Bank pozwał za niespłacony kredyt i przegrał. Co zadecydowało w sprawach o WIBOR?

Bank żądał spłaty kredytu po wypowiedzeniu umowy, ale sąd zakwestionował klauzulę oprocentowania opartą na WIBOR-ze. Tak zakończyły się w pierwszej instancji opisane sprawy w Szczecinie i Suwałkach. W Suwałkach oddalono żądanie tylko w części objętej sprzeciwem — nie cały nakaz na 140 tys. zł. Porównujemy podstawy rozstrzygnięć, granice obrony oraz znaczenie późniejszego wyroku TSUE C-471/24. Nie potwierdziliśmy aktualnej prawomocności tych orzeczeń; nie są one gwarancją wygranej w innej sprawie.

Dlaczego pozew banku może obrócić się przeciwko bankowi?

Bank, który pozywa po wypowiedzeniu umowy, opiera żądanie na jednym założeniu: umowa była ważna w całości, kredytobiorca zalegał z ratami, więc wypowiedzenie było skuteczne i cały dług stał się wymagalny. Sąd jest związany żądaniem i jego podstawą faktyczną, lecz sam dobiera właściwą podstawę prawną. Wynik zależy również od tego, jak sformułowano i wykazano roszczenie. Jeżeli kredytobiorca w sprzeciwie od nakazu zapłaty podniesie, że oprocentowanie naliczano na podstawie niedozwolonego postanowienia, a sąd się z tym zgodzi, zmienia się cały rachunek. Raty bez spornego oprocentowania są niższe, wpłaty kredytobiorcy pokrywają ich więcej, a zaległość, która uzasadniała wypowiedzenie, może po prostu zniknąć.

To istotna różnica wobec sprawy, którą wytacza kredytobiorca. W takim procesie konsument ponosi koszt pozwu i musi wykazać fakty uzasadniające jego żądanie; szczególne reguły ochrony konsumentów mogą jednak wpływać na rozkład ciężaru dowodu. W obu rodzajach spraw istnieje ryzyko kosztów procesu. Gdy pozywa bank, to bank musi udowodnić, że miał prawo wypowiedzieć umowę i że poprawnie wyliczył dług. Zarzut dotyczący WIBOR-u nie musi wtedy prowadzić do zasądzenia czegokolwiek na rzecz konsumenta. Wystarczy, że podważy podstawę, na której bank zbudował pozew.

Suwałki: kredyt z 2020 r. bez oprocentowania i nieskuteczne wypowiedzenie

Sprawa I C 217/24 dotyczyła kredytu konsolidacyjnego na 134 483,52 zł, zawartego 20 lipca 2020 r. Oprocentowanie było sumą WIBOR 3M i stałej marży 6,94 punktu procentowego, a w kwocie kredytu mieściła się prowizja banku w wysokości 25 058,36 zł. We wrześniu 2023 r. bank wypowiedział umowę, a w grudniu 2023 r. uzyskał nakaz zapłaty na 140 397,72 zł. Kredytobiorczyni, reprezentowana przez pełnomocnika z urzędu, wniosła sprzeciw.

Sąd Okręgowy w Suwałkach ustalił, że ani w umowie, ani w żadnym innym dokumencie bank nie poinformował jej, czym jest WIBOR 3M, kto go ustala i według jakich zasad, ani gdzie może to sprawdzić. Dostała do podpisu jedynie oświadczenie o ryzyku zmiennej stopy z symulacją raty przy WIBOR-ze na poziomie 3, 5 i 10 proc. Sąd uznał, że to za mało, i odniósł się też do argumentu, że od grudnia 2020 r. administrator wskaźnika działa na podstawie zezwolenia Komisji Nadzoru Finansowego. Umowę zawarto wprawdzie kilka miesięcy wcześniej, ale sąd ocenił, że sam nadzór i tak nie nadaje wskaźnikowi urzędowego charakteru:

Sąd: o tym, kto ustala WIBOR, sami dowiedzieliśmy się z mediów

Najbardziej nietypowy fragment uzasadnienia dotyczy tego, czego można wymagać od przeciętnego konsumenta. Sąd przyznał, że wysokość WIBOR-u łatwo sprawdzić w internecie czy w telewizji. Inaczej jest z wiedzą o tym, kto wskaźnik tworzy i jaką metodą. Na dowód, że nie jest to wiedza powszechna, sędzia powołała się na własne doświadczenie:

Sąd dodał, że WIBOR w powszechnym, nieprofesjonalnym odbiorze funkcjonuje jako wskaźnik urzędowy, choć nim nie jest: do połowy 2017 r. zarządzało nim stowarzyszenie związane z sektorem bankowym, a później spółka prawa prywatnego. Z tego wyprowadził obowiązek banku, by przynajmniej wskazał klientce, gdzie może znaleźć informacje o sposobie ustalania wskaźnika.

