W poniedziałkowej „Rzeczpospolitej” ukazał się wywiad „Wejście POLSTR to będzie ewolucja” z Tadeuszem Białkiem, prezesem Związku Banków Polskich i przewodniczącym Komitetu Sterującego Narodowej Grupy Roboczej ds. reformy wskaźników. Najważniejsza teza mieści się w leadzie: dla klientów różnica między POLSTR a WIBOR-em ma być „w praktyce niezauważalna”. Sprawdziliśmy, co w tym wywiadzie się zgadza, a co wymaga doprecyzowania. Wypowiedź z leadu dotyczy przede wszystkim nowych kredytów; nie jest obietnicą automatycznej obniżki rat istniejących umów. Te dwa przypadki rozdzielamy w analizie.
WIBOR to wskaźnik, od którego zależy rata większości kredytów hipotecznych w złotych ze zmiennym oprocentowaniem. Co trzy albo sześć miesięcy bank sprawdza jego poziom, dolicza swoją marżę i przelicza ratę. Zgodnie z harmonogramem od początku 2027 r. nowe umowy w złotych oparte na zmiennej stopie mają odchodzić od WIBOR-u na rzecz nowego wskaźnika POLSTR, wyliczanego przez GPW Benchmark z rzeczywistych transakcji depozytowych zawieranych na jeden dzień. Istniejące umowy mogą nadal korzystać z WIBOR-u zgodnie ze swoimi warunkami. Wskaźnik ma być publikowany do końca 2036 r. Dla kilku milionów kredytobiorców to najważniejsza zmiana w oprocentowaniu od lat.
Gdzie prezes ZBP ma rację
W kilku miejscach Białek mówi rzeczy prawdziwe i ważne. Odejście od wskaźników typu IBOR to rzeczywiście proces światowy, a nie polski wymysł. Wskaźniki oparte na transakcjach międzybankowych zastępuje się stopami opartymi na transakcjach overnight, bo po kryzysie finansowym rynek międzybankowy wyraźnie się skurczył. Zgadza się też harmonogram: według komunikatów GPW Benchmark, KNF i ZBP od początku 2027 r. nowe produkty ze zmienną stopą mają odchodzić od WIBOR-u; nie oznacza to likwidacji ofert ze stałym oprocentowaniem, a WIBOR 1M, 3M i 6M ma być wyznaczany do 31 grudnia 2036 r. Opis różnicy między wskaźnikami również jest trafny: WIBOR jest terminowy i reaguje na oczekiwania rynku, a POLSTR 1M Stopa Składana odzwierciedla transakcje z zakończonego okresu. Nie oznacza to jednak, że POLSTR zmienia się wyłącznie po decyzjach Rady Polityki Pieniężnej: jednodniowa stopa rynkowa może zmieniać się także pomiędzy posiedzeniami, m.in. wraz z warunkami płynności.
Prawdą jest również to, że dla nowych klientów różnica na start jest niewielka. PKO BP, który wraz z PKO Bankiem Hipotecznym jako pierwszy wdrożył ofertę opartą na POLSTR od 3 września (komunikat banku), według omówień rynkowych nie wykorzystał zmiany wskaźnika do istotnego podniesienia marż, a oprocentowanie nowych kredytów nieco spadło.
„Niezauważalne”, czyli ile
Problem zaczyna się przy słowie „niezauważalne”. 7 października 2026 r. POLSTR 1M Stopa Składana wynosił 3,54 proc., a WIBOR 3M 3,85 proc. Różnica to ok. 0,31 pkt proc., choć to porównanie wskaźników o różnych terminach, więc tylko przybliżenie. W stanowisku NBP przytoczonym przez BANK.pl różnica ok. 0,3 pkt proc. pojawia się jako przykładowe założenie zbliżone do spreadu opublikowanego przez Bloomberga dla najczęściej używanych tenorów WIBOR. Nie jest to prognoza stałej różnicy na przyszłość. WIBOR i POLSTR mają inną konstrukcję, horyzont i strukturę premii za ryzyko; ich wzajemne położenie zależy także od oczekiwań co do stóp.
