„Nie doceniliśmy wpływów sektora”. Prezes UOKiK ujawnia kulisy wojny o Sankcję Kredytu Darmowego. Decydujący ruch należy teraz do Ministerstwa Finansów

W trakcie Europejskiego Kongresu Finansowego w Sopocie, ale bez udziału najostrzejszego recenzenta sektora, prezes UOKiK Tomasz Chróstny opowiada portalowi XYZ, co naprawdę stało się z ustawą o kredycie konsumenckim. To wywiad, który domyka historię ostatnich dziesięciu dni — i pozwala wreszcie ją z grubsza poskładać.

Trzy daty, jedna historia

Cztery publikacje w trzynaście dni układają się w jeden ciąg. Ok. 20 maja w porannym programie Onetu prezes UOKiK używa wobec sektora finansowego bardzo ostrych sformułowań — reakcja KNF jest natychmiastowa. Druga połowa maja — minister ds. nadzoru nad wdrażaniem polityki rządu Maciej Berek informuje, że prace UOKiK nad projektem ustawy o kredycie konsumenckim zostały wstrzymane, a rząd zacznie pracę nad własnym projektem od nowa, akcentując potrzebę „wyeliminowania ryzyka nadregulacji”. Projekt trafia do Ministerstwa Finansów. 28 maja Bankier.pl publikuje wywiad prof. Michała Romanowskiego z Europejskiego Kongresu Finansowego, w którym pada postulat uporządkowania kompetencji nadzoru i przyznania ich wyłącznie KNF. 1 czerwca — w XYZ Rzecznik Finansowy dr Michał Ziemiak ostrzega banki: ugody albo paraliż sądowy. I wreszcie 2 czerwca, w drugim dniu kongresu EKF w Sopocie, na łamach XYZ prezes Chróstny — nieobecny w Sopocie — przedstawia własną wersję wydarzeń.

To nie jest spekulacja o motywach. To kalendarz wydarzeń, które odbyły się publicznie, każde z udokumentowanym śladem. Wywiady Chróstnego i Ziemiaka dokładają do tego zestawu coś, czego dotąd brakowało: wewnętrzny opis tego, jak konkretny projekt został — w ich ocenie — sparaliżowany przez splot nacisków wewnątrzrządowych i lobbing sektora, plus twarde liczby pokazujące skalę problemu.

„Nie doceniliśmy wpływów” — czyli na czym UOKiK realnie przegrał

Kluczowe zdanie pada wprost: „nie doceniliśmy wpływów instytucji finansowych”. Chróstny mówi to o pracach nad projektem, który wdraża unijną dyrektywę CCD2 (2023/2225) i obejmuje rynek, który w pięć lat urastał ze 95 mld zł do ponad 200 mld zł rocznie. Cztery kluczowe pola sporu to: sankcja kredytu darmowego (SKD), badanie zdolności kredytowej, zasady reklamy oraz dostęp do informacji kredytowej.

Prezes UOKiK opisuje przy tym mechanikę porażki bez retuszu — i to jest najmocniejszy fragment rozmowy. Wewnątrz rządu o „miarkowaniu” SKD spierały się KNF i Ministerstwo Finansów (postulujące jej rozwodnienie) z Ministerstwem Sprawiedliwości i Rzecznikiem Finansowym (przeciw). Sam UOKiK przyznaje, że niektóre fronty domknął zbyt późno — np. limit ochrony 100 tys. euro czy obowíązek raportowania wierzytelności. Co więcej, Chróstny opisuje jak różne instytucje — nie tylko banki, lecz także powiązane z sektorem organizacje — zgłaszały identyczne uwagi, słowo w słowo, np. w sprawie biur informacji gospodarczej. To rzadko spotykany przykład, gdy szef centralnego urzędu publicznie nazywa to bezpośrednio: ślad zorganizowanego lobbingu sektora finansowego.

Innymi słowy: nie chodzi o pojedynczy „polityczny dramat”, ale o spiętrzenie nacisków, niespójności w rządzie i taktykę opisywaną przez Chróstnego jako forsowanie tych samych tez przez różne instytucje równocześnie.

SKD i wyrok C-744/24: bitwa właśnie przenosi się do MF

Najwięcej emocji w wywiadzie wzbudza sankcja kredytu darmowego — mechanizm z art. 45 ustawy o kredycie konsumenckim, który pozwala konsumentowi spłacać kredyt bez odsetek i prowizji, jeśli umowa zawiera określone uchybienia. To właśnie wokół tej instytucji toczy się dziś najgorętszy spór — podgrzany wyrokiem TSUE z 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C-744/24 (Pekao), w którym Trybunał krytycznie ocenił praktykę kredytowania prowizji bankowych.

Chróstny mówi to wprost: część sektora chce wykorzystać projekt ustawy, by SKD — cytując — „wybić jej zęby”. Czyli zachować formalne istnienie sankcji, ale tak ją zmiarkować lub obwarować przesłankami, by jej skutki finansowe dla banków stały się symboliczne. Co istotne, prezes UOKiK podkreśla, że żadna racjonalna alternatywa spełniająca wymogi orzecznictwa TSUE — w tym proporcjonalność, skuteczność i odstraszający charakter sankcji — nie pojawiła się na żadnym etapie procesu. To poważny zarzut wobec strony postulującej rozwadnianie SKD.

