Kredyty w euro też można unieważnić. Kredytobiorcy walczą o zwrot pieniędzy jak frankowicze

W wielu kredytach hipotecznych powiązanych z euro bank wypłacał złotówki, a rozliczenie długu i rat wiązało się z kursem waluty z jego tabeli — podobnie jak w części umów frankowych. Nie jest to jednak opis każdej umowy w euro. Takich umów jest w Polsce znacznie mniej niż frankowych i przez lata pozostawały w ich cieniu. Teraz na łamach „Dziennika Gazety Prawnej” w ciągu trzech dni ukazały się dwa teksty prawników o dokładnie przeciwnych tezach: pierwszy przekonuje, że umowę eurową trudniej podważyć, drugi, że równie łatwo. Sprawdziliśmy, co pokazuje prawomocny wyrok z Białegostoku, relacja o nowym orzeczeniu przeciw DNB i statystyki wybranych sądów.

Spór nie jest akademicki. Kredytobiorca, który spłaca kredyt w euro i zastanawia się nad pozwem, dostał w jednym tygodniu dwie sprzeczne wskazówki od dwóch praktyków. Radca prawny Bartłomiej Rybicki z Kancelarii Radców Prawnych Aneta Ciechowicz-Jaworska, Bartłomiej Ślażyński opublikował 7 listopada 2026 r. tekst pod tytułem „Kredyty w euro nie tak łatwe do podważenia w sądzie jak frankowe. Z czego to wynika?”. Trzy dni później odpowiedział mu adwokat Michał Filec, prowadzący kancelarię we Wrocławiu, w polemice zatytułowanej „Kredyty eurowe są tak samo łatwe do podważenia w sądzie jak frankowe”. Autor polemiki zaznaczył, że sam reprezentuje kredytobiorców, natomiast kancelaria pierwszego autora występuje po stronie banków. To jego opis perspektyw procesowych obu publikacji, nie argument rozstrzygający o poprawności tez prawnych.

Dlaczego według pierwszego autora kredyt w euro trudniej podważyć?

Bartłomiej Rybicki wychodzi od spostrzeżenia, że orzecznictwo w sprawach eurowych nie jest tak jednolite jak we frankowych, i wskazuje kilka powodów. Pierwszy to czas zawarcia umów. Kredyty w euro banki sprzedawały głównie w latach 2009–2013, a więc już po gwałtownym umocnieniu franka z przełomu 2008 i 2009 r. Zdaniem autora klient, który podpisywał umowę walutową po tych wydarzeniach, miał większą świadomość ryzyka kursowego, a sąd może to uwzględnić. Powołuje się tu na wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE z 4 lipca 2024 r. w sprawie C-450/22, w którym mowa o znaczeniu faktów powszechnie znanych. Orzeczenie to dotyczyło jednak kontroli przejrzystości klauzul dolnego progu w postępowaniu zbiorowym w Hiszpanii; nie przesądza, że każdy polski klient po 2009 r. został prawidłowo poinformowany o ryzyku walutowym.

Drugi argument dotyczy sposobu spłaty. Po nowelizacji Rekomendacji S kredytobiorcy mogli spłacać raty bezpośrednio w walucie, kupowanej poza bankiem, więc nie było, jak to ujmuje autor, przymusu korzystania z bankowego kantoru. Trzeci to treść samych klauzul: w późniejszych wzorcach zasady ustalania kursu opisywano obszerniej, czasem z odniesieniem do kursu średniego NBP. Czwarty ma charakter proceduralny. Autor przypomina, że sądy badają każdą umowę indywidualnie, i wskazuje na zakończenie funkcjonowania rejestru klauzul w dotychczasowej formule po 17 kwietnia 2026 r. Nie oznacza to uchylenia przepisów o niedozwolonych postanowieniach ani zamknięcia drogi do indywidualnej kontroli umowy.