Kredyt bez odsetek, ale z prowizją

Najdalej idący był skutek. Sąd nie ograniczył się do usunięcia z umowy samego WIBOR-u. Uznał, że wskaźnik i marża tworzą jedną klauzulę, której nie da się podzielić, i wyeliminował ją w całości. Według rachunku sądu kredytobiorczyni miała więc zwracać kwotę kredytu bez odsetek, obejmującą także sfinansowaną prowizję w 144 równych ratach po 933,91 zł. Do dnia wypowiedzenia powinna była zapłacić 39 takich rat, czyli 36 422,49 zł, a wpłaciła 45 260,82 zł. Według sądu kredyt był nadpłacony, bank nie miał podstaw do wypowiedzenia, a samo wypowiedzenie było bezskuteczne. 21 sierpnia 2024 r. sąd oddalił powództwo w zakresie objętym sprzeciwem.

Sąd rozważył, czy pozbawienie banku całego oprocentowania nie jest sankcją nadmierną, i uznał, że nie. Wskazał, że dyrektywa 93/13 ma zniechęcać przedsiębiorców do stosowania nieuczciwych postanowień, a w tej sprawie skutek i tak „nieco łagodzi” prowizja 25 058,36 zł, którą bank pobrał za udzielenie kredytu, czyli około 23 proc. kwoty bez kredytowanej prowizji (109 425,16 zł), a około 18,6 proc. wskazanej w umowie kwoty 134 483,52 zł, „a zatem niemało”. Samej prowizji sąd w tej sprawie nie zakwestionował, wskazując na sposób jej określenia. Nie wynika z tego ogólna reguła, że każda jednoznacznie zapisana prowizja jest wyłączona z kontroli. Nie podzielił natomiast wszystkich zarzutów pozwanej, w tym dotyczących danych podanych przy badaniu zdolności kredytowej.

Warto doprecyzować skalę tej wygranej. Kredytobiorczyni zaskarżyła nakaz zapłaty tylko ponad kwotę 63 964,34 zł. Do niezaskarżonej kwoty 63 964,34 zł nakaz pozostał w mocy, a sąd wprost zaznaczył, że bank przegrał sprawę „w zakresie objętym sprzeciwem”. Zakres sprzeciwu obejmował więc 76 433,38 zł (140 397,72 zł minus 63 964,34 zł). W uzasadnieniu występują dwie sumy wpłat: 45 460,82 zł w opisie stanowiska pozwanej i 45 260,82 zł w rachunku przyjętym przez sąd. Powyżej podajemy tę drugą. Nie wyrównujemy tej rozbieżności bez dokumentów źródłowych.

Szczecin: wypowiedzenie w 2012 r., pozew w 2021 r., przegrana w 2025 r.

W sprawie I C 397/22 chodziło o kredyt mieszkaniowy na 100 000 zł, zawarty 7 lutego 2008 r. na pięć lat, z marżą 1,70 punktu procentowego. Do końca lutego 2012 r. według ustaleń sądu na kredyt wpłacono 62 562,42 zł. W kwietniu 2012 r. poprzednik prawny banku wypowiedział umowę, a w sierpniu 2012 r. uzyskał klauzulę wykonalności na bankowy tytuł egzekucyjny. Pozew o zapłatę wpłynął dopiero 23 sierpnia 2021 r., ponad dziewięć lat po wypowiedzeniu. Bank żądał 94 148,66 zł: 62 662,38 zł kapitału i 31 486,28 zł odsetek.

Kredytobiorcy kwestionowali skuteczność wypowiedzenia, podnieśli zarzut przedawnienia i zarzucili, że stawka WIBOR w umowie była nietransparentna. Sąd dopuścił dowód z opinii biegłego. Według ustaleń opartych na tej opinii postanowienia umowy i regulaminu napisano językiem specjalistycznym, niezrozumiałym dla przeciętnego konsumenta, a sam wskaźnik nie odzwierciedlał precyzyjnie kosztu pieniądza. Sąd ustalił też, że kredytobiorcom nie wyjaśniono, czym jest WIBOR i co wpływa na jego wysokość, a umowę zawierano w przeważającej części przez telefon. O tym, jak wysoko biegły zawiesił poprzeczkę zrozumiałości, świadczy ten fragment ustaleń:

14 sierpnia 2025 r., na posiedzeniu niejawnym, Sąd Okręgowy w Szczecinie oddalił powództwo i obciążył bank całością kosztów. Podobnie jak sąd w Suwałkach uznał WIBOR i marżę za nierozerwalną klauzulę. Inaczej ocenił jednak konsekwencje jej usunięcia: przyjął przesłankowo nieważność umowy, podczas gdy w Suwałkach sąd utrzymał umowę bez oprocentowania. Wniosek dla pozwu banku był jednozdaniowy:

