Sankcja kredytu darmowego: rok od wypłaty czy spłaty? Ważny argument w sporze o termin

Sankcja kredytu darmowego to uprawnienie, które ustawa o kredycie konsumenckim daje kredytobiorcy, gdy bank naruszył określone obowiązki, np. podał w umowie błędne informacje o kosztach. Konsument składa wtedy pisemne oświadczenie i oddaje tylko pożyczony kapitał, bez odsetek i innych kosztów. Uprawnienie ma jednak termin. Art. 45 ust. 5 ustawy stanowi, że wygasa ono „po upływie roku od dnia wykonania umowy”. I właśnie o to, kiedy umowa zostaje „wykonana”, od lat toczy się jeden z najważniejszych sporów w sprawach SKD.

Dla większości kredytobiorców różnica jest kolosalna. Jeśli rok liczy się od całkowitej spłaty kredytu, osoba spłacająca pożyczkę na dziesięć lat ma czas aż do roku po ostatniej racie. Jeśli od wypłaty pieniędzy przez bank, uprawnienie wygasa po dwunastu miesiącach od uruchomienia kredytu, zanim większość klientów w ogóle zajrzy do umowy. Spór wrócił w zaktualizowanym właśnie komentarzu radcy prawnego Tomasza Madejczyka w „Rzeczpospolitej”, który dokłada do niego argument rzadko pojawiający się w dyskusji: co z naruszeniami, do których bank dopuścił się dopiero w trakcie spłaty.

Od wypłaty czy od spłaty? Dwie linie orzecznicze

Sądy nie mają w tej sprawie jednego zdania. Zestawienie orzecznictwa przedstawione w materiałach Rzecznika Finansowego pokazuje obie linie. Za liczeniem terminu od całkowitej spłaty opowiedział się m.in. Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z 1 lipca 2019 r. (V ACa 118/18), wskazując, że w typowej sytuacji umowa jest wykonana w dniu zapłaty przez konsumenta ostatniej należności. Podobnie Sąd Okręgowy w Kielcach (II Ca 98/23) uznał spełnienie wszystkich świadczeń za jedyny obiektywnie uchwytny moment, a Sąd Apelacyjny w Gdańsku (I ACa 59/21) odrzucił liczenie terminu od wypłaty. Rzecznik Finansowy w istotnym poglądzie opublikowanym w grudniu 2025 r. również przyjął, że umowa jest wykonana dopiero wtedy, gdy obie strony wywiążą się ze swoich obowiązków, czyli zwykle w dniu spłaty kredytu przez konsumenta, i dopiero od tego dnia biegnie roczny termin.

Druga linia, korzystna dla banków, pojawia się przede wszystkim w sądach rejonowych. Za liczeniem roku od wypłaty kredytu opowiedziały się m.in. jeden z warszawskich sądów rejonowych (II C 2268/22), Sąd Rejonowy w Żarach (I C 292/24) i Sąd Rejonowy dla Warszawy-Woli (I C 2887/24). Ich argumenty są następujące. Dla banku „wykonaniem umowy” jest wypłata kwoty kredytu. Termin jest zawity i biegnie od obiektywnej daty, a nie od chwili, gdy konsument dowiedział się o naruszeniu. Bank nie może przez lata pozostawać w niepewności co do swoich praw. Wreszcie konsument nie powinien móc wydłużać terminu w nieskończoność, przeciągając spłatę.

Co, jeśli bank naruszył przepisy dopiero podczas spłaty?

Tu zaczyna się najciekawsza część komentarza Madejczyka. Autor przypomina, że nowelizacja z 2015 r. rozszerzyła katalog naruszeń, za które grozi sankcja, o kolejne przepisy, w tym art. 33a i art. 36a–36c ustawy. Dotyczą one m.in. kosztów kredytu, a według autora ich naruszenia mogą wystąpić dopiero w trakcie spłaty, przy windykacji, refinansowaniu czy odroczeniu płatności. Jako przykład podaje ukrytą prowizję restrukturyzacyjną naliczoną po dwóch latach spłaty.

Jeśli termin liczyć od wypłaty, w takim przypadku uprawnienie wygasłoby, zanim w ogóle powstało: rok od uruchomienia kredytu minął, gdy bank pobrał nieuprawnioną opłatę rok później. Ustawodawca rozszerzył więc katalog naruszeń o zachowania banku w trakcie trwania umowy, a wykładnia „od wypłaty” odbiera konsumentowi możliwość reakcji na właśnie te naruszenia. W ocenie redakcji to najmocniejszy argument w całym sporze, bo nie opiera się na ocenie, co jest bardziej sprawiedliwe, tylko na spójności samej ustawy. Trudno przyjąć, że ustawodawca dodał do katalogu sankcji naruszenia, za które w praktyce nie da się jej zastosować. Autor ujmuje to krótko: „Sankcja musi mieć jeden, spójny moment startowy”.

