W dniu 22 stycznia 2026 roku zapadł kolejny prokonsumencki wyrok TSUE w sprawie frankowej (C-902/24 Herchoski). Wyrok ten chroni konsumentów przed przedwczesnymi, negatywnymi konsekwencjami wdania się z bankiem w spór sądowy co do nieważności umowy. Chociaż TSUE ocenił, że dopuszczalne jest zgłoszenie przez bank ewentualnego (warunkowego) zarzutu potrącenia wzajemnych roszczeń w ramach sprawy z powództwa kredytobiorcy, to uznał że skierowane przez bank wezwanie do zwrotu kapitału nie odnosi skutków do czasu prawomocnego uznania umowy za nieważną. W szczególności dotyczy to odsetek za opóźnienie, które mogą być naliczane na rzecz banku dopiero od momentu ostatecznego stwierdzenia nieważności umowy. Ponadto Trybunał stwierdził, że uwzględnienie przez sąd zgłoszonego przez bank zarzutu potrącenia nie może prowadzić do niekorzystnego dla konsumenta podziału kosztów postępowania sądowego.
- TSUE dopuścił możliwość zgłaszania przez banki zarzutu potrącenia w ramach postępowań z powództwa konsumentów, ale pod warunkiem że wierzytelność o zwrot kapitału nie stanie się wymagalna do czasu wydania prawomocnego wyroku.
- Sądy krajowe przy podziale kosztów postępowania – w razie jeśli uwzględniony zostanie zarzut potrącenia – powinny rozstrzygać tak aby nie zniechęcać konsumentów do dochodzenia swoich praw. TSUE przypomniał, że polskie sądy mogą korzystać z prawa do nieobciążania strony kosztami procesu (art. 102 Kpc)
- Doręczane przez banki warunkowe wezwania do zapłaty nie mogą wywoływać skutków w zakresie zapłaty przez konsumenta odsetek za opóźnienie dopóki banki będą utrzymywać, że umowy są ważne.
Kolejny prokonsumencki wyrok TSUE w sprawie frankowej. Trybunał rozwiewa wątpliwości dotyczące powszechnych praktyk stosowanych przez banki
W ostatnich latach Frankowicze wygrywają ok. 98 proc. spraw z bankami – na ogół uzyskują wyroki uznające całe umowy za nieważne. Mimo to pełnomocnicy banków wciąż utrzymują w sądach, że umowy frankowe są prawidłowe i ważne. Nie przeszkadza im to jednocześnie wzywać kredytobiorców do zwrotu kapitału w związku z nieważnością umów.
Takie „schizofreniczne” zachowanie banków budzi dużo kontrowersji. Gdyby banki uznawały od razu roszczenia kredytobiorców, zgłaszane w reklamacjach bądź pozwach sądowych, rozliczenia przebiegałyby szybciej, a wymiar sprawiedliwości nie byłby tak przeciążony.
Banki zdają sobie sprawę, że prawdopodobieństwo wygrania przez nie sprawy jest minimalne, ale zamiast uznawania roszczeń Frankowiczów robią wszystko aby skomplikować maksymalnie procesy. Tak było w sprawie posiadaczy kredytu frankowego w Santander BP, która trafiła na forum TSUE.
Szczegóły sprawy C-902/24
Sprawa C-902/24 dotyczy umowy kredytu denominowanego kursem CHF banku Santander BP zawartej przez dwójkę konsumentów w 2008 roku. Kwota kredytu opiewała na 360 tys. zł. Kredytobiorcy zakwestionowali tę umowę składając w dniu 17 listopada 2022 roku pozew do Sądu Okręgowego w Warszawie z żądaniem ustalenia nieważności umowy i zwrotu nieprawnie pobranej przez bank kwoty tj. ponad 327 tys. zł wraz z odsetkami za opóźnienie, a także z kosztami postępowania.
Po dwóch latach procesu, w dniu 18 lipca 2024 roku bank skierował do kredytobiorców wezwanie do zwrotu w ciągu 14 dni kwoty 360 tys. zł. W związku z tym, że kredytobiorcy w terminie nie spełnili żądania, w dniu 14 sierpnia 2024 r. bank podniósł przed sądem ewentualny zarzut potrącenia „na wypadek gdyby sąd uznał umowę za nieważną”. Jednocześnie cały czas bank podtrzymywał, że umowa jest ważna.
