Gdy upada firma, jej majątek, czyli tzw. masa upadłości, nie wystarcza zwykle na spłatę wszystkich długów. Dlatego prawo ustala kolejkę: najpierw pokrywa się koszty samego postępowania, potem wierzytelności z wyższych kategorii, a na końcu pozostałe. To, kto stoi w kolejce wyżej, często przesądza o tym, czy dostanie cokolwiek. W upadłości Getin Noble Banku na przód tej kolejki wysunął się Bankowy Fundusz Gwarancyjny, który domaga się zwrotu kosztów przymusowej restrukturyzacji banku. Za nim stoją wierzyciele indywidualni, w większości kredytobiorcy frankowi, którzy po unieważnieniu umów mają do odzyskania nadpłacone raty i koszty procesów.
Czy takie pierwszeństwo jest zgodne z Konstytucją, ma ocenić Trybunał Konstytucyjny w sprawie o sygnaturze P 1/25. Według informacji „Dziennika Gazety Prawnej” i portalu prawo.pl rozprawę wyznaczono na 25 listopada 2026 r. W weekend DGP poświęcił temu sporowi kilka tekstów, podając, że wierzytelność BFG wynosi ok. 6 mld zł, a syndyk już dziś przyznaje, że pieniędzy w masie nie wystarczy dla wszystkich. Sprawa jest jednak bardziej złożona niż wybór „BFG albo frankowicze”, a wyrok, nawet korzystny dla kredytobiorców, nie oznacza jeszcze wypłat.
Co się stało z Getin Noble Bankiem?
29 września 2022 r. Bankowy Fundusz Gwarancyjny zdecydował o przymusowej restrukturyzacji Getin Noble Banku. Działalność operacyjna, w tym rachunki klientów i większość kredytów, trafiła do banku pomostowego działającego dziś pod marką VeloBank. W starym podmiocie zostały m.in. kredyty frankowe i związane z nimi spory. W lipcu 2023 r. Sąd Rejonowy dla m.st. Warszawy ogłosił upadłość tej pozostałości. Według BFG restrukturyzacja pozwoliła ochronić 38,1 mld zł depozytów, w tym 3,3 mld zł, które przy zwykłej upadłości nie byłyby objęte gwarancjami.
Ta operacja kosztowała. W piśmie do Rzecznika Praw Obywatelskich z lutego 2025 r. BFG wyliczył, że łączne wsparcie restrukturyzacji wyniosło 10,34 mld zł, z czego 6,87 mld zł pochodziło ze środków funduszu, a 3,47 mld zł od ośmiu największych banków zrzeszonych w Systemie Ochrony Banków Komercyjnych. Właśnie tych kosztów, w części niepokrytej przychodami z restrukturyzacji, BFG dochodzi z masy upadłości Getin Noble Banku.
O co toczy się spór przed Trybunałem Konstytucyjnym?
Chodzi o art. 440 ust. 3 Prawa upadłościowego, dodany w 2016 r. ustawą o BFG w ramach wdrażania unijnej dyrektywy o restrukturyzacji banków. Przepis przewiduje, że koszty przymusowej restrukturyzacji, których nie pokryły jej przychody, są zaspokajane z masy upadłości zaraz po kosztach postępowania upadłościowego, w miarę jak do masy wpływają pieniądze. Jak wskazał RPO, BFG nie musi przy tym zgłaszać swojej wierzytelności ani trafiać na listę wierzytelności. Syndyk wypłaca pieniądze na podstawie dokumentów funduszu, a sąd ocenia te wydatki dopiero przy zatwierdzaniu sprawozdań syndyka.
Pytanie prawne skierował do TK sąd upadłościowy w Warszawie, rozpatrując zarzuty wierzycieli wobec sprawozdania syndyka. Wierzyciele kwestionowali m.in. przelew 250 mln zł na rzecz BFG. Sąd pyta, czy art. 440 ust. 3 jest zgodny z art. 2, art. 9, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 oraz art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. Zakres pytania ma dwa elementy: pierwszeństwo zwrotu kosztów restrukturyzacji przed innymi zobowiązaniami oraz wyłączenie możliwości sądowego zbadania, czy roszczenie BFG jest zasadne i prawidłowo wyliczone. Do sprawy przystąpił RPO, który uznał przepis za niezgodny z Konstytucją. Jego zdaniem BFG jest traktowany lepiej niż inni wierzyciele, którzy muszą zgłosić swoje roszczenia i mogą je wzajemnie kwestionować, a wierzyciele nie mają realnej możliwości sprzeciwu wobec wydatków na rzecz funduszu. Po zadaniu pytania poprzedni syndyk wstrzymał dalsze wpłaty dla BFG.
