Kredyt w euro – unieważnienie umowy. Polemika z mec. Rybickim

Kredyt indeksowany lub denominowany do euro może zawierać mechanizm przeliczeń podobny do tego z umów frankowych. Jeżeli bank wypłaca złote, a zadłużenie i raty wiąże z kursem waluty obcej, trzeba sprawdzić, kto i według jakich zasad ten kurs ustala. W serwisie GazetaPrawna.pl radca prawny Bartłomiej Rybicki z Kancelarii Radców Prawnych Aneta Ciechowicz-Jaworska, Bartłomiej Ślażyński przekonuje, że kredyty w euro są trudniejsze do podważenia niż frankowe. Autor ma rację w kilku istotnych punktach. W kilku innych jego argumentacja wymaga jednak uzupełnienia, a wnioski ekonomiczne nie wynikają z samego zestawienia kursów. Przeanalizowaliśmy jego argumenty po kolei.

Co napisał autor tekstu w Gazecie Prawnej?

Mec. Rybicki zaczyna od stwierdzenia, że orzecznictwo w sprawach frankowych jest dziś „w zasadzie jednolite”, a w sprawach eurowych pozostaje „niejednolite”, bo sytuacja eurowiczów i frankowiczów istotnie się różni. Wskazuje pięć różnic. Kredyty w euro udzielano najczęściej w latach 2009–2013, już po skoku kursu franka, więc kredytobiorcy działali „ze znacznie większą świadomością ryzyka walutowego”. Wiele z nich spłacano bezpośrednio w euro, bez spreadu, a klauzule kursowe były „bardziej rozbudowane” i zawierały weryfikowalne kryteria. Kredyty te były też ekonomicznie korzystne, bo euro nie zdrożało jak frank, a EURIBOR był niski, a nawet ujemny. Wreszcie ustawodawca świadomie pominął kredyty w euro w ustawie frankowej. Wniosek autora brzmi: przed pozwem w sprawie kredytu w euro trzeba zachować ostrożność, bo o wyniku może przesądzić indywidualna konstrukcja umowy.

Gdzie mec. Rybicki ma rację?

Po pierwsze, nie ma podstaw, aby obiecywać eurowiczom automatyczne powtórzenie wyników spraw frankowych. W maju 2025 r. radca prawny Mikołaj Baczyński wskazywał, że spory o kredyty powiązane z euro stanowią około 5 proc. sporów walutowych. To szacunek przywołany w publikacji prawniczej, a nie pełna urzędowa statystyka. Zdarzają się również rozstrzygnięcia niekorzystne dla eurowiczów. Kancelaria prowadząca sprawę XXVIII C 7390/21 relacjonowała, że SO w Warszawie 5 maja 2023 r. uznał za nieważną umowę frankową, lecz oddalił roszczenia dotyczące umowy eurowej tych samych kredytobiorców z tym samym bankiem. Przywołujemy relację o wyroku pierwszej instancji i ustnych motywach, bez przesądzania jego dalszych losów.

Po drugie, treść umowy ma znaczenie. Jeśli klauzula odsyła do obiektywnego, łatwego do sprawdzenia kursu, na przykład średniego kursu NBP, i jasno opisuje sposób przeliczeń, sąd może uznać, że nie jest niedozwolona. Samo odwołanie do NBP nie rozstrzyga jednak o przejrzystości ryzyka walutowego ani o wszystkich pozostałych postanowieniach. Po trzecie, autor słusznie przypomina, że ustawa frankowa z 2026 r. dotyczy wyłącznie kredytów we frankach. Po czwarte, euro rzeczywiście nie zachowało się jak frank, a opłacalność sporu eurowego wymaga osobnego wyliczenia, zamiast założenia, że wynik będzie taki jak przy kredycie CHF.

Czy „decyduje konkretna umowa” to argument przeciwko eurowiczom?

Główne przesłanie tekstu brzmi: kredyt w euro nie jest automatycznie nieważny, a o wyniku decyduje konkretna umowa. To prawda, tylko że dokładnie to samo można powiedzieć o kredytach frankowych. Żaden sąd nie powinien unieważniać kredytu tylko dlatego, że jest we frankach. Indywidualne badanie nie przeszkodziło jednak w ukształtowaniu się wyników bardzo niekorzystnych dla banków. Grupa Pekao podała, że w okresie trzech kwartałów 2026 r. zapadło 528 niekorzystnych i 8 korzystnych wyroków prawomocnych w sprawach CHF z powództwa kredytobiorców. Udział niekorzystnych wyniósł więc 98,5 proc. Z kolei mBank na 30 września 2026 r. wykazał otrzymane i zrealizowane prawomocne wyroki dotyczące 15 641 kredytów CHF, w tym 15 469 niekorzystnych, czyli 98,9 proc. Pierwsza liczba opisuje wyroki z okresu, druga stan narastający. Nie jest to jedna statystyka całego rynku ani prognoza wyniku sprawy eurowej.