Najciekawszy jest argument ekonomiczny. Autor przypomina, że euro kosztowało około 4,7 zł w 2009 r. i około 4,5 zł w 2011 r., a w przywołanym tekście zestawia te wartości z poziomem około 4,4 zł z początku listopada 2026 r., podczas gdy frank podrożał z około 2 zł w 2008 r. do ponad 4,7 zł. Do tego EURIBOR był przez lata wyraźnie niższy od WIBOR-u, a w części tego okresu przyjmował wartości ujemne. Wniosek: kredytobiorca eurowy na swojej umowie często zyskał, a nie stracił. Na koniec autor zwraca uwagę, że ustawa z 29 maja 2026 r., która przyspiesza rozpoznawanie spraw kredytów denominowanych i indeksowanych, obowiązująca od 7 sierpnia 2026 r., objęła wyłącznie franka szwajcarskiego, co jego zdaniem nie było przypadkiem.

Co odpowiada autor polemiki?

Michał Filec zaczyna od podstaw: orzeczenia, na których opiera się cała linia frankowa, nie rozróżniają walut. Wyrok TSUE z 3 października 2019 r. w sprawie C-260/18 dotyczył mechanizmu przeliczeniowego, a uchwała Sądu Najwyższego z 25 kwietnia 2024 r., III CZP 25/22, mówi ogólnie o kredycie indeksowanym lub denominowanym do waluty obcej. W jego ocenie zbieżny mechanizm przeliczeń uzasadnia stosowanie tych samych reguł ochrony. Nie znaczy to jednak, że wszystkie wzorce są identyczne ani że nieważność wynika z samej waluty.

Na argument o większej świadomości ryzyka adwokat odpowiada, że w analizowanej przez niego argumentacji kluczowe znaczenie ma treść klauzul kursowych. Obowiązki informacyjne pozostają odrębnym elementem oceny przejrzystości i nie należy uznawać ich za zawsze drugorzędne. O nieważności przesądza zwykle to, że bank zastrzegł sobie swobodę ustalania kursu, a ocenia się to według stanu z dnia zawarcia umowy, nie według tego, jak kurs zachowywał się później. Z tego samego powodu bez znaczenia jest, czy kredytobiorca ostatecznie na umowie zarobił. Rekomendacja S, na którą powołuje się pierwszy autor, dotyczyła zresztą także kredytów frankowych i ich nie uratowała.

W sprawie doprecyzowanych klauzul autor polemiki przywołuje uchwałę pełnego składu Izby Cywilnej Sądu Najwyższego z 24 czerwca 2026 r., III CZP 8/26, która dotyczy klauzuli opartej na średnim kursie NBP korygowanym o marżę banku i nakazuje oceniać jej abuzywność jako całości. Nie przesądza ona automatycznej nieważności każdej umowy odwołującej się do NBP. Podaje też trzy orzeczenia korzystne dla kredytobiorców eurowych: wyrok Sądu Okręgowego we Wrocławiu z 14 kwietnia 2022 r., XII C 1456/20, oddalający powództwo banku, wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z 27 lutego 2025 r., I ACa 72/24, oraz wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z 30 lipca 2026 r., V ACa 3421/24. Sięga wreszcie po liczbę z raportu jednego z banków za 2026 r.: w prawomocnie zakończonych sprawach dotyczących 252 kredytów w walutach innych niż frank bank ten miał wygrać pięć.

W jednym punkcie obaj prawnicy są zgodni. Polemista przyznaje, że ostrożność jest potrzebna, bo zdarzają się umowy z postanowieniami faktycznie negocjowanymi albo kredyty zaciągnięte częściowo na cel związany z działalnością gospodarczą. Spór dotyczy więc tego, czy sprawa eurowa jest co do zasady trudniejsza, a nie tego, czy każdą da się wygrać.

Argument po argumencie: gdzie przebiega spór?

Co mówi prawomocny wyrok, na który powołuje się polemika?

Spośród przywołanych spraw odszukaliśmy pełne uzasadnienie wyroku I ACa 72/24 w publicznej bazie orzeczeń i warto je przeczytać, bo dotyczy dokładnie tego, o co toczy się spór. Sąd Apelacyjny w Białymstoku 27 lutego 2025 r. w sprawie I ACa 72/24 oddalił apelację banku od wyroku Sądu Okręgowego w Suwałkach z 31 października 2023 r. Umowa kredytu hipotecznego waloryzowanego kursem euro została zawarta 23 marca 2011 r., czyli w samym środku okresu, w którym według pierwszego z autorów klienci mieli już być świadomi ryzyka. Kredyt opiewał na 828 962,96 zł i miał być spłacany przez 363 miesiące. Sąd ustalił nieważność umowy i zasądził na rzecz kredytobiorców 129 620,03 zł oraz 93 436,42 euro z odsetkami.

