BNP Paribas odkłada 24,8 mln zł na SKD. Bank widzi zmianę trendu w wyrokach

BNP Paribas Bank Polska opublikował raport za trzy kwartały 2026 r. Nagłówki mówią o 689 mln zł zysku netto w III kwartale i 1,66 mld zł po dziewięciu miesiącach. Najciekawsza informacja kryje się jednak na 94. stronie raportu, w nocie o sprawach sądowych.

Bank zmienił metodologię tworzenia rezerw na postępowania o sankcję kredytu darmowego. Od III kwartału odkłada pieniądze na każdy pozew, który do niego wpływa, z uwzględnieniem prawdopodobieństwa przegranej. Sam raport nie opisuje szczegółowo poprzedniego modelu. Na koniec września rezerwa wynosiła 24,8 mln zł, a w III kwartale bank dotworzył 23,3 mln zł. W tym samym miejscu bank dodał do oceny orzecznictwa ważne zastrzeżenie: orzecznictwo jest dla niego wprawdzie w większości korzystne, ale „Bank zaobserwował zmianę tego pozytywnego trendu”.

Co dokładnie zmienił BNP Paribas?

Na koniec 2025 r. bank nie wykazywał jej nawet jako osobnego tytułu w zestawieniu rezerw na sprawy sporne. W III kwartale to się zmieniło. Bank opisał nową metodologię tak:

Nowy model obejmuje wszystkie wpływające pozwy i uwzględnia ryzyko przegranej, odsetki ustawowe oraz koszty zastępstwa procesowego konsumenta. Nie oznacza odłożenia pełnej wartości każdego żądania ani uznania go przez bank. Wzmianka o kosztach procesu nie musi obejmować wszystkich kosztów własnych banku. Zmiana metodologii nie jest też dowodem, że wcześniej bank nie uwzględniał innych elementów ryzyka.

O ile wzrosła rezerwa na sankcję kredytu darmowego?

Nota o pozostałych kosztach operacyjnych wskazuje dotworzenie w III kwartale 23 259 tys. zł, czyli ok. 23,3 mln zł, na koszty spraw sądowych i ryzyko prawne kredytów konsumpcyjnych (SKD). Stan rezerwy na 30 września to 24 771 tys. zł, czyli ok. 24,8 mln zł. To różne wielkości: koszt utworzenia rezerwy w okresie i jej stan na konkretny dzień.

Nie wyliczamy z ich różnicy stanu na 30 czerwca ani „dziesięciokrotnego wzrostu”. Do takiego obliczenia potrzeba również danych o wykorzystaniu, rozwiązaniu i innych zmianach tej konkretnej rezerwy. Samo odjęcie 23,3 mln zł od 24,8 mln zł nie odtwarza wiarygodnie salda z poprzedniego kwartału.

Dla porównania, cały wpływ ryzyka prawnego spraw frankowych na wynik BNP Paribas w III kwartale wyniósł 52,6 mln zł. Rezerwa na sankcję kredytu darmowego utworzona w tym samym kwartale to więc prawie połowa tego, co bank dziś dokłada na spory z frankowiczami. To porównanie kwot obciążających wynik, a nie dowód jednakowego charakteru obu ryzyk.

Ile bank odkłada na jedną sprawę?

Raport pozwala policzyć, jak bank wycenia ryzyko pojedynczego pozwu. Od 2021 r. BNP Paribas otrzymał 2 220 pozwów o sankcję kredytu darmowego o łącznej wartości przedmiotu sporu 58,6 mln zł, czyli średnio ok. 26,4 tys. zł na sprawę. Z tej liczby 488 spraw zakończyło się prawomocnie, więc w toku jest 1 732. Rezerwa 24,8 mln zł podzielona przez liczbę spraw w toku daje ok. 14,3 tys. zł na sprawę.