Argumenty z historii ustawy i prawa unijnego

Madejczyk przywołuje też prace nad ustawą z 2011 r. Według niego ustawodawca świadomie wybrał rozwiązanie, które pozwala konsumentowi skorzystać z sankcji także po wygaśnięciu umowy, uzasadniając to niską świadomością prawną kredytobiorców. Drugi argument jest systemowy. Uchylony w 2017 r. art. 46 ustawy, dotyczący wcześniej kredytów hipotecznych, przewidywał ten sam roczny termin od wykonania umowy. Przy kredycie na 30–40 lat liczenie go od wypłaty oznaczałoby, że konsument ma rok na dostrzeżenie naruszenia w umowie spłacanej przez kilka dekad. Trzeci argument jest unijny: dyrektywa 2008/48 wymaga sankcji skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających, a roczny termin od wypłaty może, zdaniem autora, nadmiernie utrudniać konsumentom korzystanie z ich praw.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że Tomasz Madejczyk, jak sam ujawnia, jest pełnomocnikiem powodów w sprawie, w której zadano pytanie o ten termin Trybunałowi Sprawiedliwości UE. Jego tekst to więc stanowisko strony sporu, a nie neutralna analiza. Druga strona ma własne argumenty i część sądów je podziela.

Kiedy TSUE i Sąd Najwyższy rozstrzygną spór o termin?

Pytania o roczny termin trafiały już do Luksemburga i do Sądu Najwyższego, ale żadne nie doczekało się odpowiedzi. Komentarz w „Rzeczpospolitej” wciąż zapowiada wyrok w sprawie C-828/25, z pytaniem Sądu Rejonowego w Tomaszowie Mazowieckim. Ta sprawa została jednak 12 sierpnia 2026 r. wykreślona z rejestru TSUE, a z publicznie dostępnych informacji nie wynika, z jakiego powodu. Wcześniej, w marcu 2026 r., Trybunał umorzył sprawę C-566/24 z Sądu Rejonowego dla Łodzi-Śródmieścia, w której również pytano m.in. o ten termin. Jak podał we wrześniu portal Prawo.pl, łódzki sędzia ponownie skierował pytania do Luksemburga.

Otwarta pozostaje sprawa C-763/25 z Sądu Rejonowego dla Warszawy-Woli, w której sąd pyta m.in., czy momentem wykonania umowy jest wypłata kwoty kredytu. Jak relacjonował we wrześniu portal Prawo.pl, pozwany bank uznał roszczenie, zapłacił i wniósł o umorzenie postępowania oraz cofnięcie pytania, ale sąd nie zgodził się na jego wycofanie, oceniając takie działanie jako nadużycie prawa procesowego. W Sądzie Najwyższym pytanie o ten sam termin, skierowane przez Sąd Okręgowy w Poznaniu, czeka w sprawie III CZP 3/25. SN zawiesił ją we wrześniu 2025 r. do czasu wyroków TSUE w sprawach SKD. Wiążącej odpowiedzi nadal więc nie ma. Sąd Najwyższy w wyrokach, w których termin się pojawiał, jak w sprawie II CSKP 176/24 z grudnia 2025 r., powtarzał jedynie brzmienie przepisu, nie przesądzając, czym jest „wykonanie umowy”.

Co to oznacza dla kredytobiorcy?

Dopóki spór nie zostanie rozstrzygnięty, bezpieczniej jest liczyć termin ostrożnie. Osoba, która wciąż spłaca kredyt albo spłaciła go mniej niż rok temu, mieści się w terminie według wykładni korzystniejszej dla konsumentów, a ryzyko dotyczy przede wszystkim tego, czy sąd w jej sprawie nie przyjmie wykładni „od wypłaty”. Dlatego zwlekanie z decyzją niczego nie daje. Kto podejrzewa naruszenie, powinien jak najszybciej sprawdzić umowę i ewentualnie złożyć oświadczenie, a jeśli od uruchomienia kredytu nie minął jeszcze rok, ma szansę zmieścić się w terminie według obu wykładni. Osobna sytuacja dotyczy naruszeń powstałych w trakcie spłaty, np. przy aneksie restrukturyzacyjnym czy odroczeniu rat. Tu argument z komentarza Madejczyka może mieć szczególne znaczenie, ale także w tych sprawach sądy mogą orzekać różnie.