Uzasadnienie ma słabsze miejsca, istotne przy ocenie jego argumentacji; bez danych o apelacji nie przesądzamy dalszego przebiegu sprawy. Fragment o skutkach abuzywności jest bardzo zbliżony do uzasadnienia z Suwałk i mówi o „stałej w okresie obowiązywania umowy marży w wysokości 6,94 punktów procentowych”, choć według ustaleń faktycznych marża w szczecińskiej umowie wynosiła 1,70 punktu. Sąd nie rozstrzygnął też wprost zarzutu przedawnienia, bo sprawę przesądziła ocena klauzuli oprocentowania.

Opis szczecińskiego wyroku przedstawiliśmy wcześniej w osobnym omówieniu sprawy I C 397/22. Tutaj porównujemy jego skutki z innymi rozstrzygnięciami.

Na czym polega pułapka?

Art. 321 § 1 k.p.c. wiąże sąd granicami żądania i jego podstawą faktyczną. Nie wiąże go natomiast wskazana przez stronę kwalifikacja prawna. Nie ma uniwersalnej reguły, że nieskuteczne wypowiedzenie zawsze wyklucza częściowe zasądzenie należności. Sąd w Suwałkach napisał to wprost: bank oparł pozew na wypowiedzeniu umowy i postawieniu całego kredytu w stan wymagalności, więc sąd nie mógł zasądzić nawet tych rat kapitału, które na dzień zamknięcia rozprawy byłyby już należne. W uzasadnieniu czytamy:

Opisane rozstrzygnięcie nie tworzy zasady „wszystko albo nic”. Dopuszczalność zasądzenia wymagalnych rat zależy od treści pozwu, powołanych faktów i dowodów. W postanowieniu z 8 listopada 2018 r., II CZ 45/18, Sąd Najwyższy nie zaakceptował automatycznego wykluczenia zasądzenia takich rat na podstawie art. 321 k.p.c. Z kolei w wyroku z 31 maja 2023 r., II CSKP 1732/22, podkreślił znaczenie konkretnej podstawy faktycznej żądania całego wypowiedzianego kredytu. To wymaga oceny akt, a nie samego hasła „wadliwe wypowiedzenie”. Również ewentualne kolejne żądanie banku trzeba osobno zbadać pod kątem przedawnienia i skutków wcześniejszych postępowań.

Jelenia Góra: inne żądanie i pozostawienie marży banku

Dla porównania warto spojrzeć na wyrok Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z 20 listopada 2025 r. (I C 383/24). Tam pozwali kredytobiorcy, którzy mieli kredyt hipoteczny z lipca 2016 r. Sąd ustalił, że proces zawierania wieloletniej umowy „był szybki, trwał około trzydziestu minut”, a kredytobiorcom nie wytłumaczono, jak może zmieniać się WIBOR ani że ryzyko jego wzrostu jest nieograniczone. Bank bronił się m.in. tym, że dał im do podpisu symulacje harmonogramu spłat przy wyższym oprocentowaniu. Sąd uznał, że takie informacje nie pozwalają konsumentowi realnie ocenić wysokości zobowiązania w długim okresie, i stwierdził, że postanowienia o stopie bazowej są niedozwolone.

Skutek był jednak inny niż w Suwałkach i Szczecinie. Umowa została utrzymana, a oprocentowanie ma odpowiadać samej marży banku, czyli 1,8 proc. Kredytobiorcy żądali zwrotu 42 621,65 zł, a sąd, po opinii biegłego, zasądził 37 740,89 zł. W opublikowanym uzasadnieniu inicjały powodów i siedziba banku różnią się od tych z sentencji wyroku, co wygląda na skutek anonimizacji albo omyłkę przy publikacji. W tych konkretnych sprawach zakres ingerencji był różny. Nie dowodzi to jednak, że wynikał z tego, kto pozwał. Różniły się umowy, żądania, daty ich zawarcia i materiał dowodowy. Z trzech wyroków nie można wyprowadzać ogólnej tendencji.

Czy po wyroku TSUE taka obrona nadal działa?

Tu trzeba postawić wyraźne zastrzeżenie. Wszystkie trzy wyroki zapadły przed 12 lutego 2026 r., czyli przed wyrokiem Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-471/24. Trybunał potwierdził wtedy, że klauzula zmiennego oprocentowania oparta na WIBOR-ze podlega kontroli pod kątem nieuczciwego charakteru. Uznał jednak również, że bank nie musi tłumaczyć konsumentowi metodologii wyznaczania wskaźnika, a stosowanie wskaźnika zgodnego z rozporządzeniem BMR co do zasady nie tworzy znaczącej nierównowagi stron.