To jest scenariusz, w którym konsekwencje C-744/24 dla istniejącego portfela mogą zostać ustawowo ograniczone — nawet jeśli SKD pozostanie w przepisach. Sam prezes UOKiK nie wyklucza, że banki będą o to zabiegać w MF.

Trzeba to powiedzieć jasno: prezes UOKiK nie mówi tego jako pogór — on mówi to jako prognozę. Projekt jest teraz w Ministerstwie Finansów, które — jak sam zaznacza — trafia w te same naciski. UOKiK zapowiada, że będzie się przyglądał i przedstawi opinię, ale w toku prac MF nie ma już równoległej kompetencji.

Skala problemu to nie spekulacja. Z wywiadu, jakiego dzień wcześniej (1 czerwca) udzielił XYZ Rzecznik Finansowy dr Michał Ziemiak, wynika, że spośród prawie 18 tys. wniosków o postępowanie interwencyjne lub polubowne wpływających w 2025 r. do biura Rzecznika z rynku bankowo–kapitałowego, ok. 9,3 tys. (ponad połowa) dotyczyło właśnie kwestii odsetek naliczanych od kredytowanych prowizji i składek ubezpieczeniowych w kredytach konsumenckich. W I kwartale 2026 r. takich wniosków wpłynęło kolejne 2,3 tys. Ziemiak mówi przy tym wprost o „milionach umów”, których temat może dotyczyć — bo SKD obejmuje kredyty konsumenckie do 255,55 tys. zł, a takich w polskim systemie jest rzędy wielkości więcej niż umów frankowych.

Rzecznik Finansowy idzie w analogii dalej — wagę tego wyroku porównuje do sprawy Dziubaków (C-260/18), która otworzyła falę sporów frankowych. Do tego wątku, w tym o pytaniach prejudycjalnych pozostających jeszcze przed TSUE, wrócimy w dalszej części.

Anatomia lobbingu i UOKiK kontra KNF

Wywiad daje też najbardziej bezpośredni od lat publiczny opis napięcia UOKiK–KNF z perspektywy tego pierwszego. Chróstny nie atakuje KNF personalnie — podkreśla zaangażowanie zespołu Komisji — ale punktuje strukturalną różnicę. KNF z natury rzeczy patrzy na stabilność sektora, a stabilność sektora bierze się z wysokich kapitałów, a te z wysokich zysków. To inna optyka niż ta, którą musi mieć urząd ochrony konsumenta.

To istotne w świetle postulatu z wywiadu prof. Romanowskiego z Bankier.pl, by przyznać KNF wyłączny nadzór nad rynkiem finansowym. Innymi słowy: w równoległej narracji EKF brzmiała propozycja przeniesienia ochrony konsumenta z UOKiK właśnie do tego organu, którego — jak teraz wyjaśnia prezes UOKiK — pierwszorzędnym kompasem jest kondycja banków.

Drugi mocny wątek to historyczna bezkarność zarządów. Chróstny przypomina: opcje walutowe, polisolokaty, dystrybucja ryzykownych obligacji korporacyjnych (GetBack), kredyty walutowe. Pyta retorycznie, kto na poziomie zarządów odpowiedział za zatwierdzanie tych decyzji. Z perspektywy UOKiK to jeden z powodów, dla których SKD — jako narzędzie indywidualnej, materialnej odpowiedzialności banków wobec klienta — jest dziś sektorowi tak niewygodna.

Co to oznacza dla konsumenta — konkretnie

Tu, zamiast ogólników, konkrety. Wywiad Chróstnego przekłada się na kilka praktycznych skutków dla różnych grup kredytobiorców — warto je sobie nazwać, bo część jest pilna.

Zestawienie redakcyjne na podstawie wywiadu z prezesem UOKiK (XYZ, 02.06.2026), orzeczeń TSUE oraz dotychczasowych komunikatów UOKiK i Rzecznika Finansowego.

Dwa silne głosy w obronie SKD: rzecznik finansowy i minister sprawiedliwości

Wywiad Chróstnego z 2 czerwca nie pada w próżni. Dzień wcześniej w tym samym XYZ swoje stanowisko zaprezentował Rzecznik Finansowy. A na trybunie EKF w Sopocie głos zabrał minister sprawiedliwości. Trzy różne organy państwa, trzy bardzo zbieżne wnioski w sprawie ochrony SKD.

Ziemiak: ugody albo paraliż sądowy

Rzecznik Finansowy formułuje to mocno. Wyrok C-744/24 jest — w jego ocenie — rewolucyjny i bardzo konsumencki, a jego wagę porównuje do sprawy Dziubaków (C-260/18), która otworzyła falę sporów frankowych. Co więcej, do TSUE trafiło już kolejne pytanie prejudycjalne — tym razem sądu krakowskiego — o to, czy nieprawidłowo naliczone oprocentowanie i błędnie wskazana RRSO uruchamia SKD. Odpowiedź TSUE może w najbliższych miesiącach realnie zdecydować o sile sankcji.

