Gdzie pozwać bank o SKD? SN odmówił uchwały, rząd chce zmienić zasady

Sąd Najwyższy odmówił podjęcia uchwały w sprawie wyboru sądu przez spółkę, która nabyła roszczenie z sankcji kredytu darmowego. Postanowienie z 29 października 2026 r., III CZP 19/26, nie daje odpowiedzi na trzy przedstawione pytania. Równolegle do Sejmu trafił projekt, który przez pięć lat kierowałby sprawy o SKD wyłącznie do sądu miejsca zamieszkania konsumenta — także po cesji. Druk nr 3299 wpłynął 4 listopada i został skierowany do pierwszego czytania. To nadal projekt, a nie obowiązujące nowe zasady. Wyjaśniamy, czego SN nie rozstrzygnął i jak proponowane przepisy dotknęłyby konsumentów oraz nabywców roszczeń.

Co postanowił Sąd Najwyższy?

Oficjalna karta zagadnienia III CZP 19/26 w serwisie Sądu Najwyższego potwierdza rozpoznanie sprawy przez trzech sędziów Izby Cywilnej, treść trzech pytań oraz odmowę podjęcia uchwały 29 października 2026 r. Jako datę wpływu podaje 18 maja 2026 r. Pytania dotyczą nabywcy wierzytelności z SKD, rzeczywistej siedziby spółki i możliwego nadużycia prawa procesowego przy zmianie siedziby. Karta nie wyjaśnia przyczyn odmowy; nie przypisujemy SN stanowiska, którego tam nie przedstawiono.

Dlaczego sąd w Poznaniu w ogóle zapytał?

Art. 37² § 1 k.p.c. pozwala wytoczyć powództwo dotyczące czynności bankowej nie tylko przed sądem siedziby banku, ale także przed sądem miejsca zamieszkania lub siedziby powoda. Przepis mówi jednak o „powodzie”, a nie o „konsumencie”. Firmy skupujące roszczenia z SKD korzystają z tego w ten sposób, że pozywają banki przed sądem własnej siedziby. Skutki widać w statystykach. Według uzasadnienia rządowego projektu do Sądu Rejonowego Poznań–Nowe Miasto i Wilda trafiło od listopada 2024 r. do września 2025 r. 6 605 spraw o SKD, a do Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli od początku 2025 r. do 16 września 2025 r. około 2,2 tys. Ministerstwo Sprawiedliwości wskazuje w uzasadnieniu, że siedziby firm bywają zakładane specjalnie po to, by kierować sprawy do jednego sądu.

Pytania zmierzały do ustalenia, czy nabywca roszczenia może korzystać z właściwości przemiennej przewidzianej w tym przepisie, czy sąd może sprawdzać, czy siedziba z KRS jest prawdziwa, i czy jej przeniesienie tuż przed pozwem można potraktować jako nadużycie prawa procesowego. Odpowiedź na ostatnie pytanie mogłaby mieć znaczenie przy badaniu właściwości w konkretnych postępowaniach. Nie przesądzałaby jednak automatycznie o przekazaniu określonej liczby spraw. Przeszkodą jest m.in. art. 17 ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym, zgodnie z którym domniemywa się, że dane wpisane do rejestru są prawdziwe.

Co oznacza odmowa podjęcia uchwały?

Odmowa podjęcia uchwały nie jest odpowiedzią „tak” ani „nie” na przedstawione pytania. Nie oznacza potwierdzenia właściwości sądu siedziby spółki ani zakazu korzystania z tego sądu. Nie ma również podstaw, by z samej sentencji odtworzyć powód odmowy. Nie powstała uchwała, która rozstrzygałaby te zagadnienia i wiązała sąd w tej sprawie na zasadzie art. 390 § 2 k.p.c. Ocena właściwości w poszczególnych postępowaniach pozostaje zadaniem rozpoznających je sądów, z uwzględnieniem właściwych przepisów i dostępnego orzecznictwa.

W ocenie redakcji chf24.pl praktycznym skutkiem odmowy jest brak rozstrzygnięcia, które mogłoby ograniczyć spór o właściwość w tego rodzaju sprawach. Banki i nabywcy roszczeń mogą nadal przedstawiać przeciwne argumenty, a rozpoznanie zarzutu właściwości może wydłużyć postępowanie. Sama odmowa nie pozwala jednak wskazać wygranej strony tego sporu ani zakładać, że każdy sąd przyjmie tę samą interpretację. Punktem odniesienia pozostają m.in. art. 37² k.p.c. i domniemanie prawdziwości danych z KRS.

Co zmieni rządowy projekt z druku nr 3299?

Projekt nowelizacji Kodeksu postępowania cywilnego przygotowało Ministerstwo Sprawiedliwości, a za jego przebieg odpowiada wiceminister Arkadiusz Myrcha. Do Sejmu wpłynął 4 listopada 2026 r. jako druk nr 3299 i został skierowany do pierwszego czytania. Zmiany idą w dwóch kierunkach. Na stałe projekt doprecyzowuje art. 37² k.p.c.: o sądzie „z wyboru” w sprawach przeciwko bankom ma decydować miejsce zamieszkania lub siedziba strony umowy z bankiem, a nie powoda, a przelew wierzytelności nie ma wpływać na właściwość sądu. Dodatkowo przepis epizodyczny przewiduje, że przez 5 lat powództwa o roszczenia z sankcji kredytu darmowego będzie można wytaczać wyłącznie przed sądem właściwym dla miejsca zamieszkania konsumenta. Jeśli konsument mieszka za granicą, liczy się jego ostatnie miejsce zamieszkania w Polsce.

