluje sposób przyznawania wakacji kredytowych, jasno wskazuje, że zawieszenie spłaty kredytu hipotecznego jest możliwe na wniosek konsumenta.
Jeśli zaś osoba prowadząca działalność gospodarczą zaciągnęła kredyt hipoteczny na własny cel mieszkaniowy, a umowę zawarła jako osoba fizyczna, nie przedsiębiorca, może skorzystać z mechanizmu odroczonych rat kredytu. Wówczas banku nie interesuje, czy w lokalu mieszkalnym prowadzona jest ponadto działalność gospodarcza, ani w jakim stopniu jest on wykorzystywany w tych celach.
Co istotne, kredytobiorca mający kilka kredytów hipotecznych, może skorzystać z mechanizmu wakacji kredytowych tylko w przypadku jednego z nich. Odroczenie rat kredytu może dotyczyć tylko tej nieruchomości, w której kredytobiorca mieszka.
Jak banki będą weryfikować stan faktyczny? Wygląda na to, że nie będą one miały skutecznej możliwości, by sprawdzić, czy klient rzeczywiście zamieszkuje daną nieruchomość – w przyznawaniu wakacji kredytowych banki będą kierować się oświadczeniem kredytobiorcy.
Do czego uprawniają wakacje kredytowe i jaką korzyść oferują?
Przypomnijmy, na czym polegają wakacje kredytowe, o których mówi ustawa, nad jaką w tej chwili pracuje Senat. Mechanizm ten pozwoli kredytobiorcy na odroczenie czterech wybranych rat kredytu w bieżącym roku, a także czterech następnych w przyszłym. W 2023 roku możliwe będzie odroczenie jednej wybranej raty raz na kwartał.
Banki nie będą uprawnione do pobierania z tego tytułu żadnych dodatkowych opłat, a jedyny koszt, z jakim będzie musiał liczyć się kredytobiorca, to ubezpieczenie kredytu w miesiącach, w których rata będzie odroczona. Łączny koszt odroczenia 8 rat kredytowych nie powinien więc przekroczyć kilkuset złotych.
Ponieważ wszystko wskazuje na to, że rząd nie zastosuje kryterium dochodowego w przyznawaniu wakacji kredytowych, część kredytobiorców skorzysta z tego mechanizmu także wówczas, gdy rata kredytu nie stanowi dla ich budżetu domowego nadmiernego obciążenia.
To właśnie dla tej grupy kredytobiorców wakacje kredytowe będą najkorzystniejszą opcją – środki „zaoszczędzone” na odroczonej racie można przeznaczyć na nadpłatę kredytu, zmniejszając tym samym kapitał do spłaty i wpływając na obniżenie miesięcznej raty (lub skrócenie okresu kredytowania).
Wakacje kredytowe dla przedsiębiorcy – potencjalne ryzyko prawne
Wobec niejasności związanych z osobami uprawnionymi do wakacji kredytowych wśród przedsiębiorców, należy się spodziewać, że część kredytobiorców dwa razy zastanowi się, nim złoży wniosek. Sam czas na rozpatrzenie wniosku może wynieść nawet 1 do 2 miesięcy.
Jeśli kredytobiorca, który, jak sądzi, jest uprawniony do skorzystania z wakacji kredytowych, spotka się z odmową banku, powstaje pytanie, jak niezapłacenie jednej bądź dwóch rat wpłynie na jego historię w BIK.
Może to prowadzić do wielu nieporozumień i sporów sądowych w przyszłości, w których przedsiębiorcy będą starali się doprowadzić do zaniechania przetwarzania ich danych o niesłusznie naliczonym zobowiązaniu.
