Bank oddał pieniądze po oszustwie. Czy może teraz pozwać klienta?

Kiedy przestępca włamie się do bankowości internetowej i przeleje pieniądze z cudzego rachunku, mamy do czynienia z transakcją nieautoryzowaną: jej właściciel niczego nie zlecał. Za taką operację odpowiada w pierwszej kolejności bank, który powinien wyrównać stratę w ciągu jednego dnia roboczego od zgłoszenia. W czwartek, 15 października, Trybunał Sprawiedliwości UE przesądził w sprawie C-70/25, że od tej reguły nie zwalnia banku przekonanie, że klient zachował się rażąco niedbale, np. wpisując login i hasło na podrobionej stronie. Spór o winę może się toczyć, ale dopiero gdy pieniądze są już z powrotem u klienta.

To ostatnie zdanie jest kluczowe. Wyrok nie kończy sporu, tylko zmienia jego kolejność. Bank, który odda pieniądze, nadal może próbować je odzyskać od klienta. Dlatego warto wiedzieć, kiedy jest to możliwe, kto musi czego dowieść i jak przygotować się na taką sytuację.

Czy bank może żądać zwrotu pieniędzy, które oddał po oszustwie?

Tak, ale tylko w określonych warunkach. Z komunikatu Trybunału wynika, że po zwrocie bank może domagać się od klienta wyrównania straty, ale musi udowodnić, że klient naruszył swoje obowiązki celowo albo w sposób rażąco niedbały, przede wszystkim przy pilnowaniu danych potrzebnych do logowania. To bank, a nie klient, musi przedstawić na to dowody. Polska ustawa o usługach płatniczych przewiduje to samo: klient odpowiada za nieautoryzowaną transakcję w pełnej wysokości, gdy doprowadził do niej umyślnie lub przez rażące niedbalstwo. W pozostałych przypadkach jego odpowiedzialność jest ograniczona do równowartości 50 euro albo w ogóle jej nie ma.

Rażące niedbalstwo to coś więcej niż zwykła nieostrożność. Chodzi o zachowanie, które jaskrawo odbiega od tego, czego można oczekiwać od rozsądnego użytkownika bankowości. To, że klient dał się zmanipulować profesjonalnemu oszustowi, nie oznacza jeszcze, że działał rażąco niedbale. Rzecznik Finansowy od dawna wskazuje, że większości ofiar manipulacji nie można zarzucić jawnego lekceważenia zagrożenia. Ostatecznie ocenia to sąd na podstawie okoliczności konkretnej sprawy.

Czy bank może sam zabrać pieniądze z konta po zwrocie?

Bank nie powinien rozstrzygać sporu sam, na własną korzyść. Rzecznik generalny TSUE w opinii w tej sprawie wskazał, że jeśli klient nie odda pieniędzy dobrowolnie, bank musi wystąpić do sądu, i nie zgodził się, by bank mógł po wypłacie samodzielnie ściągnąć tę samą kwotę z konta klienta. Praktykę tzw. warunkowych zwrotów, w których bank oddawał pieniądze, a po czasie je cofał, kwestionował też UOKiK. Jeśli bank po zwrocie bez zgody klienta i bez wyroku obciąży jego rachunek tą samą kwotą, warto złożyć reklamację i skonsultować sprawę z prawnikiem.

Czy banki będą masowo pozywać klientów?

W komentarzach po wyroku pojawiła się prognoza, że liczba postępowań może wzrosnąć: zarówno pozwów klientów, którym wcześniej odmówiono zwrotu, jak i pozwów banków przeciwko klientom. Jak jednak zauważono w omówieniu opublikowanym przez money.pl, proces wymaga dowodów, kosztów i akceptacji ryzyka przegranej, a przy niewielkich kwotach może się bankom po prostu nie opłacać. To prognoza, a nie potwierdzona tendencja. Dziś nie ma danych, które pokazywałyby falę takich pozwów.

Jedno jest pewne: wyrok odwraca role. Dotąd to klient, bez pieniędzy na koncie, musiał decydować, czy opłaca mu się proces z bankiem. Teraz to bank będzie musiał ocenić, czy potrafi udowodnić w sądzie rażące niedbalstwo, które wcześniej wystarczało mu jako jedno zdanie w odpowiedzi na reklamację. Przy sprawach o mniejsze kwoty, do 20 tys. zł, sądy rozpoznają je co do zasady w postępowaniu uproszczonym, a roszczenia banku podlegają przedawnieniu, które przy roszczeniach związanych z działalnością gospodarczą wynosi co do zasady trzy lata.

Jakie dowody zachować po oszustwie i zwrocie pieniędzy?

Ewentualny spór rozstrzygnie się na dowodach, a te najłatwiej zebrać od razu, a nie po kilku miesiącach, gdy bank przyśle wezwanie do zapłaty. Po zwrocie pieniędzy warto zachować przede wszystkim:

1. wiadomości, linki i zrzuty ekranu fałszywej strony, ogłoszenia czy rozmowy z oszustem, w tym SMS-y, e-maile i wiadomości z komunikatorów, z widocznymi datami,
2. potwierdzenie zgłoszenia transakcji w banku z godziną zgłoszenia, bo znaczenie ma to, czy klient działał bez zbędnej zwłoki,
3. zawiadomienie o przestępstwie złożone na policji lub w prokuraturze i jego potwierdzenie,
4. całą korespondencję z bankiem, w tym odpowiedź na reklamację i potwierdzenie zwrotu, zwłaszcza jeśli bank zastrzegł w nim, że zwrot jest „warunkowy”,
5. historię rachunku i powiadomień z aplikacji z dnia zdarzenia, które mogą pokazać, czy i jak bank ostrzegał przed nietypową transakcją.

Równie ważne jest to, czego nie robić. Nie warto podpisywać bez analizy oświadczeń, w których klient przyznaje, że „sam udostępnił dane” albo zobowiązuje się oddać pieniądze. Takie dokumenty bank może później wykorzystać jako dowód rażącego niedbalstwa lub uznania długu. Jeśli bank przyśle wezwanie do zapłaty, warto sprawdzić, na czym opiera swój zarzut, bo to on będzie musiał go udowodnić.