Tabela upraszcza krajowe reguły właściwości miejscowej. Nie wyczerpuje wszystkich możliwych podstaw właściwości, nie rozstrzyga jurysdykcji międzynarodowej i nie opisuje pozwów banku przeciwko konsumentowi. Możliwość skorzystania z sądu siedziby nabywcy roszczenia jest właśnie przedmiotem wskazanego sporu.

Pozew będzie musiał wskazywać miejsce zamieszkania konsumenta, także wtedy, gdy wnosi go nabywca roszczenia. Nowe przepisy mają wejść w życie miesiąc po ogłoszeniu ustawy. W ocenie skutków regulacji ministerstwo opisuje zmianę jako „tymczasowe, 5-letnie wyeliminowanie” pozwów w innych sądach niż sąd konsumenta i uzasadnia ją potrzebą równomiernego rozłożenia spraw między sądy w całym kraju. Rzecznik Finansowy zgłaszał w opinii do projektu zastrzeżenia do ograniczenia wyboru sądu. Ministerstwo uzasadnia ograniczenie jego czasowym charakterem i celem rozproszenia spraw. Krótszy czas postępowania jest zakładanym efektem reformy, nie gwarancją dla każdego pozwu.

Koniec wybierania wygodnego sądu?

Zmiana dotyczyłaby rosnącej grupy osób dochodzących roszczeń we własnym imieniu. Według danych MS opisanych przez money.pl udział firm w nowych wpływach spadł z około 73% w I kwartale 2026 r. do około 40% w III kwartale. Między II a III kwartałem liczba wpływów od konsumentów wzrosła z 2 158 do 4 525. Łączne 19 531 wpływów za styczeń–wrzesień obejmuje obie instancje: 18 895 w pierwszej i 636 w drugiej. Ta sama sprawa może wystąpić w obu, dlatego nie jest to liczba odrębnych nowych pozwów. To dane przytoczone za publikacją, nie niezależny audyt bazy ministerstwa.

W zakresie spraw objętych pięcioletnim przepisem wybór sądu zostałby ograniczony, jeżeli projekt stanie się ustawą w obecnym brzmieniu. Dotyczyłoby to także samych konsumentów, którzy nie mogliby zamiast sądu swojego miejsca zamieszkania wybrać sądu siedziby banku. Dla spraw już wniesionych projektodawca przewiduje zachowanie dotychczasowej właściwości: uzasadnia to zasadą jej ciągłości z art. 15 § 1 k.p.c. Nie jest to osobny przepis przejściowy w trzyartykułowym projekcie, lecz wyjaśnienie w uzasadnieniu. Osobno trzeba uwzględniać reguły jurysdykcji w sprawach z elementem zagranicznym; samo wskazanie ostatniego miejsca zamieszkania w Polsce nie przesądza, czy polski sąd ma jurysdykcję.

W ocenie redakcji chf24.pl rozproszenie wpływu nie musi samo w sobie skrócić każdej sprawy. Znaczenie będą miały obsada sądów, obciążenie referatów i organizacja pracy. Nie przedstawiamy jednak jako ustalonego faktu tezy, że wszystkie mniejsze sądy mają mniejsze doświadczenie albo orzekną mniej korzystnie dla konsumenta. Niejednolitość wykładni wymaga osobnej oceny, niezależnie od miejsca zamieszkania strony. Drugim, odrębnym przedsięwzięciem jest projekt nowej ustawy o kredycie konsumenckim UC171, wpisany do wykazu prac rządu 3 listopada. Jego założenia przewidują różnicowanie skutków naruszeń; planowany termin przyjęcia przez Radę Ministrów to II kwartał 2027 r. Nie jest to termin wejścia ustawy w życie. Także obecnej SKD nie należy opisywać jako automatycznej sankcji za każde drobne uchybienie.

Kto rozważa sprzedaż roszczenia albo pozew, powinien pamiętać o dwóch rzeczach. Po pierwsze, według uzasadnienia projektu nowe zasady miałyby dotyczyć spraw wszczynanych pod rządami nowych przepisów, a do tego czasu obowiązują obecne przepisy. Po drugie, niezależnie od sądu oświadczenie o skorzystaniu z sankcji kredytu darmowego trzeba złożyć w terminie roku od wykonania umowy (art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim). Ustalenie daty wykonania umowy i początku biegu tego terminu wymaga indywidualnej analizy; nie należy zastępować jej prostą regułą odnoszącą się wyłącznie do ostatniej raty. Nie warto odkładać weryfikacji terminu do zakończenia prac legislacyjnych.

Czytaj też: sankcja kredytu darmowego — przewodnik i aktualności, wcześniejszy etap projektu UD383 oraz dwa odrębne projekty reformy SKD — analiza.