Stąd wniosek Ziemiaka: sektor stoi przed wyborem. Albo dobrowolne korekty w procedurze reklamacyjnej i ugody, albo — jak przy frankach — lawina sporów sądowych z różnymi rozstrzygnięciami w różnych sądach. Rzecznik wskazuje też, gdzie w obecnym projekcie ustawy widzi luki: krytykuje brak okresu odstąpienia od umowy kredytowej (cooling off period) przy pożyczkach „na klik” oraz brak rozwiązań chroniących seniorów przed łatwymi kredytami.

Co istotne dla rzetelności obrazu — Ziemiak nie jest bezkrytycznym sojusznikiem UOKiK. Wprost obawia się „wariantowości” SKD wprowadzonej w projekcie urzędu (kredyt darmowy, darowany, półdarmowy). Argumentuje, że taka konstrukcja może w efekcie obniżyć skuteczną siłę odstraszającą sankcji. Jego zdaniem wystarczyłyby raczej poprawki i doprecyzowania, niż „wielka rewolucja”. To realna różnica zdań po stronie konsumenckiej — warto ją zauważyć.

Żurek: czas na okrągły stół

Minister sprawiedliwości Waldemar Żurek mówi jasno: ustawa o SKD jest niezbędna, a tak ważna zmiana wymaga uczciwej, jawnej rozmowy. Proponuje wprost — okrągły stół, zanim ustawa wejdzie w ostateczny kształt.

Żurek odwołuje się przy tym do doświadczenia frankowego. Przegapiliśmy czas z frankami — mówi — bo nikt nie miał dość odwagi, by przeforsować ustawę frankową. Skutkiem była zapaść w sprawach cywilnych. Nie chce powtórki przy SKD: ostrzega, że „puszczenie tego na żywioł” mogłoby przeciążyć sądownictwo, które i tak jest na granicy wytrzymałości.

Co istotne dla rzetelności obrazu — Żurek winę za frankową „zapaść” rozkłada szeroko: na polityków, na banki, ale także na tych, którzy „agresywnie wspierali konsumentów”. To więc nie jest głos prokonsumencki w prostym sensie. To głos członka rządu, który — jak relacjonował dzień wcześniej Chróstny — wewnątrz rządu w sporze o miarkowanie SKD stał po stronie ostrzejszej sankcji.

Kto wychodzi z tej historii silniejszy

Jeśli zsumować to, co publicznie zostało w ostatnich dniach powiedziane — z wywiadów obu stron, raportów banków za I kwartał 2026 r., komunikatu ministra Berka o wstrzymaniu prac UOKiK i wystąpienia ministra Żurka — obraz nie jest pełen niespodzianek. Sektor finansowy wszedł na kongres w Sopocie z mocniejszej pozycji niż dziesięć dni wcześniej. Najtwardszy regulator konsumencki utracił rolę gospodarza projektu — ale nie jest sam, a spór przeniósł się w nowe miejsca, nie zakończył.

Co dalej. Kalendarz najbliższych tygodni

W najbliższych tygodniach Ministerstwo Finansów ma przedstawić zmieniony projekt ustawy. Z wywiadu wynika, że część zmian negocjowana będzie na zapleczu — jeszcze przed publicznym ogłoszeniem nowej wersji. UOKiK liczy na możliwość przedstawienia formalnej opinii do projektu — ale opinia to nie kompetencja gospodarza. Konkretne decyzje, w tym o ostatecznym kształcie SKD i ewentualnych skutkach C-744/24 dla istniejącego portfela, zapadną w MF.

Apel ministra Żurka o okrągły stół otwiera teoretycznie alternatywną ścieżkę — szerszą, jawną debatę nad SKD przed finalizacją projektu. Praktyczne pytanie brzmi: czy MF tę propozycję przyjmie. Jeśli nie, finalna wersja ustawy będzie zasadniczo wynikiem konsultacji wewnątrzresortowych — a w nich, jak pokazują doświadczenia ostatnich miesięcy, sektor finansowy radzi sobie bardzo dobrze.

Równolegle toczyć się będzie dyskusja o wzorcu umowy hipotecznej w wersji samoregulacyjnej EKF. To jest zupełnie inny pojedynek — ale o podobnej logice. Pytanie nie brzmi: czy standaryzować umowy. Brzmi: kto je standaryzuje — i z jakim parytetem racji.

Wywiad Chróstnego nie mówi konsumentom, że już przegrali. Mówi co innego — że zaczyna się rozgrywka, w której polskie ramy ochrony klienta finansowego są przebudowywane na żywo, a równowaga sił zmienia się szybciej niż reaguje przeciętny czytelnik gazety. I że odpowiedzialność, jak mawia sam prezes UOKiK, nie powstanie z bezkarności.