Ile to w złotych? Według naszego przykładowego wyliczenia przy kredycie na 400 tys. zł na 25 lat i marży 2 proc. różnica 0,3 pkt proc. w wysokości wskaźnika to ok. 72 zł miesięcznie, czyli blisko 870 zł rocznie. Dla jednego gospodarstwa domowego to odczuwalna kwota, choć nie dramatyczna. Dla sektora efekt zależy od skali i warunków konwersji, a nie od prostego przemnożenia przykładowej raty przez liczbę klientów. Sam ZBP szacował, według relacji BANK.pl, że zamiana WIBOR-u na POLSTR w istniejących umowach bez spreadu korygującego kosztowałaby banki 10,5 mld zł, a ze spreadem liczonym metodą ISDA 7,2 mld zł. NBP pisze, że zamiana wskaźnika bez korekty „nie byłaby neutralna ekonomicznie” dla stron umowy. To różne skale i scenariusze: szacunki jednorazowej konwersji istniejącego portfela nie obalają same w sobie wypowiedzi o nowych kredytach. Pokazują jednak, dlaczego w ocenie redakcji słowo „niezauważalna” wymaga wskazania konkretnych warunków porównania.
Kto zyskał na wydłużeniu WIBOR-u do 2036 r.
Białek mówi, że odstąpiono od pierwotnego pomysłu ustawowej zamiany WIBOR-u na nowy wskaźnik we wszystkich umowach, bo przepisy unijne dają pierwszeństwo naturalnemu wygaszaniu. Warto przypomnieć, jak wyglądał wcześniejszy plan. Jeszcze w kwietniu 2026 r., według PAP, mapa drogowa zakładała, że od stycznia 2028 r. WIBOR nie będzie stosowany już w żadnych umowach. Białek mówił wtedy o oczekiwaniach, by WIBOR funkcjonował w starych umowach dłużej. Dziś wiadomo, że ma działać do końca 2036 r.
To rozstrzygnięcie ma konkretny skutek finansowy. Jeśli kredyt nie zostanie przeniesiony na POLSTR, nie ma zamiany wskaźnika, a więc nie ma też miliardowego kosztu, który szacował ZBP. Kredytobiorca z WIBOR-em może przez kolejne lata płacić ratę opartą na innym wskaźniku niż nowi klienci. Nie oznacza to jednak stałej dopłaty 0,3 pkt proc. ani przesądzonej różnicy przez cały okres kredytowania. Białek zapewnia, że klienci „będą mogli poprosić bank o zmianę wskaźnika”. Z wywiadu nie wynika jednak, czy bank będzie musiał się zgodzić i na jakich warunkach. Według relacji BANK.pl projekt ustawy przewiduje obowiązek złożenia oferty aneksu, ale wiceminister finansów mówił w sierpniu, że nie przewiduje on spreadu korygującego, a NBP uważa, że banki powinny móc go zastosować. To, czy zamiana będzie dla klienta korzystna, zależy więc od przepisów, których jeszcze nie ma.
Lekcja z franka, o której nikt nie wspomina
Prezes ZBP mówi, że polska reforma opiera się na modelu szwajcarskim. Frankowicze dobrze pamiętają, jak wyglądało to w praktyce. LIBOR CHF, od którego liczono oprocentowanie ich kredytów, przestał być publikowany z końcem 2021 r., a Komisja Europejska rozporządzeniem wykonawczym 2021/1847 wskazała ustawowy zamiennik: składaną stopę SARON powiększoną o korektę spreadu. Stare umowy nie dożywały więc spokojnie końca okresu kredytowania na starym wskaźniku. W Polsce wybrano inną drogę, z dziesięcioletnim okresem przejściowym i bez ustawowej korekty. Można ją uzasadniać, ale trudno nazwać kopią szwajcarskiego modelu.
