Słowo „Frankowicz” od dawna funkcjonuje w polskim słowniku jako określenie osoby, która zaciągnęła kredyt indeksowany lub denominowany do franka szwajcarskiego. Obecnie blisko 98-99% Frankowiczów wygrywa sprawy z bankami, jednak sukcesy te dotyczą głównie osób posiadających status konsumenta. To właśnie ochrona konsumencka daje możliwość powoływania się na klauzule abuzywne zawarte w umowach kredytowych, co prowadzi do ich unieważnienia.
- Autorytety prawne spierają się wciąż co do definicji konsumenta. Dla Frankowiczów jest to o tyle ważne, że tylko osoby ze statusem konsumenta mogą w sądach domagać się unieważnienia umowy kredytowej z powodu zawartych w niej klauzul abuzywnych.
- Frankowicze, których status jest jasny (nie ma wątpliwości, że w chwili podpisywania umowy byli konsumentami), wygrywają dziś z bankami blisko 100 proc. spraw.
- Osoby, które zaciągały kredyt na cele mieszane (prywatne i gospodarcze) też mogą walczyć o status konsumenta. Wówczas sądy rozstrzygają który cel przeważał.
- Niektórzy prawnicy uważają, że konsumentem jest także osoba prowadząca jednoosobową działalność gospodarczą, jeśli podpisanie umowy kredytowej nie pozostawało w bezpośrednim związku z prowadzoną przez nią działalnością gospodarczą lub zawodową (związek miał charakter pośredni).
Kluczowy element wygranej – status konsumenta
Aby sąd mógł uznać umowę frankową za nieważną ze względu na zawarte w niej niedozwolone postanowienia, kredytobiorca musi posiadać status konsumenta. Wynika to z przepisów polskiego prawa, które chronią osoby fizyczne zawierające umowy niezwiązane bezpośrednio z działalnością gospodarczą lub zawodową.
Czym są klauzule abuzywne?
Klauzule abuzywne to zapisy, które:
- nie zostały indywidualnie uzgodnione z konsumentem,
- kształtują prawa i obowiązki w sposób sprzeczny z dobrymi obyczajami,
- rażąco naruszają interesy konsumenta.
Większość umów frankowych zawierała takie postanowienia, pozwalając bankom jednostronnie kształtować wysokość zobowiązań kredytobiorców i przerzucając na nich całe ryzyko walutowe.
Frankowicze a działalność gospodarcza
Część umów frankowych była zawierana na cele mieszane – zarówno na potrzeby prywatne, jak i związane z działalnością gospodarczą. Sądy coraz częściej badają, jaki cel dominował w momencie podpisywania umowy.
Przykładowe sytuacje:
- Cel mieszany: Kredytobiorca przeznaczył środki na zakup domu, w którym mieszka z rodziną, jednocześnie prowadząc tam gabinet lekarski. Jeśli cel mieszkaniowy przeważa, kredytobiorca może zostać uznany za konsumenta.
- Najem prywatny: Wynajem nieruchomości nie wyklucza automatycznie statusu konsumenta, szczególnie jeśli był to krótkoterminowy, niezorganizowany najem wynikający z osobistych okoliczności.
- Działalność gospodarcza: Przedsiębiorcy, którzy zaciągnęli kredyt na potrzeby mieszkaniowe, mogą udowodnić brak bezpośredniego związku umowy z działalnością gospodarczą i uzyskać ochronę konsumencką.
Szeroka definicja konsumenta w prawie unijnym
Unijna Dyrektywa 93/13 chroni konsumentów przed nieuczciwymi zapisami w umowach. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (TSUE) wielokrotnie potwierdzał, że ochrona konsumencka przysługuje nawet osobom posiadającym specjalistyczną wiedzę prawną czy ekonomiczną, a także pracownikom banków.
Orzeczenia TSUE i polskich sądów:
- TSUE w sprawie C-139/22: Przyznał ochronę konsumencką osobom posiadającym wiedzę ekonomiczną.
- Sąd Najwyższy: W wyroku z 1 marca 2017 r. (IV CSK 285/16) przyznał status konsumenta radcy prawnemu.
- Sąd Apelacyjny w Lublinie: W 2021 r. uznał za konsumenta byłego dyrektora oddziału banku, który zaciągnął kredyt na cele mieszkaniowe.
Czy każdą umowę frankową można unieważnić?
Większość umów frankowych zawiera klauzule abuzywne, które są podstawą do ich unieważnienia. Sądy badają jednak:
- Czy kredytobiorca był konsumentem w momencie zawarcia umowy.
- Czy umowa zawierała klauzule naruszające interes konsumenta.
- Czy treść umowy została narzucona przez bank.
W przypadku przedsiębiorców umowy mogą być unieważniane na innych podstawach, takich jak naruszenie zasad współżycia społecznego czy sprzeczność z prawem bankowym.
Podsumowanie
Frankowicze posiadający status konsumenta wygrywają w sądach niemal wszystkie sprawy, powołując się na klauzule abuzywne w umowach kredytowych. Coraz szersza definicja konsumenta w polskim prawie oraz orzeczenia TSUE zwiększają szanse na skuteczne unieważnienie umowy także dla osób prowadzących działalność gospodarczą. Każdy przypadek wymaga jednak indywidualnej analizy i odpowiedniego przygotowania prawnego.
