Nowa ustawa o kredycie konsumenckim. MS rozpoczęło rozmowy, ostateczne zasady SKD wciąż nieznane

Uzupełnienie i korekta, 13 października 2026 r.: poprawiliśmy tytuł i dodaliśmy październikowy kontekst. Określenie „o SKD wciąż cisza” zbyt szeroko podsumowywało sytuację. Wrześniowe wystąpienia opisane poniżej nie obejmują późniejszego rozpoczęcia rozmów w MS ani wcześniejszych stanowisk dotyczących sankcji.

We wrześniu odbyły się dwa wydarzenia, po których można było liczyć na odpowiedź na najważniejsze pytanie dla milionów kredytobiorców: jak Polska napisze nową ustawę o kredycie konsumenckim i co stanie się z sankcją kredytu darmowego. 17 września w Gdyni, na kongresie Forward 2026 skierowanym do branży płatności, fintechu i pożyczek, plany Ministerstwa Sprawiedliwości przedstawiła dr Aneta Wiewiórowska-Domagalska, pełnomocniczka ministra ds. ochrony praw konsumenta. Osiem dni później we Wrocławiu odbyła się konferencja naukowa w całości poświęcona kredytowi konsumenckiemu i SKD, na której pełnomocniczka figurowała w programie. Na sali jej jednak nie było, a o samym projekcie ustawy tego dnia nie rozmawiano.

Przejrzeliśmy nagrania obu wydarzeń. Wyłania się z nich obraz, w którym harmonogram prac resortu jest już znany, a kluczowa kwestia, czyli przyszłość SKD, pozostaje publicznie nierozstrzygnięta. Strony sporu mają za to na jej temat bardzo wyraźne zdanie.

Co wiadomo o planach Ministerstwa Sprawiedliwości?

Projekt przejęty w maju od UOKiK resort tworzy od podstaw, zamiast nowelizować obecną ustawę z 2011 r. W Gdyni pełnomocniczka opisała kolejne kroki: wniosek o wpis do rządowego wykazu prac legislacyjnych, wewnętrzne uzgodnienia w ministerstwie, a potem komplet dokumentów z oceną skutków regulacji i tabelami zgodności. Zanim projekt trafi do publicznych konsultacji, ministerstwo chce przeprowadzić z rynkiem tzw. prekonsultacje wokół najtrudniejszych zagadnień. Docelowo ustawa ma czekać na podpis prezydenta przed wakacjami 2027 r. Pełnomocniczka zapowiedziała też, że przepisy mają posługiwać się pojęciami polskiego prawa cywilnego, a nie dosłownym tłumaczeniem dyrektywy. O sankcji kredytu darmowego w tej rozmowie nie wspomniała.

Tymczasem kalendarz unijny jest nieubłagany. Dyrektywa 2023/2225, czyli CCD2, miała zostać przeniesiona do prawa krajowego do 20 listopada 2025 r., a jej przepisy mają być stosowane od 20 listopada 2026 r. Polska nie dotrzyma żadnej z tych dat.

Co zmieniło się po wrześniowych wydarzeniach?

9 października Ministerstwo Sprawiedliwości rozpoczęło spotkania przedkonsultacyjne dotyczące nowej ustawy. Pierwsza rozmowa dotyczyła szarej strefy pożyczkowej. Jak opisała Karolina Wysota w money.pl 10 października, na ten miesiąc zaplanowano trzy spotkania; pozostałe mają dotyczyć sankcji kredytu darmowego i badania zdolności kredytowej. W rozmowach uczestniczyli przedstawiciele rynku, organizacji konsumenckich i Rzecznika Finansowego. Nie można więc utożsamiać braku rozstrzygnięcia o przyszłych przepisach z brakiem rozmów o SKD.

