Sankcja kredytu darmowego (SKD) to najostrzejsze narzędzie, jakie polskie prawo daje kredytobiorcy. Jeśli bank przy zawieraniu umowy kredytu konsumenckiego naruszył ustawowe obowiązki informacyjne, klient może złożyć pisemne oświadczenie i od tej chwili oddaje wyłącznie pożyczony kapitał, bez odsetek, prowizji i innych kosztów. Przewiduje to art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim z 2011 r. i dotyczy kredytów do 255 550 zł. Od kwietniowego wyroku TSUE w sprawie C-744/24, w którym Trybunał uznał, że bank nie może naliczać odsetek od kredytowanych prowizji i ubezpieczeń, spór o SKD przestał być niszą. Według danych Związku Banków Polskich z 15 banków na koniec czerwca 2026 r. sektor miał już 34 tys. pozwów i 120 tys. reklamacji w tej sprawie, a państwo pisze właśnie nową ustawę, która przesądzi, jak sankcja będzie wyglądać w przyszłości.
W tym tle pada wypowiedź, której sektor bankowy raczej nie chciał usłyszeć. Prezes Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów Tomasz Chróstny w opublikowanym 12 października wywiadzie dla Zero.pl, który przeprowadziła Katarzyna Dybińska, przyznał, że w sporze o regulację SKD zaskoczyła go podatność części instytucji państwa na argumenty banków. Wywiad ukazał się pod tytułem o sztucznej inteligencji i w większości dotyczy algorytmów, cen i Mety, ale to właśnie fragment o lobbingu może mieć największe znaczenie dla milionów kredytobiorców.
Co dokładnie powiedział prezes UOKiK o lobbingu banków?
Pytanie dziennikarki dotyczyło wprost lobbingu, z którym Chróstny zetknął się przy próbie uregulowania sankcji kredytu darmowego. Prezes UOKiK odpowiedział, że najbardziej zaskoczyło go, „z jaką łatwością wdziękom sektora bankowego potrafili ulegać” niektórzy partnerzy urzędu z rządu i innych instytucji publicznych. Dodał, że we wcześniejszych latach widział w resortach więcej asertywności i odporności na wpływy tej branży.
Druga część odpowiedzi wykracza poza SKD. Chróstny ocenił, że lobbing sektora finansowego i wielkich firm technologicznych często nie kończy się na oficjalnych kanałach, tylko obejmuje także współpracę z mediami, politykami i ekspertami, w tym akademickimi. Z tego powodu, jak mówił, kluczowe są przejrzystość i ujawnianie potencjalnych konfliktów interesów. Zapewnił też, że UOKiK w swoich postępowaniach takich konfliktów unika.
Trzeba wyraźnie zaznaczyć, czego w wywiadzie nie ma. Prezes UOKiK nie wskazał z nazwy ani jednej instytucji, urzędnika czy eksperta i nie przedstawił dowodu, że ktokolwiek złamał prawo. To jego ocena, a nie ustalenie faktów. Lobbing jest w Polsce legalny i uregulowany ustawą z 7 lipca 2005 r. o działalności lobbingowej w procesie stanowienia prawa, a przekonywanie urzędników do własnych racji to codzienność każdej branży. Zarzut Chróstnego dotyczy czegoś innego: tego, że część administracji, jego zdaniem, zbyt łatwo tym argumentom uległa.
Kogo prezes UOKiK mógł mieć na myśli?
W poniedziałkowym wywiadzie tego nie powiedział, ale wcześniejsze wypowiedzi pokazują, gdzie od miesięcy kieruje uwagę. Jesienią 2025 r. w rozmowie z XYZ mówił o silnym lobbingu sektora bankowego, któremu jego zdaniem zbyt często poddawały się Ministerstwo Finansów i Urząd KNF. W sierpniu 2026 r. w wywiadzie dla money.pl, przeprowadzonym przez Karolinę Wysotę, poszedł dalej. Stwierdził, że sektor z kluczową rolą ZBP „pielgrzymuje” do Ministerstwa Sprawiedliwości i Ministerstwa Finansów, zabiegając o usunięcie SKD z nowej ustawy pod hasłem braku proporcjonalności. Opinię pełnomocniczki ministra sprawiedliwości Anety Wiewiórowskiej-Domagalskiej, krytyczną wobec kancelarii odszkodowawczych, odebrał wtedy jako przygotowanie gruntu pod tę zmianę.
