WIBOR: sąd w Suwałkach uznał umowę za nieważną. Jest uzasadnienie I C 884/25

WIBOR to stawka, od której zależy oprocentowanie większości kredytów hipotecznych w złotych: bank dolicza do niej swoją marżę i co kilka miesięcy przelicza ratę. Sąd Okręgowy w Suwałkach ocenił konkretną umowę i sposób informowania klientki o ryzyku. W wyroku z 7 października 2026 r. (I C 884/25) uznał za nieważną całą umowę kredytu z 2009 r. opartą na WIBOR 3M i zasądził od banku 187 978,40 zł. Uzasadnienie, opublikowane 12 listopada, opiera się na tym, czego bank klientce nie powiedział, a jego pracownica przyznała przed sądem, że sama nie wiedziała, kto ustala wskaźnik.

Opisujemy wyrok pierwszej instancji; na dzień publikacji nie mamy potwierdzenia jego prawomocności. Rozstrzygnięcie może podlegać kontroli apelacyjnej. Warto go jednak przeczytać uważnie, ponieważ sąd nie podważył samego wskaźnika. Ocenił całą klauzulę zmiennego oprocentowania, czyli WIBOR razem z marżą, która w tej umowie zależała od wykupienia ubezpieczenia. Do tego dołożył argument o braku górnego limitu oprocentowania, a więc ten sam, którym Trybunał Sprawiedliwości UE zajmuje się w sprawie C-607/25. Poniżej przytaczamy najważniejsze fragmenty uzasadnienia. W publicznej bazie orzeczeń nazwa wskaźnika została w wielu miejscach zanonimizowana, dlatego w cytatach uzupełniamy ją w nawiasach kwadratowych. Wyróżnienia w cytatach pochodzą od redakcji.

O samej sentencji pisaliśmy wcześniej: wyrok WIBOR w Suwałkach i zasądzone 187 978,40 zł. Ten materiał analizuje opublikowane teraz uzasadnienie, a nie kolejne orzeczenie w tej samej sprawie. Nazwa banku w publicznym uzasadnieniu jest zanonimizowana.

Sprawa I C 884/25 w liczbach

Kim była kredytobiorczyni i co usłyszała w banku?

Powódka miała wykształcenie podstawowe i pracowała jako sprzedawczyni. Była po rozwodzie i kupowała mieszkanie dla siebie. Bank uznał, że sama nie ma zdolności kredytowej, więc do umowy przystąpili jej córka i ówczesny zięć. Według ustaleń sądu pracownik banku przedstawił kredyt ze zmienną stopą jako jedyną ofertę, na którą kredytobiorców stać, i zapewniał, że jest on bardzo bezpieczny, a wahania rat mogą być niewielkie. Umowę kredytobiorcy zobaczyli dopiero w dniu podpisania, choć zawierała oświadczenie, że jej wzór doręczono im wcześniej.

Najmocniejsza część ustaleń pochodzi z zeznań pracownicy banku, która obsługiwała tę umowę. Sąd odnotował, że nie wskazywała klientom podmiotu ustalającego wskaźnik, ponieważ go nie znała, i nie mówiła o górnej granicy oprocentowania, bo nie wiedziała, jak wysoko może ono wzrosnąć. W uzasadnieniu znalazły się dwa zdania, które dobrze oddają poziom informacji udzielanej w 2009 r. przy okienku:

Sąd nie uznał przedstawionego przez bank materiału za wystarczający do podważenia ustaleń o sposobie informowania kredytobiorców. Sąd pominął zeznania drugiego świadka banku, który nie uczestniczył w zawieraniu umowy, i oddalił wniosek o opinię biegłego. Złożone przez bank opinie o stawce referencyjnej oraz regulamin jej ustalania ocenił krótko: nie sposób ich potraktować inaczej niż jako „wywody mające wzmocnić stanowisko” strony, która je przedłożyła.

WIBOR i marża to według sądu jedno postanowienie

Kluczowy zabieg prawny polega na tym, że sąd nie oceniał wskaźnika w oderwaniu od reszty umowy. Powołał się na uchwałę siedmiu sędziów Sądu Najwyższego z 20 listopada 2015 r. (III CZP 17/15) i przyjął, że postanowieniem umownym jest reguła postępowania, a nie pojedynczy zapis. Regułę ustalania odsetek tworzą dopiero zapisy o stawce referencyjnej i o marży czytane łącznie.