Money.pl podał również, za uczestnikami spotkania, że projekt jest praktycznie gotowy i ma zostać upubliczniony po zakończeniu konsultacji. To relacja uczestników, a nie udostępniony tekst ustawy. Nie pozwala jeszcze przesądzić zakresu sankcji ani przepisów przejściowych.

W wcześniejszym artykule CHF24 o spotkaniu w MS opisaliśmy już postulaty konsumenckie dotyczące utrzymania skutecznej i odstraszającej SKD oraz wcześniejsze wypowiedzi resortu o proporcjonalności i łagodniejszych sankcjach za drobne uchybienia. Spór ma zatem konkretne stanowiska po obu stronach. Ostateczne rozwiązanie będzie można ocenić po publikacji projektu.

Konferencja we Wrocławiu: krzesło resortu zajął ktoś inny

25 września Uniwersytet SWPS we Wrocławiu wspólnie z Okręgową Izbą Radców Prawnych zorganizował konferencję „Kredyt konsumencki u progu nowej ustawy. Ochrona – Sankcja – Skuteczność”. Według organizatorów na sali było ponad sto osób, a transmisję śledziło kolejnych kilkaset. W czterech panelach wystąpili przedstawiciele banków i Związku Banków Polskich, UOKiK, rzeczników konsumentów, stowarzyszenia Stop Bankowemu Bezprawiu oraz pełnomocnicy obu stron sporów.

W panelu, w którym miała wystąpić pełnomocniczka, głos zabrał pełnomocnik konsumentów, który zaznaczył, że ją „zastępuje dzisiaj, co prawda w innej roli”. Kilka godzin później Maciej Bujalski, naukowiec z Krakowa, ujawnił, że w ostatnich miesiącach współpracuje z pełnomocniczką na podstawie kontraktu przy nowej transpozycji dyrektywy, i dlatego świadomie zawęził swoje wystąpienie do teorii prawa unijnego. Przekazał też, na jej prośbę, sprostowanie: mecenas nie mówił w jej imieniu, a jedynie „zajął jej miejsce w panelu w sensie fizycznym”.

Ostatni panel, poświęcony wdrożeniu CCD2, prowadził dr hab. Marcin Górski z Uniwersytetu Łódzkiego. Na początku zaznaczył, że rozmowa nie będzie dotyczyć projektu ustawy, bo, jak powiedział, „mi powiedziano, że mamy o tym nie mówić”. Nie wyjaśnił, kto o tym zdecydował. Efekt był taki, że na jedynym w ostatnich tygodniach wydarzeniu, na którym przy jednym stole usiadły wszystkie strony sporu o SKD, o kształcie przyszłych przepisów nie padło ani jedno konkretne zdanie.

Ile jest spraw o sankcję kredytu darmowego?

Najbardziej konkretne liczby padły z ust prawnika, który zastąpił pełnomocniczkę. Według przytoczonych przez niego danych banki notowane na giełdzie miały na koniec drugiego kwartału 2026 r. 25 268 toczących się spraw o SKD, o łącznej wartości przedmiotu sporu 736 mln zł, czyli o mniej więcej 49 proc. więcej niż rok wcześniej. Powoływał się też na dane Ministerstwa Sprawiedliwości, z których ma wynikać wzrost liczby takich spraw o ponad 57 proc. w ujęciu kwartalnym. Tych liczb nie udało nam się jeszcze potwierdzić w źródłach pierwotnych, ale układają się w spójny trend: raport Warszawskiego Instytutu Bankowości podawał kwartał wcześniej nieco ponad 23,5 tys. spraw i blisko 665 mln zł.

Prelegent przypomniał, że czynnych kredytów i pożyczek konsumenckich jest w Polsce kilkanaście milionów, i policzył, że gdyby do sądów trafił choćby 1 proc. z nich, oznaczałoby to blisko 150 tys. nowych spraw. Proponował standardowy system ugód oferowanych przez banki, wyspecjalizowane wydziały sądowe oraz szerzej stosowane posiedzenia niejawne i zeznania na piśmie, bo spory dotyczą powtarzalnych wzorców umów.