Wskaźnik ok. 14,3 tys. zł to iloraz całej rezerwy i oszacowanej liczby spraw w toku, a nie kwota przyznana klientowi lub rezerwa dla konkretnej umowy. Średnia wartość sporu ok. 26,4 tys. zł odnosi się natomiast do wszystkich 2220 pozwów otrzymanych od 2021 r., również zakończonych. Nie należy utożsamiać tych zbiorów. Z wysokości rezerwy nie da się wyliczyć odsetka przyszłych przegranych ani potwierdzić lub obalić statystyk ZBP.

Ile pozwów o darmowy kredyt ma BNP Paribas i na jakim są etapie?

Pierwsze pozwy o sankcję kredytu darmowego wpłynęły do banku w 2021 r. Na 30 września 2026 r. 1 403 sprawy toczą się w pierwszej instancji, 329 w drugiej, a 488 zostało prawomocnie zakończonych. Do tego dochodzi 81 spraw windykacyjnych, w których to bank pozwał klienta o zapłatę, a klient bronił się zarzutem skorzystania z sankcji.

Większość wskazanych postępowań pozostaje w pierwszej instancji. Sam podział na etapy nie pozwala jednak ustalić dat wpływu pozwów. Rosną też koszty samego prowadzenia sporów. Oddzielnie raport podaje wzrost kosztów doradztwa prawnego przy sprawach SKD o 7,868 mln zł rok do roku. Brak osobnej pozycji w danym zestawieniu nie oznacza zerowych kosztów w 2025 r.; tych ujawnień nie traktujemy jako dowodu wzrostu od zera. Bank przyznaje też, że na bieżąco monitoruje ekspozycję na ryzyko prawne wynikające ze spraw o sankcję kredytu darmowego „w celu adekwatnej reakcji na zmiany poziomu ryzyka”. Wymienia je w jednym zdaniu ze sprawami frankowymi.

Co znaczy „zmiana pozytywnego trendu”?

Banki konsekwentnie piszą w raportach, że wyroki w sprawach o sankcję kredytu darmowego są dla nich w większości korzystne. BNP Paribas też tak pisze, ale dodaje zastrzeżenie:

Dla porównania PKO BP, który ma 9 420 toczących się spraw o sankcję kredytu darmowego na 286 mln zł, w swoim raporcie pisze tylko, że dotychczasowe orzecznictwo jest „w większości” dla niego korzystne. Jednocześnie ten sam PKO BP streszcza wyrok Sądu Najwyższego z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26), według którego do zastosowania sankcji kredytu darmowego wystarczy choćby jedno naruszenie obowiązków informacyjnych, a bank nie może naliczać odsetek od prowizji ani ukrywać ich w części kapitałowej raty.

Co mogło skłonić BNP Paribas do zmiany oceny? Raport nie wskazuje jednego powodu, ale opisuje kilka zdarzeń z ostatnich miesięcy. Najważniejszy jest wyrok TSUE z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24, który zapadł na tle umowy Banku Pekao. Trybunał uznał w nim, że dyrektywa o kredycie konsumenckim nie pozwala oprocentowywać kosztów kredytu, a jedynie całkowitą kwotę kredytu. To ważny argument w sporach o kredytowane koszty, lecz nie automatyczne rozstrzygnięcie o SKD w każdej umowie. Trzeba oddzielić zakaz oprocentowania kosztów od oceny konkretnego naruszenia obowiązków informacyjnych, jego znaczenia i pozostałych przesłanek sankcji.

Ile BNP Paribas kosztował wyrok TSUE o odsetkach od prowizji?

Bank oszacował łączny wpływ wyroku C-744/24 na wynik za trzy kwartały 2026 r. na 45,5 mln zł. Większość tej kwoty, 26,7 mln zł, to obniżenie przychodów odsetkowych w wyniku modyfikacji przepływów z istniejących umów. Kolejne 6,7 mln zł to ujęty w wyniku odsetkowym efekt zwrotu odsetek klientom za okres od dnia wyroku do daty zwrotu. Dokładne kwoty składników wynoszą 26,654 mln zł, 6,693 mln zł i 12,200 mln zł — łącznie 45,547 mln zł. Suma wartości zaokrąglonych do jednego miejsca po przecinku może różnić się od zaokrąglonej sumy. Najciekawsze jest ostatnie 12,2 mln zł: rezerwa na zwroty odsetek naliczonych przed dniem wyroku.