Uzasadnienie zawiera szczegół, który w dyskusji o świadomości ryzyka trudno pominąć. Jeden z kredytobiorców sam prowadził placówkę banku na podstawie umowy o współpracy i sprzedawał klientom kredyty walutowe, a bank zarzucał w apelacji, że ktoś taki musiał rozumieć, co podpisuje. Sądy obu instancji uznały jednak, że nie zmienia to oceny umowy. Tak opisano ustalenia sądu pierwszej instancji:

W tym samym fragmencie sąd odnotował, że przedstawiciel banku nie pokazał symulacji wzrostu kursu ani nie wyjaśnił, jak bank ustala kurs euro. Kredytobiorcy zdawali sobie sprawę, że kurs może wzrosnąć, ale, jak czytamy, „nie w takiej wysokości, jak ma to miejsce w chwili obecnej”. Kwota wyrażona w euro miała w umowie charakter wyłącznie informacyjny i nie wiązała banku, a przeliczenie następowało po kursie kupna z jego tabeli. Uzasadnienie ujmuje to następująco:

Sąd Apelacyjny zaaprobował ocenę, że niedozwolone są postanowienia dotyczące przeliczeń, i nie różnicował jej ze względu na walutę. W uzasadnieniu posługuje się zbiorczym określeniem umów kredytowych „powiązanych z walutą obcą”, tak jak robią to sądy w sprawach frankowych. Pozostałych dwóch orzeczeń z polemiki, wrocławskiego i warszawskiego, nie znaleźliśmy w publicznej bazie, więc przytaczamy je wyłącznie za autorem.

Świeży wyrok z Warszawy: dwie umowy w euro z lat 2010 i 2011

Do tej samej grupy należy orzeczenie sprzed dwóch tygodni. Kancelaria Sosnowski podała w raporcie z 9 listopada 2026 r., że 29 października 2026 r. Sąd Okręgowy w Warszawie, XXVIII Wydział Cywilny, w składzie sędziego Bartłomieja Biegańskiego, ustalił nieważność dwóch umów kredytu powiązanych z euro, zawartych z DNB Bank Polska (dawniej DnB NORD) 19 lutego 2010 r. i 3 marca 2011 r. Według relacji kancelarii sąd zasądził na rzecz kredytobiorców 654,80 zł oraz 84 204,18 euro z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od 16 marca 2025 r., a także 22 617 zł kosztów procesu. Według raportu podstawą były przeliczenia według kursów z tabeli banku. Wyrok jest nieprawomocny i bank może złożyć apelację.

Obie umowy pochodzą z okresu, który w pierwszym tekście opisano jako czas podwyższonej świadomości klientów, i obie zawarto już po wejściu w życie zmienionej Rekomendacji S. Według raportu sąd pierwszej instancji mimo to uznał je za nieważne. Chodzi o sprawę XXVIII C 4935/24. Korzystamy z relacji pełnomocnika; nie zbadaliśmy pełnych akt ani uzasadnienia tego orzeczenia. Jedno nieprawomocne orzeczenie nie rozstrzyga sporu dwóch prawników, pokazuje jednak, że sama data umowy nie przesądza o wyniku.

Dlaczego ustawa frankowa pominęła euro?

To jedyny punkt sporu, w którym można sięgnąć do wypowiedzi samego projektodawcy. W opublikowanej tabeli uwag do projektu Ministerstwo Sprawiedliwości wyjaśniało: „Projekt nie zamierza różnicować ochrony prawnej konsumentów w zależności od rodzaju waluty”. Resort wskazywał, że sprawy dotyczące innych walut nie są dla sądów porównywalnym problemem ze względu na ich liczbę. Nie jest to ocena ważności konkretnych umów EUR, lecz uzasadnienie zakresu szczególnych rozwiązań proceduralnych.