BFG broni obecnego rozwiązania. Wskazuje, że kolejność zaspokojenia wynika z unijnej dyrektywy i odzwierciedla ciężary ponoszone dla stabilności systemu bankowego, a źródłem zwrotu ma być majątek banku, którego sytuacja wymusiła interwencję. Pierwszeństwo ma zapewnić, że państwowy mechanizm reagowania na kryzysy w bankach ma źródło choćby częściowego zwrotu kosztów poniesionych w interesie publicznym. Zapytany przez DGP o sprawę, fundusz odesłał do tego pisma. Fundusz twierdzi też, powołując się na wycenę niezależnego eksperta, że żaden wierzyciel, w tym kredytobiorcy frankowi, nie znalazłby się w gorszej sytuacji niż przy zwykłej upadłości banku bez restrukturyzacji.
Tę perspektywę podzielił w komentarzu na łamach DGP zastępca redaktora naczelnego dziennika Łukasz Wilkowicz. Zwrócił uwagę, że pieniądze BFG to zabezpieczenie depozytów klientów wszystkich banków działających w Polsce, więc spór dotyczy w istocie tego, czy pierwszeństwo mają interesy ogółu deponentów, czy jednej grupy wierzycieli upadłego banku. To uczciwie postawiony dylemat, ale w ocenie redakcji chf24.pl nie wyczerpuje on sprawy. Pytanie zadane Trybunałowi nie dotyczy bowiem wyłącznie tego, kto ma być pierwszy w kolejce, lecz także tego, czy ktokolwiek może sprawdzić, ile i za co fundusz pobiera z masy. Nawet zwolennik pierwszeństwa BFG może uznać, że miliardowa wierzytelność wypłacana na podstawie dokumentów samego wierzyciela powinna podlegać kontroli sądu.
Ile pieniędzy jest w grze?
Według DGP wierzytelność BFG wynosi ok. 6 mld zł, co odpowiada mniej więcej części wsparcia pochodzącej ze środków samego funduszu. Po drugiej stronie stoi masa upadłości, której wartości nikt dziś nie podaje, bo jej głównym składnikiem są kredyty frankowe, w dużej części nieważne. Nie wiadomo też, ile wynoszą łącznie roszczenia kredytobiorców. Przedstawiciel syndyka wyjaśnił DGP, że będzie to można ustalić dopiero po zatwierdzeniu przez sędziego-komisarza list wierzytelności, a ich liczba stale się zmienia, bo część wierzycieli po zawarciu ugody wycofuje zgłoszenia. Już wstępne porównanie pokazuje jednak według syndyka, że środki w masie nie wystarczą na pełne zaspokojenie wszystkich wierzycieli. Według prawo.pl wierzycieli indywidualnych, w większości frankowiczów, jest ok. 28 tys.
Z tych dwóch informacji wynika najważniejszy dla kredytobiorców wniosek. Jeśli Trybunał uzna, że przepis jest zgodny z Konstytucją, a masa nie wystarczy nawet na pokrycie roszczenia BFG, wierzyciele z dalszych miejsc w kolejce, także ci z wierzytelnościami uznanymi na liście, mogą nie dostać nic. Dotyczy to również kosztów procesów wygranych z bankiem, które dla wielu frankowiczów są dziś jedyną realną kwotą do odzyskania z masy.
Czego nie rozstrzygnie nawet korzystny wyrok?