Bank opisał też, co zrobił z umowami klientów:

W nocie o kosztach operacyjnych bank precyzuje, że 12,2 mln zł to rezerwa „na zwroty odsetek naliczanych od pozaodsetkowych kosztów spłaconych kredytów konsumenckich”. Raport ujawnia zatem rezerwę dotyczącą także spłaconych kredytów oraz odsetek sprzed wyroku. Nie potwierdza to automatycznej wypłaty każdemu byłemu klientowi ani jednakowych warunków rozliczenia wszystkich umów. To istotna różnica wobec PKO BP, który z tego samego powodu obniżył przychody odsetkowe o 173 mln zł, ale w raporcie nie wspomina o zwrotach dla klientów, którzy spłacili kredyty przed kwietniem 2026 r. Bank podaje również, że zaprzestanie naliczania odsetek od kredytowanych kosztów wpłynęło na kwartalną marżę odsetkową w III kwartale o ok. 5 punktów bazowych. Należy odróżnić bieżący wpływ zmiany od jednorazowej korekty ujętej wcześniej w II kwartale.

Jak BNP Paribas wypada na tle PKO BP?

PKO BP ma ponad pięć razy więcej spraw w toku, ale nie pokazuje rezerwy przypisanej wprost do nich. Ma za to szybko rosnącą rezerwę na „zagadnienia związane z ochroną konsumentów”: 1 054 mln zł na koniec września wobec 412 mln zł na koniec 2025 r. Raport PKO BP nie rozbija tej pozycji na SKD i pozostałe kategorie. Nie przypisujemy jej więc w całości do sankcji.

Skalę warto zestawić z danymi całego rynku, które BNP Paribas przytacza w raporcie. Według wiceprezeski Związku Banków Polskich na koniec września 2026 r. w sektorze toczyło się ok. 34 tys. spraw o sankcję kredytu darmowego, a reklamacji było ok. 120 tys. Prezes ZBP Tadeusz Białek podał, że ok. 60 proc. pozwów opiera się na cesji roszczeń na firmy odszkodowawcze. To dane organizacji branżowej przytoczone przez BNP Paribas, a nie niezależna statystyka sądowa. Bez uzgodnienia definicji i zakresów nie wyliczamy z nich precyzyjnych udziałów poszczególnych banków w rynku sporów.

Jakie kwestie sporne wymienia raport banku?

BNP Paribas poświęca w raporcie sporo miejsca pytaniom prejudycjalnym, które polskie sądy skierowały do TSUE. Bank wylicza kilkanaście spraw; poniższy opis oddaje stan przedstawiony w raporcie, a nie niezależną aktualizację każdej sygnatury na dzień publikacji. Dotyczą m.in. oprocentowania kredytowanych kosztów i braku wyodrębnienia składników raty w harmonogramie (C-473/25, C-763/25, C-433/26, C-324/26, C-757/26, C-714/26), rocznego terminu na złożenie oświadczenia o skorzystaniu z sankcji (C-433/26, C-757/26, C-821/26), badania przez sąd z urzędu naruszeń niewskazanych w oświadczeniu konsumenta (C-831/24, C-889/26, C-821/26, C-714/26) oraz zasady proporcjonalności (C-831/24, C-684/25). Nowa jest sprawa C-926/26 o to, czy wolno wliczać do kapitału i oprocentowywać koszty usług dodatkowych niezwiązanych z pożyczką, takich jak pakiety medyczne czy kursy.

