Kredyt gotówkowy trudniej dostać. Banki tną maksymalne kwoty i zaostrzają kryteria

Banki zaostrzyły kryteria udzielania kredytów konsumpcyjnych po raz pierwszy od dziesięciu kwartałów — wynika z ankiety NBP opublikowanej 2 listopada 2026 r. Część instytucji obniżyła też maksymalne kwoty i podniosła marże dla kredytów obarczonych większym ryzykiem. Dla osoby szukającej kredytu gotówkowego może to oznaczać mniejszą dostępną kwotę albo droższą ofertę. Wyjaśniamy, co pokazuje badanie i jak sprawdzić koszt przed podpisaniem umowy.

Co banki zmieniły w kredytach gotówkowych?

Ankietę przeprowadzono na początku października wśród 23 banków, których łączny udział w portfelu należności sektora bankowego od przedsiębiorstw i gospodarstw domowych wynosi około 90 proc. W kategorii kredytów konsumpcyjnych, do której należą kredyty gotówkowe, banki wyraźnie zaostrzyły kryteria, czyli minimalne wymagania wobec kredytobiorcy. Zaostrzyły też, choć w znacznie mniejszym stopniu, dwa warunki: maksymalną kwotę kredytu i marżę dla kredytów obarczonych większym ryzykiem. Wyniki nie uzasadniają jednak wniosku, że wszystkie banki podniosły marżę każdemu klientowi. Opis NBP eksponuje dwie wskazane zmiany warunków; nie jest cennikiem ofert dla konkretnych osób.

Liczby w tabeli to ważone procenty netto, a nie procentowa zmiana kwot czy marż. Dla polityki kredytowej znak ujemny oznacza przewagę odpowiedzi o zaostrzaniu nad łagodzeniem. Dla popytu znak dodatni oznacza przewagę odpowiedzi o wzroście nad spadkiem. Odpowiedzi są ważone udziałem banków w rynku danego segmentu. Saldo −65% pokazuje silną przewagę zaostrzania po uwzględnieniu tych wag; nie oznacza, że 65% banków lub klientów otrzymało odmowę, ani nie podaje zmiany odsetka odrzuconych wniosków.

Dlaczego banki zaostrzają politykę kredytową?

Banki wskazały przede wszystkim czynniki spoza listy w ankiecie (procent netto -71). NBP wymienia wśród nich zalecenia nadzorcze i decyzje biznesowe banków, nie precyzując, o jakie zalecenia chodzi. W mniejszym stopniu do zaostrzenia przyczyniły się wzrost ryzyka związanego z przewidywaną sytuacją gospodarczą (-10) i wzrost udziału kredytów zagrożonych w portfelu kredytów konsumpcyjnych (-8). W przeciwnym kierunku działała konkurencja: presja innych banków skłoniła część instytucji do złagodzenia polityki (+14).

Warto zestawić to z danymi BIK. Według Biura Informacji Kredytowej jakość spłat kredytów gotówkowych w ujęciu rocznym się poprawiła, a najwyższym ryzykiem obarczone są obecnie karty kredytowe. Główny analityk Grupy BIK Waldemar Rogowski ocenia, że nie widać sygnałów istotnego wzrostu ryzyka kredytowego gospodarstw domowych. Te dwa źródła mierzą inne zjawiska. Poprawa indeksu BIK dla całego segmentu nie wyklucza wzrostu udziału kredytów zagrożonych w portfelach części ankietowanych banków. Według ankiety w uzasadnieniach zaostrzania przeważały czynniki obejmujące zalecenia nadzorcze i decyzje biznesowe; nie można jednak wykluczyć wpływu jakości spłat w poszczególnych instytucjach.

Kogo zaostrzenie dotknie najbardziej?

W szczególności może chodzić o osoby, które bank uzna za ryzykowniejszych klientów: z niższym lub mniej stabilnym dochodem, z wyższym obecnym zadłużeniem albo słabszą historią spłat. To dla nich banki podniosły marże, a niższe maksymalne kwoty mogą oznaczać, że dostaną mniej, niż potrzebują. Ma to znaczenie także dlatego, że rynek kredytów gotówkowych od lat rośnie dzięki kredytom na wysokie kwoty. We wrześniu 2026 r. średni kredyt gotówkowy wyniósł według BIK 29 648 zł, o 12,7 proc. więcej niż rok wcześniej. BIK szacuje, że kredyty na konsolidację zobowiązań odpowiadają za prawie 60 proc. wartości nowych kredytów gotówkowych. Obniżenie limitu może więc utrudnić także konsolidację kilku zobowiązań. Ankieta nie podaje jednak, jaka część ograniczeń kwot dotyczyła właśnie tego celu.