Ustawa jest więc narzędziem do rozładowania zatoru w sądach, a zator tworzą sprawy frankowe. Z tego, że przyspieszona ścieżka nie objęła euro, nie wynika, że ustawodawca ocenił umowy eurowe jako bezpieczniejsze dla banków. Stanowisko projektodawcy potwierdza w tej części argument polemisty. Praktyczny skutek pozostaje jednak taki, jak opisał pierwszy autor: kredytobiorca eurowy nie korzysta ze szczególnych rozwiązań tej ustawy. Nadal może korzystać z ogólnych instrumentów procesowych, w tym — po spełnieniu przesłanek — z zabezpieczenia roszczenia.

Ile spraw o kredyty w euro trafia do sądów?

Statystyki sądowe za pierwsze półrocze 2026 r., prowadzone w odrębnej kategorii dla kredytów powiązanych z euro i innymi walutami niż frank, pokazują zjawisko, o którym żaden z autorów nie wspomina. W pokazanych niżej wybranych sądach wpływ przekroczył liczbę załatwień. Kategoria 049c obejmuje waluty inne niż PLN z wyłączeniem CHF, a więc nie tylko euro. „Załatwienie” nie jest równoznaczne z wyrokiem ani z wygraną którejkolwiek strony.

W Sądzie Okręgowym w Warszawie w ciągu sześciu miesięcy przybyło 332 niezałatwionych spraw tej kategorii. W dwóch sądach apelacyjnych z tabeli wpłynęło łącznie 195 spraw tej szerszej kategorii, a załatwiono 22. To dane o obciążeniu wybranych sądów, nie o ogólnopolskiej liczbie wyroków w sprawach EUR, ich prawomocności ani odsetku wygranych. Nie pozwalają rozstrzygnąć sporu o jednolitość orzecznictwa.

Kto ma rację? Ocena redakcji

W ocenie redakcji chf24.pl w warstwie prawnej mocniejsze są argumenty polemiki. Trzy z pięciu tez pierwszego tekstu odwołują się do okoliczności, które w sprawach frankowych sądy od dawna uznają za drugorzędne: do tego, jak umowa była wykonywana, czy klient mógł kupować walutę poza bankiem i czy ostatecznie na kredycie stracił. Jeśli o nieważności decyduje treść umowy z dnia jej podpisania, to korzystny kurs euro w 2026 r. nie naprawia klauzuli, która w 2010 r. dawała bankowi swobodę. Ilustrują możliwość zakwestionowania konkretnych umów dwa różnie udokumentowane rozstrzygnięcia: prawomocny wyrok białostocki dotyczący umowy z 2011 r. i nieprawomocny warszawski dotyczący umów z lat 2010 i 2011.

Pierwszy tekst trafnie wskazuje jednak trzy rzeczy, których nie należy lekceważyć. Wzorce umów różnią się między bankami, a samo odwołanie do NBP wymaga sprawdzenia całej formuły kursowej, w tym roli marży banku. Bez porównania reprezentatywnej próby nie oceniamy, która grupa umów jest bardziej zróżnicowana. Sprawy eurowe nie korzystają z przyspieszonej ścieżki ustawowej. Wreszcie bilans ekonomiczny, choć nie wpływa na ocenę klauzul, ma znaczenie dla samego kredytobiorcy: przy unieważnieniu strony zwracają sobie świadczenia, więc przed pozwem trzeba policzyć, ile faktycznie wpłacono i ile zostało do spłaty. Liczba z raportu banku, pięć wygranych na 252 kredyty, robi wrażenie, ale pochodzi od jednego banku i przytaczamy ją wyłącznie za autorem polemiki.

Tytuł pierwszego tekstu zapowiada więc więcej, niż wynika z dostępnych orzeczeń, a tytuł polemiki jest bliższy temu, co widać w sądach, z zastrzeżeniem, że wskazane przykłady nie są reprezentatywną statystyką całego rynku. Dla kredytobiorcy z umową w euro ważniejsza od ogólnej tezy któregokolwiek z autorów jest treść jego własnej umowy: sposób określenia kursu, zapisy o spłacie w walucie i cel kredytu.

Zobacz także: wcześniejszą polemikę o umowach EUR i omówienie stanowiska ZBP oraz danych sądów i banków.

Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena konkretnej umowy wymaga analizy jej treści oraz okoliczności jej zawarcia. Stanowiska autorów obu publikacji przedstawiono w omówieniu redakcji.