Dwa zagadnienia czekają też w Sądzie Najwyższym (III CZP 3/25 i III CZP 15/25). Dotyczą m.in. tego, czy sąd musi z urzędu zbadać wszystkie naruszenia, a nie tylko te wskazane w oświadczeniu konsumenta, jak liczyć roczny termin na złożenie oświadczenia oraz czy oprocentowanie kredytowanych kosztów uzasadnia sankcję. Sąd Najwyższy zawiesił te postępowania do czasu rozstrzygnięć TSUE.

Bank przypomina też wcześniejsze wyroki Trybunału, na które powołuje się w sporach. W wyroku z 13 lutego 2025 r. (C-472/23) TSUE uznał m.in., że zawyżenie RRSO w wyniku uznania niektórych postanowień za abuzywne nie jest samo w sobie naruszeniem obowiązku informacyjnego, ale też, że jednolita sankcja pozbawiająca bank odsetek i opłat jest zgodna z zasadą proporcjonalności, o ile naruszenie może podważyć ocenę przez konsumenta zakresu jego zobowiązania. W wyroku z 9 października 2025 r. (C-80/24) Trybunał potwierdził, że konsument może zbyć swoją wierzytelność firmie, która nie jest konsumentem. To ważne przy 60 proc. spraw opartych na cesji.

Równolegle trwają prace legislacyjne. Bank odnotowuje, że Komitet Stabilności Finansowej w komunikacie z 30 września 2026 r. uznał ryzyko prawne związane z sankcją kredytu darmowego, obok ryzyka geopolitycznego, za najważniejsze źródło zagrożenia dla stabilności systemu finansowego. 22 października Ministerstwo Sprawiedliwości przedstawiło bankom i kredytobiorcom propozycje zmian, według których sankcja miałaby przysługiwać tylko przy poważnych naruszeniach, a drobniejsze miałyby skutkować obowiązkiem zwrotu nienależnie pobranych opłat. Publikację projektu zapowiedziano na grudzień. To harmonogram prac, a nie data wejścia nowych zasad w życie.

Co to oznacza dla klientów BNP Paribas?

Dla klientów z aktywnym kredytem, w którym bank doliczył do kwoty kredytu ubezpieczenie lub inne koszty, najważniejsza jest informacja, że bank przestał naliczać od nich odsetki od 23 kwietnia 2026 r. i powinien był przesłać nowy harmonogram oraz informację o kwocie do zwrotu. Kto takiej korespondencji nie dostał, powinien o nią zapytać. W przypadku spłaconej umowy warto ustalić w banku, czy obejmuje ją rozliczenie. Samo utworzenie rezerwy nie potwierdza uprawnienia konkretnej osoby; raport nie wyjaśnia, czy zwroty nastąpią automatycznie, czy na wniosek.

Zwrot odsetek od kosztów to jednak tylko część możliwego roszczenia. Jeśli umowa zawierała naruszenia obowiązków informacyjnych, klient może skorzystać z sankcji kredytu darmowego i oddać tylko pożyczony kapitał. Art. 45 ust. 5 przewiduje wygaśnięcie uprawnienia po roku od wykonania umowy. Początek tego terminu jest sporny i wymaga oceny konkretnego przypadku. Zapowiedź reformy nie jest podstawą do przyjęcia, że przyszłe ograniczenia obejmą automatycznie obecne umowy lub roszczenia.

W ocenie redakcji CHF24.PL najważniejsze w raporcie są rozszerzenie metodologii rezerw SKD na wszystkie wpływające pozwy, zastrzeżenie banku o zmianie korzystnego trendu oraz odrębne ujawnienie rezerwy na zwroty odsetek sprzed wyroku. To sygnały zmiany podejścia do ryzyka, ale nie dowód określonego odsetka przegranych ani gwarancja zwrotu dla każdego klienta. Bank nadal kwestionuje roszczenia i ocenia większość dotychczasowych orzeczeń jako korzystne. Kolejne raporty pozwolą sprawdzić, jak zmienią się liczba spraw, ich wyniki i poziom rezerw.

Zobacz też: 9420 spraw o SKD w Grupie PKO BP oraz co oznacza korekta odsetkowa 173 mln zł w PKO BP.