Popyt mimo to rośnie. Banki odnotowały w III kwartale wzrost popytu na kredyty konsumpcyjne, choć według NBP był on znacznie mniejszy niż w poprzednich kwartałach. Klienci finansowali głównie zakup dóbr trwałego użytku. W IV kwartale banki oczekują dalszego wzrostu popytu przy praktycznie niezmienionych kryteriach. Dane BIK za wrzesień potwierdzają, że sprzedaż kredytów gotówkowych nadal rośnie: ich liczba była o 3,4 proc., a wartość o 16,5 proc. wyższa niż rok wcześniej.

Jak sprawdzić koszt kredytu gotówkowego przed podpisaniem umowy?

Gdy banki podnoszą marże dla części klientów, porównanie ofert staje się ważniejsze niż zwykle. Podstawą jest formularz informacyjny dotyczący kredytu konsumenckiego, który bank musi przekazać przed zawarciem umowy. Ważnym wskaźnikiem jest rzeczywista roczna stopa oprocentowania (RRSO), która obejmuje odsetki oraz znane kredytodawcy koszty wymagane do uzyskania kredytu lub oferowanych warunków, w tym odpowiednie prowizje i obowiązkowe ubezpieczenia. Nie każda dobrowolna usługa dodatkowa musi być w niej uwzględniona. Oferty należy porównywać dla tej samej kwoty, okresu i sposobu spłaty. Druga liczba to całkowita kwota do zapłaty, czyli to, ile w sumie oddamy bankowi.

Warto też sprawdzić, czy prowizja i ubezpieczenie są doliczane do kwoty kredytu. W wyroku z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 TSUE uznał, że przepisy dyrektywy sprzeciwiają się naliczaniu odsetek również od kwot przeznaczonych na koszty związane z kredytem, zaliczanych do jego całkowitego kosztu. To wykładnia przepisów, a nie zakaz dotyczący wyłącznie umów zawartych po dacie wyroku. Ocena konkretnego roszczenia wymaga analizy umowy. Dla porządku przypomnijmy też limity ustawowe. Odsetki umowne nie mogą przekroczyć limitu z art. 359 § 2¹ kodeksu cywilnego: dwukrotności sumy stopy referencyjnej NBP i 3,5 punktu procentowego. Przy stopie referencyjnej 3,75 proc. daje to 14,5 proc. rocznie. To limit samych odsetek, nie RRSO; po zmianie stopy NBP wynik obliczenia się zmienia. Dla zwykłego kredytu gotówkowego objętego art. 36a ustawy o kredycie konsumenckim pozaodsetkowe koszty ogranicza ustawowy wzór, a dodatkowo pułap 45 proc. całkowitej kwoty kredytu. Nie oznacza to, że bank zawsze może pobrać 45 proc.: właściwy limit może być niższy i zależy od okresu spłaty. Ustawa przewiduje też wyłączenia, m.in. dla niektórych kredytów w rachunku i kart kredytowych.

W przypadku umowy objętej ustawą o kredycie konsumenckim konsument ma co do zasady 14 dni od jej zawarcia na odstąpienie bez podawania przyczyny. W takim przypadku powinien zwrócić udostępniony kapitał i należne odsetki za czas korzystania z niego, nie później niż w ciągu 30 dni od oświadczenia o odstąpieniu. Przy wcześniejszej spłacie całkowity koszt kredytu obniża się o koszty przypadające na okres, o który skrócono umowę. Jeżeli umowa nie zawiera informacji wymaganych przez ustawę albo zawiera je błędnie, kredytobiorca może mieć dodatkowe roszczenia wobec banku, ale to wymaga analizy konkretnej umowy.

W ocenie redakcji chf24.pl zaostrzenie polityki wobec kredytów gotówkowych jest najmocniejszym sygnałem z tej edycji ankiety NBP, a wśród przyczyn wskazanych przez banki dominują czynniki obejmujące zalecenia nadzorcze i decyzje biznesowe. Lepszy ogólny indeks BIK nie wyklucza odmiennych doświadczeń części banków. Wyniki wskazują na różnicowanie dostępności i warunków zależnie od oceny ryzyka. Nie gwarantują jednak żadnej grupie klientów utrzymania wcześniejszej oferty. Jednym ze scenariuszy jest szukanie finansowania pozabankowego po odmowie. Przywołane dane nie śledzą jednak losów odrzuconych wnioskodawców, więc nie dowodzą takiej migracji. We wrześniu liczba pożyczek pozabankowych do 60 dni była zbliżona do ubiegłorocznej (−0,3%), ale ich wartość wzrosła o 14,6%; w dłuższych pożyczkach gotówkowych rosły zarówno liczba, jak i wartość. Samo porównanie liczby krótkich pożyczek nie rozstrzyga zatem tego ryzyka.

Czytaj także: jak kryteria różnią się od ceny w kredycie hipotecznym oraz poradnik o sankcji kredytu darmowego.