Indywidualna ocena umowy nie jest więc argumentem przeciwko dochodzeniu roszczeń. Jest standardem ochrony konsumenta. Podobne wady mogą uzasadniać podobne rozstrzygnięcia, ale trzeba wykazać je w konkretnej sprawie. Znaczenie mają zarówno przejrzystość przeliczeń, jak i sposób przedstawienia ryzyka walutowego, status konsumenta oraz okoliczności zawarcia umowy. Polemika powinna dotyczyć właśnie tych elementów. Samo ostrzeżenie, że sprawy eurowe różnią się od frankowych, nie wyjaśnia jeszcze, dlaczego dana umowa miałaby być skuteczna.

Czy świadomość ryzyka walutowego po 2008 r. przesądza sprawę?

Tu autor upraszcza. Powołuje się na wyrok TSUE z 4 lipca 2024 r. w sprawie C-450/22, który dopuszcza uwzględnienie powszechnie znanych faktów przy ocenie, jak przeciętny konsument postrzegał ryzyko. Ten wyrok dotyczył jednak hiszpańskich klauzul minimalnego oprocentowania w postępowaniu zbiorowym. Trybunał polecił w nim sądowi krajowemu sprawdzić, czy określone wydarzenia zmieniły świadomość przeciętnego konsumenta, a nie przesądził, że medialne doniesienia zwalniają bank z obowiązków informacyjnych.

Nie należy też sprowadzać sporu wyłącznie do pytania, czy klient wiedział, że euro może zdrożeć. Trzeba oddzielić przejrzystość ryzyka walutowego od przejrzystości zasad ustalania kursu w tabeli. Świadomość wahań waluty nie usuwa problemu klauzuli, która nie pozwala konsumentowi zweryfikować bankowych przeliczeń. Z kolei w wyroku z 10 czerwca 2021 r. w sprawach C-776/19–C-782/19 TSUE wymagał informacji pozwalających zrozumieć mechanizm finansowy i oszacować potencjalnie istotne konsekwencje ekonomiczne przez cały okres umowy. Ciężaru wykazania przejrzystości nie można przerzucić na konsumenta. Ogólna wiedza o kursach nie zastępuje takiego badania.

Czy spłata w euro i „rozbudowane” klauzule ratują umowę?

Nie przesądzają sprawy. Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 20 czerwca 2018 r. (III CZP 29/17) przyjął ocenę niedozwolonego charakteru postanowienia według stanu z chwili zawarcia umowy. Późniejszy sposób jej wykonywania nie zastępuje tej oceny. W wyroku z 9 maja 2019 r. (I CSK 242/18) SN badał skutki aneksu zmieniającego zasady rozliczeń; samo podpisanie takiego dokumentu nie oznacza automatycznego usunięcia wcześniejszych wad. Trzeba jednak odróżnić późniejszy aneks od możliwości spłaty w euro zapisanej od początku, która stanowi element pierwotnej konstrukcji umowy. Odrębnej oceny wymagają też ugody i świadome oświadczenia konsumenta dotyczące jego praw.

Dobrze pokazuje to wyrok Sądu Okręgowego w Poznaniu z 27 kwietnia 2023 r. (II Ca 2142/22), wydany w sprawie o zapłatę. Sprawa dotyczyła kredytu denominowanego w euro. Umowa przewidywała możliwość spłaty w EUR, a mechanizm kursowy odwoływał się do rynku Forex. W uzasadnieniu sąd ocenił umowę jako nieważną i wskazał, że konsument nie mógł samodzielnie ustalić ani zweryfikować kursów na podstawie dostarczonych mu kryteriów. Nie wiedział m.in., gdzie publikowano rynkowe kursy stanowiące podstawę przeliczeń. Rozbudowana klauzula nie oznacza więc automatycznie klauzuli przejrzystej. Ważne jest to, czy opisany mechanizm rzeczywiście da się sprawdzić, a nie sama obecność słowa „Forex”.

Czy eurowicze naprawdę zarobili na kredytach?

