Nowy plan banków: limit 30% i rejestr firm. Chcą odciąć Polaków od procesów?

Spory z bankami o kredyty frankowe, WIBOR czy sankcję kredytu darmowego stały się w Polsce masowe, a razem z nimi wyrósł cały rynek pośredników. Klient może poprowadzić sprawę z własnym pełnomocnikiem, ale może też odsprzedać swoje roszczenie wobec banku firmie, która przejmie je w drodze cesji, albo skorzystać z finansowania procesu przez podmiot trzeci w zamian za część wygranej. Ten ostatni model nazywa się z angielska third-party funding. Jak wynagradzać takie podmioty i kto powinien je nadzorować, to pytanie, na które próbuje odpowiedzieć raport przygotowany na zlecenie sektora bankowego.

Raport „Third-party funding w dochodzeniu roszczeń przeciw bankom”, oznaczony jako PAB/WIB 21/2026, powstał w ramach Programu Analityczno-Badawczego Fundacji Warszawski Instytut Bankowości, którą w 1993 r. powołały Związek Banków Polskich i banki-fundatorzy. Dokument jest datowany na 10 sierpnia 2026 r. i liczy około 150 stron. Redaktorami są prof. Sławomir Żółtek i prof. Krzysztof Koźmiński, a autorami m.in. naukowcy z Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Warszawskiego. Najmocniej wybrzmiewają w nim dwie propozycje: limit łącznego wynagrodzenia firm od roszczeń na poziomie 30 proc. uzyskanego świadczenia oraz obowiązkowy, jawny rejestr takich podmiotów. To rekomendacje autorów, a nie obowiązujące przepisy ani projekt ustawy.

Co dokładnie proponują autorzy raportu?

Limit 30 proc. ma obejmować całe wynagrodzenie podmiotu trzeciego liczone od tego, co konsument faktycznie uzyska. Autorzy wzorują się na rozwiązaniu z ustawy o dochodzeniu roszczeń w postępowaniu grupowym. Przywołują też próg 40 proc., ale nie jako wariant dla Polski: pojawił się on w projekcie dyrektywy dołączonym do rezolucji Parlamentu Europejskiego z 2022 r. Rejestr miałby być publiczny, a wpis do niego obowiązkowy przed rozpoczęciem działalności i potwierdzany co roku. Znalazłyby się w nim dane identyfikacyjne firmy, informacja o ubezpieczeniu OC, struktura właścicielska aż do beneficjenta rzeczywistego oraz skala działalności. Prowadzić go miałby Prezes UOKiK albo KNF, autorzy nie przesądzają, który z tych organów. Pozostałe rekomendacje w dużej mierze dotyczą ochrony samego klienta firmy od roszczeń:

1. arkusz informacyjny doręczany co najmniej 48 godzin przed podpisaniem umowy, z kwotami w scenariuszu wygranej, ugody, przegranej i rezygnacji, przewidywanym czasem trwania i statystykami z trzech lat, oraz pouczenie o 14-dniowym prawie odstąpienia,
2. wypłaty przez rachunek powierniczy, przekazanie pieniędzy klientowi w ciągu 7 dni roboczych i pisemne rozliczenie,
3. obowiązkowe ubezpieczenie OC na co najmniej 500 tys. zł na zdarzenie, a 2 mln zł dla cesjonariuszy z portfelem powyżej 5 mln zł, albo alternatywnie branżowy fundusz gwarancyjny,
4. katalog klauzul niedozwolonych, m.in. kar za zawarcie ugody czy kontakt z urzędem, utrudniania zmiany pełnomocnika i odmowy dostępu do dokumentacji,
5. obowiązek ujawnienia sądowi, że sprawa jest finansowana przez podmiot trzeci, wraz z istotnymi warunkami finansowania lub cesji,
6. wspólny program edukacyjny UOKiK i Rzecznika Finansowego.

Na jakich danych oparto wnioski?

Raport zawiera kilka warstw. Część ilościowa przytacza dane o skali sporów: według autorów w 2024 r. do sądów wpłynęło około 80 tys. spraw frankowych, a kredytobiorcy wygrywali w pierwszym kwartale 2024 r. około 97,5 proc. z nich. Na koniec pierwszego kwartału 2026 r. banki notowane na GPW uczestniczyły w ponad 23,5 tys. postępowań o sankcję kredytu darmowego, o łącznej wartości przedmiotu sporu bliskiej 665 mln zł. Do tego dochodzi badanie metodą „tajemniczego klienta”, prowadzone wyłącznie drogą elektroniczną, z fikcyjnymi klientami w sprawach CHF, WIBOR i SKD, oraz analiza umów zawieranych przez firmy od roszczeń.

Najwięcej pytań budzi część jakościowa. Opiera się na dziewięciu wywiadach pogłębionych z pełnomocnikami procesowymi banków i ekspertami od masowych roszczeń, w tym z przedstawicielami banków. Podmioty trzecie, których działalność jest przedmiotem raportu, według autorów otrzymały zaproszenia, ale nie znalazły się wśród rozmówców. Autorzy sami zastrzegają, że wywiady nie stanowią próby reprezentatywnej. Uczciwie odnotowują też, że raport nie dostarcza dowodów na wykorzystywanie sporów z bankami do działań hybrydowych, a takie scenariusze traktują jako hipotetyczne.

Cesja zamiast pełnomocnika. Na co zwraca uwagę raport?

Według autorów na polskim rynku dominuje nie klasyczne finansowanie procesu, tylko model cesyjny. Konsument sprzedaje roszczenie firmie i przestaje być stroną sporu z bankiem. Raport wskazuje na ryzyko, które w takim układzie ponosi klient: jeśli cesjonariusz upadnie, konsument może stracić zarówno wierzytelność, jak i dostęp do dokumentacji sprawy, bo dziś nie ma obowiązkowego ubezpieczenia ani wymogów kapitałowych dla takich firm. To argument, który trudno zbyć, niezależnie od tego, kto zamówił opracowanie.