Wyrok C-471/24 dotyczył umowy z 2019 r. Szczecińska umowa z 2008 r. i umowa z Jeleniej Góry z 2016 r. pochodzą sprzed stosowania BMR, dlatego zakres przenoszenia tej wykładni na te umowy wymaga odrębnej oceny. Nie przyjmujemy, że późniejszy wyrok TSUE automatycznie uchylił wcześniejsze wyroki krajowe.

Tymczasem i Suwałki, i Szczecin oparły się w dużej mierze na tym, że bank nie wyjaśnił, kto i jak ustala WIBOR. Sąd w Suwałkach poszedł jeszcze dalej. Przyznał, że manipulacji WIBOR-em nikt dotąd nie wykazał, ale uznał to za nieistotne, skoro wskaźnik powstaje podobnie jak LIBOR, którym manipulowano:

W ocenie autora po wyroku TSUE te argumenty wymagają szczególnie ostrożnej oceny. Sam brak objaśnienia szczegółów metodologii nie wystarcza do przyjęcia abuzywności. Nie opisujemy na tej podstawie całej praktyki sądów odwoławczych. Jak podała „Rzeczpospolita”, Sąd Apelacyjny w Białymstoku, do którego trafiają apelacje od wyroków z Suwałk, 29 października 2026 r. w sprawie I ACa 481/24 prawomocnie oddalił roszczenia kredytobiorców; według tej relacji sam brak informacji o sposobie tworzenia wskaźnika nie przesądzał o nieuczciwości klauzuli. To relacja prasowa o odrębnej sprawie, nie potwierdzenie wyniku apelacji w I C 217/24. W dostępnych materiałach nie potwierdziliśmy aktualnego statusu apelacyjnego opisanych spraw. Brak odnalezionej publikacji nie oznacza, że apelacji nie wniesiono ani że wyrok jest prawomocny.

W ocenie redakcji chf24.pl obrona nie staje się przez to bezprzedmiotowa, ale zmienia się jej środek ciężkości. Po lutym 2026 r. większe znaczenie ma to, czy bank rzetelnie poinformował o samym ryzyku zmiennej stopy i o skali możliwego wzrostu rat, niż to, czy objaśnił działanie fixingu. Niezależnie od WIBOR-u w sprawach z pozwu banku pozostają zarzuty dotyczące wyliczenia zaległości, skuteczności wypowiedzenia czy przedawnienia. Wymogi art. 75c Prawa bankowego trzeba badać z uwzględnieniem daty wypowiedzenia i właściwych przepisów — obecnej regulacji nie można automatycznie stosować do wypowiedzenia z 2012 r.

Co to oznacza dla osoby, którą pozwał bank?

Po pierwsze, nakaz zapłaty nie kończy sprawy, ale wymaga reakcji. Przy krajowym doręczeniu nakazu w postępowaniu upominawczym termin na sprzeciw wynosi co do zasady dwa tygodnie. Inny tryb lub doręczenie za granicą mogą oznaczać inne terminy; od nakazu w postępowaniu nakazowym wnosi się zarzuty, nie sprzeciw. Należy sprawdzić pouczenie, datę i sposób doręczenia oraz od razu przygotować zarzuty i dowody. Uchybienie terminowi może prowadzić do uprawomocnienia nakazu; ewentualne przywrócenie terminu lub inne środki wymagają odrębnych przesłanek. Sprawa suwalska pokazuje przy tym, że zakres sprzeciwu ma znaczenie: w części niezaskarżonej nakaz staje się prawomocny i bank może na jego podstawie prowadzić egzekucję.

Po drugie, oddalenie powództwa banku nie oznacza darmowego kredytu. W Suwałkach sąd pierwszej instancji przyjął dalsze trwanie umowy bez oprocentowania, z zachowaniem finansowanej prowizji. Trzeba przy tym uwzględnić niezaskarżoną część nakazu i niepotwierdzony aktualny status wyroku. W Szczecinie sąd przyjął nieważność umowy tylko przesłankowo, na potrzeby tego procesu, a bank może próbować dochodzić zwrotu wypłaconej kwoty na innej podstawie. Czy mu się to uda po tylu latach, to osobna kwestia, ale wyrok jej nie zamyka.

Po trzecie, z tych wyroków nie wynika, że opłaca się przestać płacić i czekać na pozew banku. Zaprzestanie spłaty może prowadzić do wypowiedzenia umowy, naliczania odsetek za opóźnienie, wpisów w rejestrach dłużników i egzekucji, a wynik procesu zależy od konkretnej umowy, dowodów i właściwego orzecznictwa. Opisane sprawy mówią coś innego: kredytobiorca, który już został pozwany, nie stoi na straconej pozycji, a bank, który pozywa, bierze na siebie ciężar wykazania, że policzył wszystko poprawnie.