Kredytobiorcy uznali stanowisko banku za niespójne a dwutygodniowy termin do zwrotu tak ogromnej sumy za zbyt krótki i naruszający prawa konsumenta. Dodatkowo zaczęli obawiać się tego, że w razie uwzględnienia zgłoszonego przez bank zarzutu potrącenia zostaną obciążeni znaczną częścią kosztów procesu. Dlatego złożyli sprzeciw wobec zgłoszonego przez bank zarzutu potrącenia.
W dniu 19 grudnia 2024 r. Sąd Okręgowy w Warszawie wydał wyrok stwierdzający nieważność umowy Santander BP z uwagi na zawarte w niej klauzule abuzywne. Sąd nie wydał jednak rozstrzygnięcia w pozostałym zakresie tj. w kwestii rozliczenia umowy oraz kosztów postępowania. Sąd powziął bowiem wątpliwości czy zgłoszenie przez bank warunkowego zarzutu potrącenia jest zgodne z Dyrektywą 93/13.
Gdyby sąd oddalił zarzut potrącenia i przyznał powodom całą dochodzoną przez nich kwotę, to bank poniósłby w całości koszty postępowania. Natomiast w sytuacji gdyby sąd uwzględnił zarzut potrącenia, roszczenia pieniężne kredytobiorców zostałyby oddalone w części odpowiadającej kwocie potrąconego kapitału. Z wyliczeń sądu wynikało, że roszczenie kredytobiorców wynosiło ok. 401 tys. zł (327 tys. zł jako zwrot wpłaconych rat plus blisko 74 tys. zł jako odsetki za opóźnienie). W wyniku potrącenia z kwotą kapitału należną bankowi (360 tys. zł) kredytobiorcy otrzymaliby tylko różnicę tj. ok. 41 tys. zł.
Mimo tego, że kredytobiorcy wygrali sprawę dotyczącą nieważności umowy, uwzględnienie zarzutu potrącenia roszczeń pieniężnych teoretycznie skutkowałoby tym, że zostaliby oni obciążeni częściowo kosztami procesu. Zgodnie z art. 100 Kpc sąd obciąża strony kosztami procesu proporcjonalnie do tego jak każda ze stron przegrała sprawę, ale art. 102 Kpc pozwala na odstępstwa od tej reguły, na co zwrócił uwagę TSUE.
W związku z wątpliwościami dotyczącymi wyważenia kwestii prawa banku do obrony swoich interesów oraz zachowania zasady skuteczności ochrony konsumentów, Sąd Okręgowy w Warszawie skierował do TSUE pytanie prejudycjalne odnoszące się do pięciu kluczowych wątpliwości, które zrodziły się na kanwie tej sprawy.
Warszawski sąd zapytał TSUE czy w świetle unijnej Dyrektywy 93/13 bank może podnieść skuteczny zarzut potrącenia w procesie z powództwa konsumenta (również jako zarzut ewentualny). Kolejna kwestia dotyczyła tego czy bank może skutecznie wezwać kredytobiorcę do zwrotu kapitału, ale jednocześnie utrzymywać, że umowa jest ważna. Sąd zapytał także o dopuszczalność wyznaczenia konsumentowi bardzo krótkiego (dwutygodniowego) terminu na zwrot równowartości kapitału oraz o obciążenie konsumenta częścią kosztów procesu w sytuacji gdy uwzględniony zostanie zarzut potrącenia.
Bank może podnieść zarzut potrącenia, ale jego wierzytelność nie może stać się wymagalna przed prawomocnym unieważnieniem umowy
TSUE w wyroku do sprawy C-902/24 uznał, że bank może podnieść ewentualny zarzut potrącenia pod warunkiem, że jego wierzytelność o zwrot kapitału nie stanie się wymagalna zanim sąd ostatecznie (prawomocnie) ustali nieważność umowy kredytowej. Ponadto uwzględnienie zarzutu potrącenia nie może skutkować rozstrzygnięciem w zakresie podziału kosztów postępowania, które zniechęciłoby konsumenta do skorzystania z praw przyznanych Dyrektywą 93/13.
