Fundusz odmówił wykupu certyfikatów, a inwestorzy poszli do sądu. Spór lekarki i jej rodziców emerytów doprowadził do wyroku TSUE z 15 października 2026 r., C-63/25, Z. Fundusz Inwestycyjny Zamknięty. Trybunał potwierdził, że określone postanowienia statutu dotyczące wykupu mogą podlegać kontroli na podstawie dyrektywy 93/13 o nieuczciwych warunkach umownych, jeżeli certyfikaty nabyto jako konsument. Nie oznacza to automatycznej wygranej ani nakazu zwrotu pieniędzy. Wyjaśniamy, co dokładnie rozstrzygnięto i co pozostaje do oceny polskiemu sądowi.
Czego dotyczyła sprawa C-63/25?
Z wyroku wynika, że 7 czerwca 2016 r. fundusz przesłał trojgu inwestorom pisemną propozycję nabycia certyfikatów. Po rekomendacji pracownika banku każde z nich kupiło dwa certyfikaty, każdy o wartości 186 714,14 zł. Łącznie sześć certyfikatów kosztowało 1 120 284,84 zł. Inwestorzy wypełnili standardowe formularze z oświadczeniem o znajomości warunków emisji i akceptacji statutu. Przytoczony w wyroku art. 117 ust. 3 ustawy odnosi próg 40 tys. euro do wartości certyfikatu pierwszej emisji określonej kategorii FIZ, o której mowa w art. 15 ust. 1a. Nie jest to reguła, którą można bez zastrzeżeń odnieść do każdego funduszu i każdej transakcji.
26 marca 2019 r. inwestorzy zażądali wykupu wszystkich posiadanych certyfikatów, które wcześniej podzielono na 2000 certyfikatów na osobę. Fundusz odmówił, powołując się na uprawnienie do redukcji żądań wynikające ze statutu. Według przytoczonego w wyroku stanowiska powodów zasady te nie określały granic redukcji i uzależniały wykup od wartości aktywów płynnych funduszu. 20 września 2021 r. inwestorzy pozwali fundusz o 356 962,74 zł dla każdej osoby, z odsetkami. Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo 2 listopada 2022 r., uznając statut za dokument niepodlegający kontroli z art. 3851 k.c. Sąd Apelacyjny w Warszawie skierował pytania do TSUE. Pozwany fundusz występuje w tej sprawie jako podmiot w likwidacji.
Co dokładnie orzekł Trybunał?
Trybunał odróżnił postanowienia o charakterze ustrojowym od postanowień kształtujących stosunek umowny z uczestnikiem. Sam fakt umieszczenia warunków wykupu w statucie nie wyłącza ich spod dyrektywy 93/13. Z zastrzeżeniem weryfikacji przez sąd krajowy, sporne postanowienia weszły do umowy objęcia certyfikatów wraz z zaakceptowaniem propozycji nabycia. Nie oznacza to poddania każdej części statutu identycznej kontroli.
„sama okoliczność, że statut funduszu inwestycyjnego zawiera postanowienia dotyczące utworzenia, charakteru i przedmiotu działalności tego funduszu, nie skutkuje wyłączeniem tego statutu w całości z zakresu stosowania dyrektywy 93/13, ponieważ niektóre postanowienia rzeczonego statutu mają (…) cechy analogiczne do cech warunków regulujących treść stosunku umownego synalagmatycznego”
Trybunał Sprawiedliwości UE, wyrok z 15 października 2026 r., C-63/25, pkt 36
Najmocniejszy fragment uzasadnienia wyjaśnia, dlaczego forma dokumentu nie może decydować o ochronie:
„Gdyby wspomniane postanowienia były wyłączone z zakresu stosowania dyrektywy 93/13 z tego tylko powodu, że formalnie stanowią część statutu funduszu inwestycyjnego, dany przedsiębiorca mógłby włączyć do tego statutu postanowienia niekorzystne dla konsumenta w celu wyłączenia ich spod kontroli ich nieuczciwego charakteru, zagrażając w ten sposób realizacji celów tej dyrektywy.”
Trybunał Sprawiedliwości UE, wyrok z 15 października 2026 r., C-63/25, pkt 40
Trybunał odniósł się także do statusu inwestora. Decyduje cel nabycia certyfikatów: czy wiązał się z działalnością gospodarczą lub zawodową danej osoby. Sama wiedza o inwestowaniu, korzyści finansowe czy prawa korporacyjne z certyfikatów nie wyłączają statusu konsumenta. Ustalenia dotyczące stron i braku negocjacji ma zweryfikować sąd krajowy. W opisanych okolicznościach fundusz działający we własnym imieniu, w sposób ciągły i zorganizowany, należy traktować jako przedsiębiorcę. Sam podpis pod akceptacją wcześniej przygotowanego statutu nie dowodzi indywidualnego negocjowania jego treści.