To rozróżnienie ma duże znaczenie praktyczne. Banki bronią się zwykle tym, że WIBOR jest wskaźnikiem rynkowym, na który nie mają wpływu, a marża jest stała i znana od początku. Sąd w Suwałkach odpowiedział, że w tej umowie oprocentowanie miało w rzeczywistości trzy składniki: wskaźnik, marżę podstawową uzależnioną od dodatkowych warunków i marżę dodatkową. Jeśli całość jest nieprzejrzysta, upada całe postanowienie, a nie tylko jego fragment.

Co bank powinien był powiedzieć o WIBOR?

Sąd wyraźnie zaznaczył, czego od banku nie wymaga. To istotne, bo w tym punkcie jego stanowisko nie koliduje z tym, co przyjmują sądy oddalające powództwa. Wymagania sformułował jednak konkretnie i jest to fragment, na który kredytobiorcy będą się powoływać najczęściej:

Bank powinien był też wskazać, gdzie administrator wskaźnika oficjalnie publikuje jego wartość. Umowa odsyłała do strony serwisu informacyjnego, a sąd dwukrotnie podkreślił, że serwis prasowy administratorem nie jest. Znaczenie miała również data umowy. Sąd zauważył, że w 2009 r. WIBOR „nie był wskaźnikiem urzędowym, ani powszechnie znanym”, jego administratorem nie był organ państwa, a wartości nie ogłaszano w dzienniku urzędowym. Kredytobiorca nie mógł więc samodzielnie uzupełnić wiedzy, której nie przekazał mu bank. Sąd dodał, że sama konstrukcja umowy mogła wywoływać „mylne wrażenie, że zmiany oprocentowania w umowie dokonywane są bez udziału Banku”.

Ulotki bez daty i podpisu nie wystarczyły

Bank przedstawił w procesie informację o ryzyku kursowym i ryzyku stopy procentowej. Sąd odmówił jej znaczenia z kilku powodów. Dokument miał charakter ogólny i nie odnosił się do kredytu powódki, był napisany językiem niezrozumiałym dla przeciętnego konsumenta, zawierał nieczytelny wykres i nie pokazywał, jak wzrost wskaźnika wpłynie na ratę. Przede wszystkim jednak nie było na nim daty ani podpisów kredytobiorców, a pracownica banku nie pamiętała, czy w ogóle miała obowiązek takie ulotki wręczać. Sąd napisał wprost, że w tej sytuacji „pojawia się pytanie, czy w ogóle kredytobiorcy mieli z nimi kontakt”.

Nie pomogły też podpisane oświadczenia o zapoznaniu się z ryzykiem, zawarte we wniosku kredytowym i w umowie. Zdaniem sądu przedstawiono je kredytobiorcom do podpisu „bez względu na rzeczywiste poinformowanie ich osób o skutkach ekonomicznych zawieranej umowy”, a takie postępowanie narusza dobre obyczaje. Sąd przypomniał, że ciężar wykazania, iż konsument został należycie poinformowany, spoczywa na przedsiębiorcy. Bank go nie udźwignął.

Marża zależna od ubezpieczenia jako sprzedaż wiązana

Dodatkową podstawą oceny klauzuli przez sąd była konstrukcja marży. Umowa przewidywała, że po rezygnacji z ubezpieczenia od utraty pracy bank podwyższy marżę o 0,50 punktu procentowego. Formalnie nazwano to warunkami promocyjnymi, czyli obniżką marży dla osób korzystających z ubezpieczenia. Sąd uznał, że rzeczywisty sens tego zapisu jest odwrotny: bank zastrzegł sobie automatyczną podwyżkę oprocentowania z powodu, który nie ma nic wspólnego z ryzykiem kredytowym ani z kosztem pozyskania pieniądza.