Po pierwsze, Trybunał bada przepis w określonym zakresie: na ile daje pierwszeństwo kosztom restrukturyzacji i pozwala je zaspokajać poza zwykłą kontrolą wierzycieli. RPO nie postuluje, by BFG stracił swoje roszczenie, tylko by trafiło ono na listę wierzytelności, gdzie można je zweryfikować i zakwestionować. Ponieważ pytanie ma dwa elementy, Trybunał może podważyć oba albo tylko jeden. Jeśli uzna za niekonstytucyjne samo pierwszeństwo, mogłoby to zmienić zasady zaspokajania BFG i zwiększyć środki dostępne pozostałym wierzycielom. Konkretna kolejność i tryb rozliczenia zależałyby jednak od zakresu oraz skutków wyroku i oceny sądu upadłościowego. Jeśli zakwestionuje tylko brak kontroli, BFG zachowa pierwszeństwo, a wierzyciele zyskają jedynie możliwość sprawdzenia, czy kwota jest zasadna. Wyrok o niezgodności nie musi więc oznaczać, że miliardy przypadną frankowiczom. Wiele zależy od tego, jak Trybunał sformułuje sentencję.
Po drugie, nawet niekorzystny dla BFG wyrok może mieć ograniczone skutki praktyczne. Od 2024 r. rząd nie publikuje części wyroków TK w Dzienniku Ustaw, kwestionując prawidłowość składów orzekających, a sądy różnie podchodzą do niepublikowanych orzeczeń. W tej sprawie problem jest wyjątkowo wyraźny, bo według prawo.pl w pięcioosobowym składzie zasiada Jarosław Wyrembak, którego cytowani przez DGP prawnicy uznają za tzw. sędziego dublera, czyli osobę wybraną na miejsce w Trybunale obsadzone już wcześniej. Europejski Trybunał Praw Człowieka w wyroku Xero Flor przeciwko Polsce z 2021 r. uznał, że rozpoznanie sprawy przez skład z udziałem sędziego dublera narusza prawo do sądu ustanowionego ustawą. Konstytucja stanowi zaś, że orzeczenie TK wchodzi w życie z dniem ogłoszenia. Według prawo.pl i DGP wyrok w tej sprawie prawdopodobnie nie zostanie opublikowany. Część sądów przyjmuje, że wyrok stwierdzający niekonstytucyjność podważa domniemanie zgodności przepisu z Konstytucją i pozwala sądowi pominąć ten przepis w konkretnej sprawie. Inne uznają, że bez publikacji wyrok nie wywołuje skutków. Syndyk zapowiedział, że przeanalizuje wyrok pod kątem dalszego prowadzenia postępowania i wpływu na masę, ale nie oceniał zarzutów wobec przepisu. W praktyce to sędzia-komisarz będzie musiał sam zdecydować, czy nieogłoszony wyrok, wydany w kwestionowanym składzie, wpływa na jego postępowanie. Nie można wykluczyć, że niezależnie od losu publikacji wyda syndykowi zarządzenia uwzględniające argumenty Trybunału albo RPO.
Po trzecie, gra toczy się nie tylko o to, kto dostanie więcej, ale także o to, czy postępowanie upadłościowe w ogóle dotrwa do końca. Sąd, który zadał pytanie, zwrócił uwagę, że jeśli majątek nie wystarczy na koszty, w tym na roszczenie BFG, postępowanie może zostać umorzone. RPO przypomniał, że dla frankowiczów oznaczałoby to kłopot nie tylko z pieniędzmi. Część ich roszczeń jest niepieniężna, jak wydanie zaświadczenia o spłacie potrzebnego do wykreślenia hipoteki, a niejasne byłyby też skutki złożonych już oświadczeń o potrąceniu. Dlatego wynik sprawy P 1/25 dotyczy również kredytobiorców, którzy rozliczyli się z bankiem potrąceniem i nie czekają na wypłatę z masy.
Po czwarte, odrębny spór dotyczy legalności samej restrukturyzacji. W styczniu 2025 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał decyzję BFG o przymusowej restrukturyzacji za wydaną z naruszeniem prawa. NSA 26 marca 2026 r. uchylił ten wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania (II GSK 2388/25). Następnie 23 września 2026 r. WSA oddalił skargę Rady Nadzorczej Getin Noble Banku (VI SA/Wa 1476/26), nie stwierdzając podstaw do uznania decyzji za wydaną z naruszeniem prawa. Sam komunikat sądu nie potwierdza prawomocności tego rozstrzygnięcia. Nie należy więc opierać oceny ewentualnych roszczeń odszkodowawczych wyłącznie na uchylonym wyroku ze stycznia 2025 r. Jest to inna sprawa niż kontrola pierwszeństwa BFG w postępowaniu P 1/25.