Spory sądowe nie były powodem, ale nie znikną
Białek zapewnia, że od WIBOR-u nie odchodzi się z powodu procesów sądowych. Trudno to zweryfikować, ale też trudno z tym polemizować, skoro reforma trwa od 2022 r., a zmiany wskaźników idą przez cały świat. W wywiadzie pada za to ciekawe zdanie: przepisy unijne przewidują sytuację spadku liczby transakcji, a rozporządzenie o wskaźnikach wprost dopuszcza tzw. kaskadę danych. To w gruncie rzeczy linia, którą w lutym potwierdził TSUE w wyroku C-471/24. Według oficjalnego komunikatu TSUE Trybunał uznał, że samo oparcie WIBOR-u na danych nietransakcyjnych nie czyni klauzuli nieuczciwą, ale klauzula podlega kontroli sądu, a bank nie mógł wprowadzać klienta w błąd co do ryzyka zmiany stopy procentowej.
Dla kredytobiorców z WIBOR-em oznacza to, że spory o same zasady wyznaczania wskaźnika mają dziś słabe podstawy. Otwarte pozostają natomiast pytania o to, jak bank informował o ryzyku w konkretnej umowie. Skoro WIBOR zostaje w milionach umów do 2036 r., takie spory nie znikną wraz z wejściem POLSTR. W październiku media, powołując się na anonimowych bankowców, pisały też o obawach części sektora przed nowym wskaźnikiem i jego konstrukcją. Białek odpowiada, że to głosy z poziomu operacyjnego. Nie da się tego rozstrzygnąć bez nazwisk po żadnej ze stron.
Co z tego wynika
W ocenie redakcji chf24.pl wywiad prezesa ZBP dobrze opisuje kierunek reformy i uczciwie przedstawia różnicę między wskaźnikami. Pomija jednak kwestię, która dla klientów jest najważniejsza: kto zapłaci za różnicę między WIBOR-em a POLSTR w starych umowach. Wydłużenie życia WIBOR-u oznacza, że pozostający przy nim kredytobiorcy nadal ponoszą skutki konstrukcji starego wskaźnika. Ewentualny koszt względem alternatywnej oferty zależy jednak od przyszłych notowań, marży, spreadu i warunków umowy — nie jest z góry przesądzoną dopłatą. Dla nowego klienta zmiana rzeczywiście może być mało odczuwalna. Dla kogoś, kto ma kredyt z WIBOR-em i będzie go spłacał jeszcze dziesięć lat, utrzymująca się różnica rzędu 0,3 pkt proc. mogłaby być odczuwalna przez wiele lat. Jej utrzymywanie się jest jednak założeniem, a nie ustalonym faktem. Zanim zgodzi się na aneks albo z niego zrezygnuje, powinien przeliczyć ratę na obu wskaźnikach i zapytać bank o marżę po zmianie.
Źródła
Wywiad z Tadeuszem Białkiem „Wejście POLSTR to będzie ewolucja”, „Rzeczpospolita”, 26 października 2026 r.; mBank: konstrukcja POLSTR i POLSTR 1M Stopa Składana; harmonogram wygaszania WIBOR, Interia Biznes; opis POLSTR i notowania z 7 października 2026 r., Bankier.pl; stanowisko NBP w sprawie spreadu korygującego i szacunki ZBP, BANK.pl; wypowiedź prezesa ZBP o mapie drogowej, PAP/Bankier.pl, 24 kwietnia 2026 r.; oferta PKO BP oparta na POLSTR, comparic.pl; rozporządzenie wykonawcze Komisji (UE) 2021/1847 w sprawie zamiennika LIBOR CHF; omówienie wyroku TSUE z 12 lutego 2026 r., C-471/24, Infor.pl.
Stan na 26 października 2026 r. Wyliczenie raty ma charakter poglądowy: kredyt 400 tys. zł, 25 lat, raty równe, marża 2 proc., wskaźnik 3,85 proc. wobec 3,55 proc. Projekt ustawy dotyczący zmiany wskaźnika w istniejących umowach nie jest obowiązującym prawem. Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani finansowej w indywidualnej sprawie.
