PKO BP ujawnia 9420 spraw o SKD. Wartość sporów wzrosła do 286 mln zł

Sankcja kredytu darmowego (SKD) pozwala kredytobiorcy oddać bankowi tylko pożyczony kapitał, bez odsetek i prowizji, po spełnieniu przesłanek art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, obejmujących wskazane naruszenia obowiązków kredytodawcy. Coraz więcej klientów PKO BP i firm, które kupują ich roszczenia, idzie z tym do sądu.

W raporcie za III kwartał 2026 r. PKO BP ujawnił, że na koniec września przeciwko grupie toczyło się 9 420 postępowań dotyczących sankcji kredytu darmowego o łącznej wartości 286 mln zł. Na koniec 2025 r. było to 6 677 spraw o wartości 180 mln zł. W ciągu dziewięciu miesięcy liczba spraw wzrosła o 41 proc., a ich wartość o 59 proc.

Ile spraw o darmowy kredyt ma PKO BP?

Według banku postępowania dotyczą głównie umów pożyczek gotówkowych i są inicjowane przez samych klientów albo przez podmioty, które nabyły od nich wierzytelności. W dziewięciu miesiącach przybyło netto 2 743 spraw, średnio ok. 300 miesięcznie. To średnia miesięczna zmiana stanu toczących się spraw, a nie liczba nowych pozwów. Raport nie podaje tu osobno wpływu i zakończeń, więc nie prognozujemy na tej podstawie daty przekroczenia 10 tys. postępowań.

Co bank mówi o tych sprawach?

PKO BP kwestionuje zasadność roszczeń i twierdzi, że dotychczasowe orzecznictwo jest „w większości” dla grupy korzystne. W tym samym fragmencie raportu bank streszcza jednak dwa orzeczenia, które pracują na korzyść kredytobiorców. O wyroku TSUE z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 pisze, że bank nie może naliczać odsetek od kosztów kredytu niewypłaconych konsumentowi, a oprocentowanie może dotyczyć wyłącznie wypłaconej kwoty kredytu. O wyroku Sądu Najwyższego z 8 lipca 2026 r. (II CSKP 89/26) pisze tak:

To streszczenie przygotowane przez sam bank, a nie przez jego krytyków. Jednocześnie PKO BP przestał naliczać odsetki od finansowanych kosztów kredytu, co obniżyło jego przychody odsetkowe o 173 mln zł. W prezentacji wynikowej bank nazywa to korektą wynikającą z wyroku TSUE i wiąże ją z kredytowanymi kosztami pożyczek gotówkowych, czyli tymi samymi umowami, których dotyczy większość spraw o SKD.

Czy PKO BP tworzy rezerwę na sprawy o SKD?

Raport nie wskazuje rezerwy przypisanej wprost do spraw o sankcję kredytu darmowego. Pokazuje natomiast szybki wzrost rezerwy na „zagadnienia związane z ochroną konsumentów”. W dziewięciu miesiącach 2026 r. grupa utworzyła jej 649 mln zł (rok wcześniej 197 mln zł), w tym 328 mln zł w III kwartale. Stan tej rezerwy wzrósł z 412 mln zł na koniec 2025 r. do 1 054 mln zł na koniec września. Bank nie rozpisuje tej pozycji na poszczególne kategorie roszczeń, więc nie można przesądzać, że obejmuje sprawy o SKD. Jej skala pokazuje jednak, że ryzyka konsumenckie stają się dla PKO BP coraz poważniejszą pozycją w wynikach.

Jak to się ma do sytuacji w sądach?

Wynik pojedynczej sprawy zależy od umowy, zarzutów, terminów i wykładni przepisów. Omawiane przez nas wyroki z Warszawy i Pisza pokazują, że rozstrzygnięcia nie są jednolite. Sam spór o odsetki od prowizji nie daje automatycznie prawa do SKD. Deklarację PKO BP o przewadze korzystnych orzeczeń traktujemy jako stanowisko grupy: ten fragment raportu nie podaje liczby wyroków ani struktury ich prawomocności.

Przy wartości przeciętnej sprawy ok. 30 tys. zł spory o SKD wyglądają na drobne w porównaniu z frankowymi. Dla banku, który ma ich ponad 9 tys., a obliczona przez redakcję średnia zmiana stanu wynosi ok. 300 miesięcznie, to już osobna kategoria ryzyka prawnego. Bank sam wymienia w raporcie orzecznictwo dotyczące sankcji kredytu darmowego oraz odsetek od kredytowanych kosztów wśród ryzyk dla działalności grupy.

W ocenie redakcji chf24.pl raport PKO BP wymaga rozdzielenia dwóch kwestii: zaprzestania pobierania odsetek od kosztów oraz zasadności pełnej sankcji kredytu darmowego w konkretnej umowie. Z jednej strony uznaje roszczenia o SKD za bezzasadne i powołuje się na korzystne dla siebie orzecznictwo. Jednocześnie raportuje ujętą w II kwartale korektę odsetkową 173 mln zł, ponad dwuipółkrotnie zwiększa stan rezerwy na ochronę konsumentów i w raporcie przytacza wyrok Sądu Najwyższego, według którego do sankcji wystarczy jedno naruszenie. Dla kredytobiorców z pożyczką gotówkową najważniejsza praktyczna informacja jest prosta: art. 45 ust. 5 przewiduje wygaśnięcie uprawnienia po roku od wykonania umowy. Początek tego terminu jest przedmiotem sporów, dlatego nie należy bez sprawdzenia konkretnej umowy utożsamiać go ze spłatą ostatniej raty.