Co to oznacza dla frankowiczów z Getinu?
Do 25 listopada, a realnie do czasu, gdy sąd upadłościowy oceni skutki wyroku, sytuacja kredytobiorców się nie zmieni. Roszczenie wobec Getin Noble Banku w upadłości dochodzi się przez zgłoszenie wierzytelności, a o tym, co ostatecznie trafi do wierzycieli, przesądzi plan podziału masy. Inaczej wygląda sytuacja osób, które zdołały rozliczyć się potrąceniem, inaczej tych, którym bank jest winien więcej, niż one bankowi, a jeszcze inaczej tych, którzy rozważają ugodę oferowaną w upadłości. Według prawo.pl bank w upadłości proponuje ugody na jednolitych warunkach, ze stałym oprocentowaniem 2,98 proc. Sprawa P 1/25 wpływa na każdą z tych kalkulacji, bo od jej wyniku zależy, ile realnie może być warta wierzytelność wobec masy.
Wniosek redakcji chf24.pl jest taki, że spór przed Trybunałem nie jest prostym wyborem między „6 mld zł dla BFG” a „pieniędzmi dla frankowiczów”. To spór o to, czy fundusz może odbierać swoje koszty bez kontroli, przed wszystkimi innymi, z majątku, który dla tysięcy kredytobiorców jest jedynym źródłem zwrotu nadpłaconych rat. Nawet wyrok przyznający rację wierzycielom otworzy dopiero kolejny etap: weryfikację roszczenia BFG, spór o skutki niepublikowanego wyroku i ostateczny plan podziału. Kredytobiorcy powinni więc traktować listopadowy wyrok jako ważny sygnał, a nie zapowiedź wypłat.
Sprawa w skrócie Sygnatura w Trybunale Konstytucyjnym: P 1/25 (pytanie prawne sądu upadłościowego w Warszawie). Przedmiot: art. 440 ust. 3 Prawa upadłościowego, czyli pierwszeństwo zaspokojenia z masy upadłości kosztów przymusowej restrukturyzacji zwracanych BFG. Wzorce kontroli wskazane przez sąd: art. 2, art. 9, art. 32 ust. 1, art. 45 ust. 1 i art. 64 ust. 1–2 Konstytucji; RPO uznał przepis za niezgodny z art. 32, 45 i 64. Wierzytelność BFG według DGP: ok. 6 mld zł. Termin rozprawy według DGP i prawo.pl: 25 listopada 2026 r. (na dzień publikacji niepotwierdzony w oficjalnej wokandzie TK). Wsparcie restrukturyzacji według BFG: 10,34 mld zł, w tym 6,87 mld zł ze środków funduszu. |
Źródła: karta sprawy P 1/25 na stronie Trybunału Konstytucyjnego; stanowisko RPO w sprawie P 1/25 (11.02.2025 i 29.04.2025); pismo BFG do RPO z 20.02.2025; komunikat BFG z 19.07.2023 o wycenie po przymusowej restrukturyzacji; prawo.pl (12.10.2026) o terminie rozprawy; „Dziennik Gazeta Prawna” (18.10.2026): tekst Renaty Krupy-Dąbrowskiej z wypowiedzią przedstawiciela syndyka i komentarz Łukasza Wilkowicza; wyrok ETPC Xero Flor przeciwko Polsce (7.05.2021); art. 190 ust. 3 Konstytucji; komunikat WSA z 23.09.2026 o wyroku VI SA/Wa 1476/26 oraz wcześniejszych orzeczeniach WSA i NSA; prawo.pl o ugodach w upadłości Getin Noble Banku; rp.pl o skutkach niepublikowanych wyroków TK.
Artykuł ma charakter informacyjny i publicystyczny. Fragmenty oznaczone jako wniosek redakcji wyrażają opinię chf24.pl. Tekst nie stanowi porady prawnej i nie przesądza o wyniku sprawy przed Trybunałem Konstytucyjnym ani o wysokości zaspokojenia jakiejkolwiek wierzytelności. Stan na 19 października 2026 r.