Argument o korzystnym kursie wymaga szczególnej ostrożności. Wysoki kurs w dniu uruchomienia mógł być korzystniejszy dla klienta niż kurs niski. Nie wynika z tego jednak, że każdy eurowicz z danego rocznika zyskał. A przede wszystkim: porównanie kursu historycznego z dzisiejszym nie pokazuje, czy klient ma do spłaty więcej lub mniej, niż otrzymał. Trzeba uwzględnić kapitał spłacony przez lata. Wzrost kursu z przykładowych 4 zł do 4,40 zł zwiększa o 10 proc. złotową wartość tej samej kwoty euro. Nie dowodzi wzrostu rzeczywistego pozostałego zadłużenia o 10 proc. Opłacalność wymaga analizy pełnych przepływów, kosztów i salda.

Nieprecyzyjne jest również przedstawianie lat 2015–2025 jako jednego okresu ujemnego EURIBOR-u. Europejski Bank Centralny opisuje wzrost wszystkich terminów EURIBOR-u już w 2022 r.; na koniec tego roku stawka 12-miesięczna wynosiła 3 proc. Nie można więc pomijać późniejszych wzrostów oprocentowania. Także porównanie EURIBOR 3M z jednego dnia z WIBOR 3M z innego miesiąca nie uzasadnia stanowczej tezy o aktualnej proporcji tych stawek. Rzetelne zestawienie powinno obejmować ten sam dzień, odpowiadające sobie terminy, marże i zasady aktualizacji oprocentowania w konkretnych umowach.

Najważniejsze jest jednak co innego: ocena, czy klauzula jest niedozwolona, nie zależy od tego, czy kredytobiorcy się opłaciło. Klauzula, która pozwala bankowi jednostronnie ustalać kurs, jest abuzywna albo nie, niezależnie od tego, jak potem zachował się rynek walutowy. W przeciwnym razie ważność tej samej umowy zależałaby od kursu z dnia wyroku. Ekonomia może natomiast przesądzić o tym, czy proces w ogóle opłaca się kredytobiorcy, i to jest pytanie, które każdy eurowicz powinien zadać przed pozwem.

Czy pominięcie euro w ustawie frankowej zmienia ocenę umów?

Nie zmienia materialnych podstaw kontroli nieuczciwych warunków. Ustawa frankowa z 2026 r. przewiduje szczególne rozwiązania procesowe dla określonych spraw związanych z CHF. Brak objęcia nimi kredytów eurowych nie wyłącza ochrony wynikającej z art. 385¹ kodeksu cywilnego i dyrektywy 93/13. Uchwała pełnego składu Izby Cywilnej SN z 25 kwietnia 2024 r. (III CZP 25/22) posługuje się pojęciem waluty obcej. Rozdziela niemożność zastąpienia niedozwolonego mechanizmu kursowego innym sposobem wynikającym z prawa lub zwyczajów od dalszego skutku dla umowy: jeżeli nie można ustalić wiążącego strony kursu, umowa nie wiąże także w pozostałym zakresie. To warunek wymagający zbadania, nie automatyczny skutek każdej nieprawidłowości. Brak szczególnej procedury nie pozwala też z góry określić długości procesu eurowego.

Argument dotyczący dawnego rejestru klauzul nie usuwa obowiązku indywidualnej kontroli umowy przez sąd. Nie oznacza też, że ustawodawca zrezygnował z kontroli wzorców jako takiej. Od 17 kwietnia 2016 r. kompetencję do uznawania postanowień wzorców za niedozwolone w postępowaniu administracyjnym ma Prezes UOKiK, a jego decyzje podlegają kontroli sądowej. Trzeba więc odróżnić zmiany dotyczące starego rejestru od istnienia ochrony przed nieuczciwymi warunkami.

W ocenie redakcji chf24.pl najmocniejsza część tekstu mec. Rybickiego jest zarazem najmniej sporna: każdą umowę trzeba zbadać indywidualnie. Z tego nie wynika jednak, że eurowicz powinien zrezygnować ze sprawdzenia dokumentów. W sprawach frankowych ta sama zasada współistnieje z bardzo wysokim udziałem niekorzystnych dla banków wyroków w przywołanych raportach. Nie wolno przenosić tych procentów na euro, ale nie ma też podstaw do zakładania, że waluta euro chroni wadliwą umowę przed zakwestionowaniem. Przykład z Poznania pokazuje, że możliwość spłaty w EUR i rozbudowany opis kursu nie zamykają analizy. Eurowicz powinien zacząć od treści umowy i informacji o ryzyku, a następnie policzyć możliwe rozliczenie oraz koszty procesu. Sam wykres kursu nie odpowie na pytanie, czy postanowienia są uczciwe.