„postanowienia te nie podlegają negocjacjom i są narzucane wspomnianym uczestnikom jako warunek nawiązania stosunku umownego”
Trybunał Sprawiedliwości UE, wyrok z 15 października 2026 r., C-63/25, pkt 43
Czego Trybunał nie rozstrzygnął?
| Rozstrzygnięte przez TSUE | Pozostawione sądowi krajowemu |
|---|---|
| Umowne warunki wykupu mogą podlegać dyrektywie 93/13 przy spełnieniu jej przesłanek | Czy konkretna klauzula redukcyjna jest nieuczciwa |
| Akceptacja statutu nie jest negocjacją; znaczenie ma brak rzeczywistego wpływu na treść | Czy była sformułowana przejrzyście |
| Prywatny cel inwestycji pozwala na status konsumenta; ustalenia weryfikuje sąd krajowy | Co się dzieje po usunięciu klauzuli: zapłata, obowiązek wykupu czy odszkodowanie |
| FIZ prowadzący opisaną działalność jest przedsiębiorcą; ustalenia weryfikuje sąd krajowy | Czy powodowie odzyskają pieniądze od funduszu w likwidacji |
Opracowanie chf24.pl na podstawie wyroku C-63/25.
Wyrok otwiera drogę do kontroli określonych warunków umownych. TSUE nie stwierdził, że konkretna klauzula redukcyjna jest nieuczciwa, ani nie zasądził od funduszu żądanych kwot. Sąd krajowy musi ocenić postanowienia i przesłanki odpowiedniego żądania. Ustalenie abuzywności, określenie skutków jej usunięcia oraz faktyczna możliwość uzyskania zapłaty od podmiotu w likwidacji to odrębne zagadnienia. Nie każda strata inwestycyjna oznacza naruszenie prawa konsumenta.
Ile takich sporów może powstać?
Rzecznik Finansowy skomentował wyrok już 20 października 2026 r. Wskazał, że prywatny inwestor może być konsumentem, a określone postanowienia o wykupie mogą podlegać kontroli abuzywności. Urząd informował również, że opiniował stanowisko Polski w tej sprawie. Z kolei Analizy Online 6 listopada zestawiły wybrane spory banków związane z funduszami. To kontekst rynkowy, nie liczba procesów wywołanych wyrokiem C-63/25:
| Bank | Sprawy dotyczące funduszy | Wartość roszczeń |
|---|---|---|
| BNP Paribas Bank Polska | 201 indywidualnych i 6 grupowych | 227,7 mln zł |
| Raiffeisen Bank International | indywidualne i 4 grupowe | 174,8 mln zł |
| Alior Bank | 175 spraw o odszkodowanie oraz postępowanie grupowe (328 osób) | 54,9 mln zł w pozwach indywidualnych |
| BOŚ (stan na koniec czerwca 2026 r.) | 47 spraw dotyczących certyfikatów | 25,2 mln zł |
Źródło danych tabeli: Analizy Online, 6 listopada 2026 r., zestawienie na podstawie raportów banków. Dane BNP Paribas, RBI i Aliora dotyczą końca września, BOŚ — końca czerwca 2026 r. Wartości nie należy sumować jako niezależnych szkód. Część postępowań służy ustaleniu odpowiedzialności, a nie bezpośrednio zapłacie; banki występują w różnych rolach.
Postępowania przeciwko bankom dotyczą między innymi sposobu oferowania certyfikatów lub wykonywania obowiązków depozytariusza. C-63/25 dotyczy natomiast stosunku umownego inwestora z funduszem. Nie przesądza odpowiedzialności banku, towarzystwa ani depozytariusza w odrębnym procesie. Przy analizie roszczenia znaczenie mają statut obowiązujący przy nabyciu i wykupie, formularze zapisu, złożone żądania i odpowiedzi funduszu, status inwestora oraz terminy przedawnienia. Daty nie można ustalić wyłącznie z roku nabycia certyfikatów: zależy ona od rodzaju roszczenia, jego wymagalności i zdarzeń wpływających na bieg terminu. Ten wyrok nie ustanawia wspólnego terminu upływającego z końcem 2026 r. dla wszystkich inwestorów.
Po frankach i SKD kolej na fundusze?
Podobieństwo do sporów frankowych polega na zastosowaniu dyrektywy 93/13 i kontroli nieuczciwych warunków w relacji przedsiębiorcy z konsumentem. Nie oznacza jednak identycznych roszczeń ani skutków. Sankcja kredytu darmowego jest odrębną instytucją ustawy o kredycie konsumenckim. Wyroku dotyczącego FIZ nie można przedstawiać jako rozstrzygnięcia o SKD ani o projektowanej reformie tej sankcji.
Praktyczny wniosek jest konkretny: forma dokumentu i samo oświadczenie o akceptacji jego treści nie wyłączają kontroli konsumenckiej. Trzeba jednak ustalić, które postanowienia stały się częścią stosunku umownego, czy inwestor działał prywatnie i czy miał rzeczywisty wpływ na warunki. O tym, czy w danej sprawie przysługuje wykup, zapłata lub inne roszczenie, nie rozstrzyga sam nagłówek wyroku TSUE.
Źródła: TSUE, wyrok z 15 października 2026 r., C-63/25, ECLI:EU:C:2026:858, w szczególności pkt 16–20, 35–44 i 46–52 oraz sentencja; oficjalna karta orzeczenia i wersje do pobrania; Rzecznik Finansowy, stanowisko z 20 października 2026 r.; Analizy Online, zestawienie sporów z 6 listopada 2026 r.; dyrektywa 93/13/EWG oraz przepisy ustawy o funduszach inwestycyjnych przytoczone w wyroku. Zestawienie sporów bankowych przytaczamy za Analizami Online; nie jest ono statystyką sporów wynikających z C-63/25.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani inwestycyjnej. Stan na 16 listopada 2026 r.