Banki: zreformować SKD, a nawet rozważyć rezygnację

Przedstawicielka ZBP mówiła o niepewności prawnej. Jej zdaniem banki przez lata pobierały odsetki od skredytowanych kosztów zgodnie z ustawą i stanowiskami organów, a kwietniowy wyrok TSUE w sprawie C-744/24 zmienił ocenę tej praktyki z mocą wsteczną. Przekonywała, że naliczanie takich odsetek nie jest naruszeniem obowiązku informacyjnego, więc nie powinno prowadzić do SKD. Związek postuluje reformę systemu sankcji: rozdzielenie naruszeń ściganych na drodze cywilnej i administracyjnej, precyzyjniejsze przepisy i uwzględnienie proporcjonalności. Prelegentka przywołała też marcowe stanowisko Komitetu Stabilności Finansowej, który widzi w SKD źródło ryzyka systemowego, oraz słowa przewodniczącego KNF Jacka Jastrzębskiego z tegorocznego Kongresu Prawa Bankowego. Według jej relacji szef nadzoru uznał prace nad CCD2 za okazję do gruntownego przemyślenia sankcji, a nawet rozważenia rezygnacji z niej.

W ostatnim panelu Paweł Zagaja z ZBP przekonywał, że sądy już dziś w praktyce stosują zasadę proporcjonalności. Jako wzór wskazywał rozwiązania zagraniczne, w których za konkretne uchybienie grozi konkretna konsekwencja, np. utrata prawa do pobrania opłaty, której dotyczyła błędna informacja. Wspominał też o projektach we Francji i w Niemczech, w których błąd w RRSO miałby mieć znaczenie dopiero powyżej określonego progu. Sam zastrzegł jednak, że nie wie, czy te przepisy zostały już przyjęte.

Konsumenci: sankcja ma działać, póki rynek się nie poprawi

Druga strona odpowiadała równie stanowczo. Radca prawny Mariusz Plichta przypominał, że art. 23 dyrektywy wymaga od państw sankcji skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających. „Sankcja jest zasadą”, a odstąpienie od niej dopuszczalne jest jego zdaniem tylko wyjątkowo. Marek Rzewuski ze stowarzyszenia Stop Bankowemu Bezprawiu uznał, że SKD trzeba stosować tak długo, aż rynek zacznie rzetelnie podawać RRSO. Odsunięcie UOKiK od projektu skomentował słowami, że resort sprawiedliwości „być może popatrzył łaskawym okiem na sektor finansowy”. To jego opinia. Nie ma publicznych dowodów, że ministerstwo przesądziło o osłabieniu sankcji.

Ciekawy głos przedstawiła przedstawicielka UOKiK. Jej zdaniem największym wyzwaniem CCD2 będą nowe, znacznie ostrzejsze zasady badania zdolności kredytowej. Zwróciła też uwagę na skutek uboczny opóźnienia: skoro Polska nie ma jeszcze nowej ustawy, pierwsze spory o wykładnię CCD2 trafią do TSUE z innych państw. Polska będzie mogła w nich zabrać głos, ale to sąd pytający ma największy wpływ na to, jak Trybunał zobaczy problem.

Co to oznacza dla kredytobiorców?

Na razie nic się nie zmienia. Dopóki nowa ustawa nie zostanie uchwalona, obowiązuje art. 45 ustawy z 2011 r., a z nim roczny termin na złożenie oświadczenia o SKD, liczony od wykonania umowy. Kto podejrzewa błąd w swojej umowie, nie powinien czekać na nowe przepisy, bo wrześniowa zapowiedź przygotowania ustawy do podpisu przed wakacjami 2027 r. nie przesądza daty wejścia przepisów w życie, a ich wpływ na starsze umowy zależy od przepisów przejściowych, których jeszcze nie upubliczniono.