W odniesieniu do podziału kosztów postępowania unijny Trybunał przypomniał, że krajowy sąd ma możliwość skorzystania z art. 102 Kpc, który pozwala na obciążenie strony jedynie częścią kosztów postępowania albo nieobciążenie jej w ogóle tymi kosztami. Podkreślił też, że krajowe sądy powinny wystrzegać się sytuacji, w których zasady podziału kosztów zniechęcałyby konsumentów do powoływania się na swoje prawa.
Dopóki bank utrzymuje że umowa jest ważna, nie może domagać się odsetek za opóźnienie
W punkcie 74 wyroku TSUE odniósł się do bardzo istotnej dla wszystkich Frankowiczów kwestii, tj. rozsyłanych przez banki masowo wezwań do zapłaty kapitału wraz z odsetkami za opóźnienie. Stanowisko Trybunału wskazuje, że dopóki bank utrzymuje że umowa jest ważna, doręczone przez niego wezwanie do zwrotu kapitału nie odnosi skutków prawnych aż do momentu prawomocnego unieważnienia umowy, w szczególności w zakresie zapłaty odsetek za opóźnienie.
Eksperci interpretują stanowisko TSUE w ten sposób, że bankom przysługują odsetki za opóźnienie dopiero od prawomocnego wyroku unieważniającego umowę. Natomiast odsetki za opóźnienie na rzecz konsumentów naliczane są już od daty wezwania banku do zapłaty. Jednocześnie prawnicy zauważają, że zgodnie z polskimi przepisami nieskuteczne jednostronne oświadczenie woli wymaga od banków złożenia takiego wezwania ponownie.
Potencjalne skutki wyroku TSUE C-902/24
Najnowszy wyrok TSUE w sprawie kredytów frankowych chroni konsumentów przed przedwczesnymi konsekwencjami zgłaszania przez banki zarzutu potrącenia roszczeń. Chodzi o żądanie zwrotu kapitału wraz z odsetkami za opóźnienie przed prawomocnymi wyrokami sądów oraz o podział kosztów postępowania sądowego w razie uwzględniania zarzutu potrącenia.
Wyrok ten powinien przełożyć się na praktykę orzeczniczą polskich sądów, które co prawda mogą uwzględniać ewentualny zarzut potrącenia, ale nie powinny naliczać na rzecz banków odsetek za opóźnienie od daty wezwania konsumenta do zapłaty. Bankom utrzymującym na czas trwania procesu, że umowy są ważne nie należą się odsetki za czas do prawomocnego wyroku ustalającego nieważność umowy.
Przyszłość pokaże czy w następstwie tego wyroku banki zaprzestaną rozsyłania wezwań do zapłaty kapitału wraz z odsetkami za opóźnienie, jednocześnie utrzymując że umowy kredytowe są ważne. Przekonamy się także czy sądy zaczną oddalać pozwy banków o zwrot kapitału i zapłatę odsetek oraz czy fala kontrpozwów banków osłabnie.
Podsumowanie
Wyrok TSUE do sprawy C-902/24 ma znaczenie dla tysięcy Frankowiczów straszonych przez banki żądaniami zwrotu ogromnych kwot w bardzo krótkich terminach (np. 14 dni). W sytuacji jeśli takie wezwanie będzie miało charakter warunkowy (bank będzie dalej utrzymywał, że umowa jest ważna) nie będzie mogło być skuteczne w zakresie odsetek za opóźnienie dla banku. Wynika z tego, że konsumentom będą należały się odsetki za opóźnienie od daty wezwania banku do zapłaty, a bankom dopiero od prawomocnego wyroku ustalającego nieważność umowy.
Trybunał dopuścił możliwość zgłaszania przez banki ewentualnego zarzutu potrącenia (na wypadek nieważności umowy), ale pod warunkiem że wierzytelność banku nie stanie się wymagalna przed prawomocnym unieważnieniem umowy. Rozstrzygnięcia sądów krajowych w zakresie podziału kosztów procesu nie mogą zniechęcać konsumentów do korzystania z praw przyznanych im unijną Dyrektywą 93/13.
