Koniec sankcji kredytu darmowego? KNF chce ją wykreślić, a TSUE właśnie ją wzmocnił

11 czerwca 2026 r. okazał się dla rynku kredytów konsumenckich dniem, w którym ujawniły się dwie zupełnie przeciwstawne narracje. Rano rzecznik generalny TSUE Dean Spielmann opublikował opinię w sprawie C-831/24 (Machski) — prokonsumencką, otwierającą drogę do skuteczniejszego dochodzenia roszczeń. Po południu Komisja Nadzoru Finansowego, ustami przewodniczącego Jacka Jastrzębskiego, oświadczyła, że sankcję kredytu darmowego należałoby z polskiego prawa usunąć. Komitet Stabilności Finansowej uznał zapisy o SKD za „ryzyko systemowe”. To największa systemowa kolizja na rynku kredytów konsumenckich od dekady. I czas się kończy: do 20 listopada 2026 r. Polska musi mieć nową ustawę.

„Pomnik instrumentalizacji”. KNF chce SKD wykreślić z polskiego prawa

Komisja Nadzoru Finansowego nie używa półsłówek. W rozmowie z „Pulsem Biznesu” przewodniczący KNF Jacek Jastrzębski stwierdza, że sankcja kredytu darmowego „oderwała się od idei ochrony konsumenta”. To bardzo mocne słowa wobec sankcji, która — do tego dnia — była uznawana za standardową konsekwencję naruszenia obowiązków informacyjnych przez bank.

Argumentacja KNF opiera się na czterech filarach:

Stanowisko KNF jest spójne, ale niesie ze sobą bardzo poważną konsekwencję polityczno-prawną. Jeśli SKD zostanie usunięta z ustawy, konsument straci najmocniejszą broń, jaką dawała mu dotychczasowa konstrukcja: prawo do całkowitego pozbawienia banku zarobku w przypadku naruszenia obowiązków informacyjnych. W zamian otrzyma — jak proponuje KNF — sankcję „proporcjonalną”, czyli w praktyce miarkowaną przez sąd, prawdopodobnie odpowiadającą stopniem naruszenia. To inny rodzaj ochrony — znacznie słabszej z perspektywy procesu.

Tymczasem TSUE. Spielmann: sąd ma badać z urzędu wszystkie naruszenia

Z perspektywy KNF kluczową przeszkodą jest fakt, że tego samego dnia, w którym Jastrzębski formułuje swoje stanowisko, rzecznik generalny TSUE Dean Spielmann publikuje opinię w sprawie C-831/24 (Machski). I idzie w przeciwną stronę.

Spielmann stwierdza, że „sąd krajowy ma obowiązek z urzędu zbadać wypełnienie przez kredytodawcę obowiązków informacyjnych”. Wszystkich — a nie tylko tych, na które wskazał konsument. To wzmacnia, a nie osłabia obecny model SKD. Bo jeśli konsument nawet nie wskaże wszystkich naruszeń, sąd ma je sam odnaleźć w umowie.

Rzecznik Finansowy dr Michał Ziemiak skomentował opinię Spielmanna jednoznacznie. „Konsument jako słabsza, nieprofesjonalna strona umowy nie może ponosić negatywnych konsekwencji braku specjalistycznej wiedzy prawnej” — mówi. To bezpośrednia odpowiedź na argumentację KNF.

Skala, której boi się sektor. I której boi się ministerstwo

Liczby, którymi posługuje się sektor i Ministerstwo Sprawiedliwości, są realne i niepokojące — ale wymagają trzeźwego odczytania.

Zestawienie redakcyjne na podstawie tekstu Agnieszki Morawieckiej w „Pulsie Biznesu” (11.06.2026) i wystąpienia min. Waldemara Żurka na EKF w Sopocie.

Ważna trzeźwość statystyczna: liczba 58 mln spraw to scenariusz hipotetyczny, który zakłada, że każda umowa kredytu konsumenckiego — aktywna i historyczna — zostanie pojedynczo zakwestionowana. W rzeczywistości znaczna część konsumentów, którzy wzięli kredyty np. dziesięć lat temu, nie zachowała dokumentacji. Inni byliby poza terminem zawitym z art. 45 ust. 5 ustawy o kredycie konsumenckim (rok od wykonania umowy). Realny „szczyt fali” będzie zapewne znacznie niższy — ale i tak największy w historii polskiego sądownictwa cywilnego.

Sprzeczność, której nikt nie chce komentować. Berek wcześniej zatwierdził „opcje narodowe”

W rozmowie z „Rzeczpospolitą” (10.06.2026) minister Maciej Berek przekonuje, że powodem cofnięcia UOKiK upoważnienia była nadregulacja w projekcie. Jako trzy konkretne przykłady wymienia: objęcie ustawą kredytów powyżej 100 tys. euro, regulację kart obciążeniowych, ograniczenia w działalności doradczej. Wszystkie te elementy — mówi Berek — wykraczają poza minimum dyrektywy CCD2.

Tymczasem w odpowiedzi przesłanej do redakcji Interii (11.06.2026) UOKiK pokazuje co innego. Cytujemy bezpośrednio z odpowiedzi UOKiK: „[W zespole ds. programowania] zasiadał wówczas minister M. Berek, dając zielone światło na projekt z opcjami narodowymi”. Wśród nich — cytat dalej — był brak limitu kwotowego 100 tys. euro. „Ministerstwo Finansów i Ministerstwo Sprawiedliwości nie formułowały wówczas uwag o nadregulacji” — podaje UOKiK.