W ocenie redakcji chf24.pl dzisiejsza wypowiedź jest ostrożniejsza w formie, ale szersza w treści. Zamiast konkretnych resortów pojawia się ogólne odwołanie do partnerów z rządu i innych instytucji publicznych, za to zarzut obejmuje nie tylko urzędy, lecz także media i środowisko eksperckie. Czytelnik nie powinien jednak dopisywać do tej wypowiedzi nazwisk, których prezes UOKiK nie wymienił.
Dlaczego UOKiK stracił ustawę o kredycie konsumenckim?
Słowa Chróstnego trudno zrozumieć bez historii projektu, nad którym urząd pracował od 2024 r. Nowa ustawa ma wdrożyć unijną dyrektywę o kredycie konsumenckim (2023/2225, tzw. CCD2). Termin na jej przeniesienie do polskiego prawa minął 20 listopada 2025 r., a nowe przepisy powinny być stosowane od 20 listopada 2026 r. Projekt UOKiK znosił limit 255 550 zł, utrzymywał SKD i rozbudowywał ją o kilka wariantów: obok pełnej sankcji przewidywał sankcję „półdarmową”, w której klient oddaje połowę odsetek umownych, oraz tzw. sankcję kredytu darowanego za kredyt udzielony bez wniosku i zgody konsumenta. Wprowadzał też zasadę miarkowania, czyli to, że nie każde uchybienie ma oznaczać w pełni darmowy kredyt. Sektor złożył do projektu, jak mówił sam Chróstny, około 1500 stron uwag.
W maju 2026 r. rząd odebrał prezesowi UOKiK prowadzenie prac. Decyzję ogłosił minister ds. nadzoru nad wdrażaniem polityki rządu Maciej Berek, uzasadniając ją przewlekłością prac, a projekt przejęło Ministerstwo Sprawiedliwości we współpracy z resortem finansów. Wiewiórowska-Domagalska mówiła później XYZ, że dokument UOKiK wymagał tak głębokiej rewizji, że łatwiej było napisać go od nowa. Według zapowiedzi resortu przekazanych „Rzeczpospolitej” w nowym projekcie ma się znaleźć katalog drobnych uchybień, za które darmowy kredyt już nie przysługuje. Resort deklarował, że projekt trafi do wykazu prac legislacyjnych rządu we wrześniu, a celem jest uchwalenie ustawy do końca kadencji Sejmu jesienią 2027 r. Redakcji nie udało się potwierdzić, czy wpis do wykazu już nastąpił. Pełnej treści projektu do dziś publicznie nie przedstawiono.
Co na to banki i Ministerstwo Sprawiedliwości?
Druga strona nie mówi o lobbingu, tylko o proporcjonalności. ZBP od lat postuluje, by SKD dotyczyła wyłącznie najważniejszych z punktu widzenia konsumenta obowiązków informacyjnych, a nie każdej usterki w umowie. Wiceprezes związku Agnieszka Wachnicka podkreślała po wyroku C-744/24, że TSUE nie przesądził w nim, iż naliczanie odsetek od kredytowanych kosztów automatycznie uruchamia sankcję kredytu darmowego. Z kolei pełnomocniczka ministra sprawiedliwości w rozmowie z „Dziennikiem Gazetą Prawną” oceniła, że obecne przepisy o SKD naruszają prawo unijne, bo obejmują sankcją naruszenia, które Trybunał uznawał za nieproporcjonalne do tak dotkliwej kary. To spór o realną wykładnię prawa, a nie wyłącznie gra interesów.
Uczciwość wymaga też przypomnienia, że sam UOKiK nie zawsze stał w tej sprawie po jednej stronie. Biuro prasowe urzędu przekazało we wrześniu XYZ, że UOKiK nie kwestionował wcześniej kredytowania kosztów kredytu w formie, którą TSUE zakwestionował w kwietniu. Według ustaleń money.pl przy pytaniu prejudycjalnym, które doprowadziło do wyroku C-744/24, stanowiska KNF, Ministerstwa Sprawiedliwości i UOKiK szły w kierunku korzystnym dla banku, a wyłamał się jedynie Rzecznik Finansowy. Inaczej było w sprawie C-831/24 z Białegostoku, dotyczącej tego, czy sąd ma z urzędu badać całą umowę. Tam UOKiK i Rzecznik Finansowy poparli konsumentów, a resort sprawiedliwości bank. Rzecznik generalny TSUE Dean Spielmann w opinii z 11 czerwca 2026 r. opowiedział się za obowiązkiem badania z urzędu, ale opinia nie wiąże Trybunału, a wyroku w tej sprawie jeszcze nie ma.