Sąd zakwalifikował ten zapis jako niedozwolony na podstawie dwóch przepisów z kodeksowej listy klauzul podejrzanych: art. 385³ pkt 7 k.c., czyli uzależnienie treści umowy od zawarcia innej, niezwiązanej z nią umowy, oraz pkt 19, czyli jednostronne uprawnienie przedsiębiorcy do zmiany istotnych cech świadczenia bez ważnej przyczyny. Zwrócił uwagę, że konsument nie może się podwyżce sprzeciwić, a jedyną alternatywą jest wypowiedzenie umowy, co przy hipotece na jedynym mieszkaniu stanowi „sankcję całkowicie nieproporcjonalną”. Podkreślił też, że ta ocena jest dodatkową podstawą uznania klauzuli oprocentowania za niedozwoloną, niezależną od tego, jak bank informował o WIBOR. Sposób powiązania obu argumentów i ich znaczenie dla wyniku mogą zostać ocenione w ewentualnej apelacji.

Brak górnego limitu oprocentowania: argument, którym zajmuje się TSUE

W części poświęconej rażącemu naruszeniu interesów konsumenta sąd sięgnął po argument, który rzadko pojawia się w polskich uzasadnieniach. Sąd wskazał na brak umownego pułapu (cap). Należy odróżnić go od ustawowych odsetek maksymalnych, o których uzasadnienie również wspomina.

Sąd odniósł się przy tym do typowej odpowiedzi banków, że granicę wyznaczają odsetki maksymalne. Zauważył, że są one liczone od stopy referencyjnej NBP, więc rosną razem z nią i „nie stanowią realnej ochrony konsumenta przed nieograniczonym wzrostem rat kredytowych”. Nadużycie banku podsumował sformułowaniem, że polegało ono na „daniu zbyt mało, a oczekiwaniu zbyt wiele”. Skutki opisał na przykładzie samej powódki: wzrost rat przekroczył jej możliwości i musiała pożyczać pieniądze od rodziny, żeby spłacić kredyt wcześniej.

Argument o umownym limicie oprocentowania pojawia się także w pytaniach prejudycjalnych w sprawie C-607/25 (KOŹ). O zaplanowanym na 26 listopada 2026 r. ogłoszeniu wyroku pisaliśmy w kalendarzu sprawy C-607/25. Na dzień publikacji tego materiału przyszłego rozstrzygnięcia nie można traktować jako poparcia ani odrzucenia argumentacji suwalskiego sądu.

Dlaczego nieważna jest cała umowa i ile naprawdę zyskuje kredytobiorczyni?

Skutek, który wybrał sąd, jest najdalej idący z możliwych. Po usunięciu klauzuli zmiennego oprocentowania, rozumianej jako wskaźnik razem z marżą, w umowie nie zostaje żaden mechanizm naliczania odsetek. Sąd uznał, że prowadzi to do „dekonstrukcji całej umowy”, i ujął to jednym zdaniem: „Umowa kredytu hipotecznego konsumenckiego bez postanowień o zmiennym oprocentowaniu nie może bowiem istnieć”. Powódka nie żądała ustalenia nieważności, tylko zapłaty, dlatego nieważność została stwierdzona przesłankowo, w uzasadnieniu, a nie w sentencji.

To rozstrzygnięcie różni się od innych korzystnych dla kredytobiorców wyroków w sprawach o WIBOR, w tym od wcześniejszego orzeczenia tego samego sądu w sprawie I C 217/24, w którym umowa pozostała w mocy po usunięciu postanowień o oprocentowaniu. Inne sądy zostawiały kredyt oprocentowany samą marżą. Tutaj przyjęto konstrukcję znaną ze spraw frankowych: umowa upada, a strony zwracają sobie świadczenia.

Trzeba właściwie odczytać zasądzoną kwotę. 187 978,40 zł obejmuje wszystkie wskazane w uzasadnieniu wpłaty, w tym 121 680 zł kapitału, 65 689,15 zł rat odsetkowych i 609,25 zł odsetek skapitalizowanych. Różnica między wpłatami a wypłaconym kapitałem wynosi 66 298,40 zł. Nie jest to jednak potwierdzona końcowa korzyść netto: znaczenie mają ostateczny wynik procesu, odsetki, koszty oraz ewentualne rozliczenie roszczenia banku o zwrot kapitału. Zasądzonego zwrotu nie należy przedstawiać jako dodatkowych 187 978,40 zł zysku ponad kapitał.