Innymi słowy: minister Berek w styczniu 2025 r. zaakceptował dokładnie te rozwiązania, które dziś nazywa „nadregulacją” uzasadniającą odebranie UOKiK projektu. Ministerstwo Finansów i Ministerstwo Sprawiedliwości — też. Uwagi o nadregulacji pojawiły się dopiero później, na etapie zaawansowanego projektu ustawy.

„Działania pozaustawowe”. Nowa kategoria narzędzi, której KNF nie definiuje

W rozmowie z „Pulsem Biznesu” przewodniczący KNF Jacek Jastrzębski używa nowego, bardzo intrygującego sformułowania. Mówi, że KNF analizuje „działania pozaustawowe, które mogłyby ograniczyć ryzyko negatywnych skutków uproszczonej, mechanicznej recepcji wyroku TSUE”. To zdanie zasługuje na pełną interpunkcję, bo jest niejednoznaczne i otwiera szereg pytań.

Co w polskim systemie prawnym może być „działaniem pozaustawowym” nadzoru finansowego, mającym ograniczyć skutki wyroku TSUE? Trzy hipotezy:

Druga z hipotez wydaje się najbardziej prawdopodobna. KNF jako organ nadzoru ma swój kanał wpływu na to, jak banki konstruują umowy — i może preemptywnie ograniczyć zakres ekspozycji sektora na SKD, formułując wytyczne „jasnej i zwięzłej” informacji w sposób, który ułatwi bankom obronę przed roszczeniami. To w istocie nie jest blokowanie wyroku TSUE — to jego „wewnętrzna interpretacja”, dokonana przez nadzór.

Szeroki kontekst: dwie ustawy, trzy resorty, pięć miesięcy

Aby zrozumieć dynamikę najbliższych miesięcy, warto rozłożyć układ aktorów i ich interesów na konkretnym osiom.

Zestawienie redakcyjne na podstawie publicznych wypowiedzi z czerwca 2026 r.

Centrum Informacyjne Rządu w odpowiedzi dla Interii formułuje stanowisko, które ma być „mostem” między tymi aktorami: „rozwiązania były wyważone, uwzględniały realia rynku oraz interes konsumentów”. To klasyczna formuła kompromisu — ale nie odpowiada na pytanie, jak konkretnie pogodzić cele tak różne, jak „usunąć SKD” (KNF) i „wzmocnić SKD” (RF, UOKiK).

Trzy scenariusze na pięć miesięcy do listopada

Do 20 listopada 2026 r. Polska musi wdrożyć dyrektywę CCD2. To pięć miesięcy. Realnie — co najmniej trzy z nich pójdą na pisanie projektu, konsultacje, opiniowanie, przejście przez Komitet Stały Rady Ministrów. Następnie — Sejm, Senat, podpis prezydenta. Bankowcy cytowani w „Pulsie Biznesu” mówią wprost: „procedurowanie takiej ustawy to byłaby droga przez mękę”.

Scenariusz A: kompromis z osłabieniem SKD

Najbardziej prawdopodobny. Implementacja CCD2 odbywa się w minimum wymaganym przez dyrektywę. SKD pozostaje w polskim prawie — ale w wersji „miarkowanej”, z oceną proporcjonalności naruszenia. KNF dostaje to, czego oczekuje — sankcję, ale słabszą. Konsumenci tracą najmocniejszą broń, ale zyskują przepisy szczegółowe o badaniu zdolności kredytowej i o nadzorze pośredników.

Scenariusz B: utrzymanie obecnego modelu SKD

Mniej prawdopodobny politycznie, ale wzmocniony przez opinię Spielmanna. Rząd, pod presją wyroku TSUE i Rzecznika Finansowego, utrzymuje SKD w obecnym kształcie. Specustawa o SKD — jeśli powstanie — reguluje sposób procedowania spraw w sądach, ale nie zmienia materii sankcji. Sektor zostaje z ekspozycją.

Scenariusz C: usunięcie SKD — zgodnie z postulatem KNF

Najmniej prawdopodobny w okresie 5 miesięcy — ale nie wykluczony. Wymaga, by rząd przyjął argumentację KNF i Komitetu Stabilności Finansowej, zignorował stanowisko UOKiK i RF, zaryzykował konflikt z konsumentami w roku przedwyborczym. Politycznie trudne, choć technicznie możliwe.

Co to oznacza dla konsumenta — krótko

11 czerwca 2026 r. to dzień, w którym po raz pierwszy ujawnił się pełen rozmiar konfliktu wokół sankcji kredytu darmowego. Z jednej strony — rzecznik generalny TSUE wzmacnia mechanizm w sposób systemowy. Z drugiej — polski nadzór finansowy mówi wprost, że sankcję należałoby usunąć z ustawy. Pomiędzy nimi — rząd, który chce „wyważonych rozwiązań”, sektor liczący koszty, konsumenci, którzy o większości tych debat nie wiedzą, dopóki nie staną się stroną sporu. W ciągu najbliższych pięciu miesięcy te wszystkie głosy muszą się zmieścić w jednej ustawie. Czy bankom uda się przekonać polityków, że SKD jest „zbyt groźna”, by zostać w prawie — przekonamy się jesienią. Tymczasem jedna rzecz jest pewna: kierunek polskiego orzecznictwa jutro nie wynika z tego, co dziś mówi KNF, tylko z tego, co już dziś mówi TSUE.