Czy lobbing może zmienić sytuację kredytobiorców, którzy już mają umowy?
Dla osób z obecnymi kredytami konsumenckimi punktem odniesienia pozostaje art. 45 ustawy z 2011 r. i orzecznictwo, które się na nim opiera, w tym wyrok C-744/24. Nowa ustawa ma przede wszystkim regulować umowy zawierane po jej wejściu w życie. Jak potraktuje umowy już istniejące, będzie wiadomo dopiero po publikacji projektu i przepisów przejściowych, dlatego dziś trudno o tym przesądzać. Pewne jest jedno: prawo do złożenia oświadczenia o SKD wygasa po roku od wykonania umowy. Co oznacza „wykonanie umowy”, wciąż jest przedmiotem sporów, więc osoby, które spłaciły kredyt przedterminowo albo przeniosły go do kredytu konsolidacyjnego, nie powinny odkładać decyzji.
Równolegle banki budują własną odpowiedź na wyrok TSUE. Po drugim kwartale osiem notowanych banków zaksięgowało łącznie około 620 mln zł korekty wyniku odsetkowego. PKO BP zapowiedział, że od września automatycznie przestanie naliczać odsetki od kredytowanych kosztów w niespłaconych pożyczkach i zwróci te pobrane od 23 kwietnia, a część banków przy reklamacjach zwraca same odsetki od prowizji, jednocześnie odmawiając uznania pełnej SKD. To kwoty wyraźnie niższe niż przy sankcji kredytu darmowego. Zanim klient podpisze dokument, w którym zrzeka się dalszych roszczeń, warto sprawdzić, co dokładnie oddaje w zamian.
Dlaczego przejrzystość ekspertów ma znaczenie w sporze o SKD?
Najciekawszy wniosek z wywiadu nie dotyczy rządu, tylko debaty publicznej. Spór o sankcję kredytu darmowego w dużej mierze toczy się na opiniach prawnych, analizach i komentarzach. Bankowcy otwarcie mówią, że po kwietniowym wyroku zamawiali szereg opinii, a po stronie kredytobiorców występują kancelarie i firmy skupujące wierzytelności, które również mają w tej sprawie interes finansowy. W tym samym wywiadzie Chróstny mówił, że UOKiK podchodzi z ostrożnością do badań przygotowanych na zlecenie przedsiębiorcy na potrzeby konkretnej sprawy.
Prezes UOKiK mówił o lobbingu w dniu, w którym jego urząd ogłosił decyzje wobec czterech banków. Za klauzule pozwalające jednostronnie zmieniać umowy i podnosić opłaty nałożył na Bank Pocztowy, Erste Bank Polska, ING Bank Śląski i Plus Bank łącznie 147,09 mln zł kar. Decyzje są nieprawomocne i banki mogą odwołać się do sądu. Sprawa nie dotyczy SKD, ale dobrze pokazuje, dlaczego relacje urzędu z sektorem są dziś napięte. O tym, czy ostrzeżenie Chróstnego okaże się trafne, przesądzi treść projektu ustawy o kredycie konsumenckim, gdy Ministerstwo Sprawiedliwości wreszcie go opublikuje.
Źródła: wywiad Katarzyny Dybińskiej z Tomaszem Chróstnym, Zero.pl, 12.10.2026; wywiad Karoliny Wysoty z Tomaszem Chróstnym, money.pl, 12.08.2026; XYZ (wywiad z prezesem UOKiK, jesień 2025; artykuły z 3.09.2026 i z września 2026 o pracach MS); „Rzeczpospolita” (wrzesień 2026); PAP/money.pl, 12.10.2026 (kary UOKiK dla czterech banków); dane ZBP przytoczone przez XYZ.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Ocena, czy w konkretnej umowie zachodzą przesłanki sankcji kredytu darmowego, wymaga analizy dokumentów. Wstępną weryfikację umowy można wykonać w narzędziu skdomat.pl. Stan prawny na 12 października 2026 r.