Przedawnienie: jak sąd ocenił zarzuty banku w tej sprawie

Bank zarzucił, że roszczenia o zwrot kosztów kredytu przedawniają się po trzech latach, oraz że pozew stanowi nadużycie prawa. Sąd przyjął, że roszczenie o zwrot nienależnego świadczenia przedawnia się w terminie sześciu lat (a dziesięciu dla wpłat sprzed 9 lipca 2018 r.), a termin biegnie od dnia, w którym konsument dowiedział się lub powinien był się dowiedzieć o wadliwości umowy. Za taki moment uznał reklamację z 3 czerwca 2025 r. Znaczenie tego fragmentu jest duże, bo kredyt był już w całości spłacony, a mimo to sąd zasądził zwrot wszystkich wpłat od 2009 r.

Na zarzut nadużycia prawa sąd odpowiedział zasadą, zgodnie z którą nie może się powoływać na tę klauzulę ten, „kto sam te zasady (…) narusza”, w tym przypadku zasady uczciwego rozłożenia ryzyka ekonomicznego. Przesądził także kwestię istotną dla umów zawieranych przez kilka osób: powódka mogła pozwać bank samodzielnie, bez córki i byłego zięcia, ponieważ to ona sama spłacała raty, a po uchwale Sądu Najwyższego z 26 października 2023 r. (III CZP 156/22) współkredytobiorcy nie muszą występować razem.

A co z wyrokiem TSUE w sprawie C-471/24?

Uzasadnienie nie pomija lutowego orzeczenia Trybunału, choć odwołuje się do niego w ograniczonym zakresie. Sąd dwukrotnie przywołał wyrok z 12 lutego 2026 r.: raz na poparcie tezy, że poinformowanie konsumenta przed zawarciem umowy ma fundamentalne znaczenie dla oceny przejrzystości, i drugi raz przy wyjaśnianiu, kiedy dochodzi do rażącego naruszenia jego interesów. Obok niego powołał wyrok TSUE z 13 lipca 2023 r. dotyczący klauzul odsyłających do oficjalnego wskaźnika.

Opisane rozstrzygnięcie dotyczy umowy z 2009 r. Sąd akcentował informacje przekazane przed jej zawarciem oraz konstrukcję całej klauzuli oprocentowania. Nie należy wyprowadzać z tego generalnej tezy, że każda umowa z WIBOR-em jest nieważna. Ocenę relacji tego rozstrzygnięcia do orzecznictwa TSUE trzeba odnosić do treści umowy i ustalonych faktów.

Czy ten wyrok się utrzyma? Mocne i słabe punkty

W ocenie redakcji chf24.pl najważniejsze w tym uzasadnieniu jest jego osadzenie w dowodach i okolicznościach jednej sprawy. Nie mówi, że WIBOR jest wadliwy. Mówi, że bank, który w 2009 r. sprzedawał trzydziestoletni kredyt osobie z podstawowym wykształceniem, zapewniał o jego bezpieczeństwie, nie potrafił wyjaśnić, kto ustala stawkę, a wysokość marży powiązał z ubezpieczeniem, nie może po latach zasłaniać się podpisanym oświadczeniem. Kto ma umowę z ostatnich lat, z formularzem informacyjnym i symulacjami, znajdzie w tym uzasadnieniu znacznie mniej argumentów dla siebie.

Otwarte pozostaje, czy rozstrzygnięcie utrzyma się w ewentualnej kontroli apelacyjnej. Dla innych kredytobiorców najważniejsza jest potrzeba sprawdzenia dokumentów i dowodów: informacji o ryzyku przekazanych przed zawarciem umowy, zasad zmiany marży i okoliczności podpisania umowy. Wyrok dotyczący jednej klientki nie przesądza wyniku innego procesu.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Opisujemy wyrok I instancji, którego prawomocności nie potwierdziliśmy, dotyczący konkretnej umowy; ocena innej umowy wymaga analizy jej treści oraz okoliczności jej zawarcia.