Sankcja Kredytu Darmowego po opinii TSUE C-831/24 Machski – co zmieni się 11 czerwca 2026 dla kredytobiorców i banków

Na sankcji kredytu darmowego nakładają się dziś trzy niezależne procesy: postępowanie prejudycjalne przed Trybunałem w Luksemburgu, reforma legislacyjna prowadzona przez UOKiK i równolegle rosnąca lawinowo fala pozwów w polskich sądach rejonowych. Kalendarz spina je w jeden węzeł, który zacznie się rozwiązywać 11 czerwca 2026 r.

Trzy liczby pokazują, dlaczego ten temat przestał być prawniczą ciekawostką, a stał się elementem ryzyka systemowego polskiego sektora bankowego. Dwa tysiące sześćset sześćdziesiąt siedem – tyle pozwów o sankcję kredytu darmowego wpłynęło do Banku Millennium do 31 marca 2026 r., z czego ok. 2 230 toczy się w tej chwili jako spory nieprawomocne. Tysiąc dwieście dziewiętnaście – tyle postępowań SKD toczy się w tym samym czasie przeciwko mBankowi, o łącznej wartości przedmiotu sporu blisko 38 mln zł. I wreszcie ok. 80 tysięcy reklamacji związanych ze SKD odnotowanych w polskim sektorze bankowym do końca III kwartału 2025 r. – liczba przytoczona w doniesieniach branżowych za danymi Związku Banków Polskich, sprzed wyroku TSUE C‑744/24, który w kwietniu 2026 r. wywrócił linię obrony banków opartą na argumencie „RRSO obliczona prawidłowo, więc brak naruszeń”.

Te statystyki nie pokazują żadnej hipotetycznej skali. Pokazują punkt wyjścia. Bo na 11 czerwca 2026 r. Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wyznaczył publikację opinii Rzecznika Generalnego w sprawie C‑831/24, znanej pod przydomkiem „Machski”. To moment, w którym kierunek całej linii orzeczniczej w sprawach o SKD może zostać zmieniony – tym razem nie na poziomie pojedynczego argumentu materialnego, jak w wyroku z 23 kwietnia, ale na poziomie samej procedury prowadzenia procesu.

Trzy pytania z Białegostoku, które mogą zmienić ciężar dowodu w polskich sądach

Sprawa C‑831/24 trafiła do Luksemburga z Sądu Rejonowego w Białymstoku. Pytania prejudycjalne sformułował sędzia Karol Olszewski.

Sąd zadał trzy pytania, z których każde dotyka odrębnego, ale powiązanego problemu konstrukcyjnego polskich procesów o SKD.

Każde z tych pytań rozstrzyga inny element procesu, ale w sumie odpowiadają one na pytanie najbardziej praktyczne: kto w polskim procesie o SKD ma pracować – konsument, jego pełnomocnik, czy sąd?

Wyrok z 23 kwietnia otworzył drzwi. C‑831/24 może je rozszerzyć

Aby zrozumieć ciężar nadchodzącej opinii, trzeba zobaczyć kontekst. Sprawa Machski nie pojawia się w próżni – jest piątym ważnym rozdziałem narracji prejudycjalnej rozpisywanej przez polskie sądy.

13 lutego 2025 r. w sprawie C‑472/23 Trybunał potwierdził, że dyrektywa 2008/48 dopuszcza jednolitą sankcję pozbawienia kredytodawcy prawa do odsetek i opłat, niezależnie od indywidualnej wagi naruszenia – pod warunkiem, że dane uchybienie mogło podważyć możliwość oceny zakresu zobowiązania przez konsumenta. 9 października 2025 r. w sprawie C‑80/24 TSUE zezwolił konsumentom na zbywanie wierzytelności wynikających ze SKD na rzecz wyspecjalizowanych firm skupujących roszczenia, jednocześnie zwalniając sąd krajowy z obowiązku badania z urzędu treści umów cesji. Wreszcie 23 kwietnia 2026 r. w sprawie C‑744/24 (P.W. przeciwko Pekao SA) Trybunał uznał, że oprocentowanie pozaodsetkowych kosztów kredytu – prowizji, składek ubezpieczeniowych włączanych do salda zadłużenia – jest sprzeczne z art. 3 lit. g) i j) dyrektywy 2008/48 w związku z art. 10 ust. 2.

Każde z tych orzeczeń krok po kroku zawężało pole obrony banków. Wyrok C‑744/24 dotknął sedna konstrukcji finansowej polskich umów – modelu „piętrowych odsetek”, w którym oprocentowanie kapitałowe było pobierane także od kwot przeznaczonych na pokrycie kosztów towarzyszących. Mówiąc wprost: po 23 kwietnia 2026 r. znaczna część umów konsumenckich z kredytowanymi kosztami pozaodsetkowymi stała się potencjalnie podatna na zarzut konstrukcyjny – choć zakres tej podatności zależy od konkretnych zapisów każdej umowy, w szczególności od tego, czy koszty były wliczane do salda, na którym naliczano odsetki kapitałowe.

Sprawa C‑831/24 idzie z innej strony. Nie pyta o materialne uchybienia, ale o to, jak sąd ma je wyszukiwać.

Drugi front: nowa ustawa o kredycie konsumenckim i wojna o miarkowanie sankcji

Sprawa Machski rozegra się jednak na bardzo szczególnym tle. Równolegle do procedury prejudycjalnej toczy się w Polsce proces legislacyjny, który może przebudować całą instytucję SKD – ale w przeciwnym kierunku niż linia TSUE.

Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów pod kierownictwem prezesa Tomasza Chróstnego prowadzi prace nad projektem ustawy o kredycie konsumenckim, implementującej unijną dyrektywę CCD2 (2023/2225). Termin transpozycji wyznaczony przez Unię to 20 listopada 2026 r. Projekt ma w obecnym kształcie znieść próg 255 550 zł, obejmując ochroną konsumencką także większe umowy, rozszerzyć katalog obowiązków informacyjnych i – co najważniejsze dla bieżącej narracji – wprowadzić mechanizm miarkowania odpowiedzialności kredytodawcy.

Co konkretnie ma się zmienić w SKD

W obecnej wersji projektu UOKiK proponuje gradację sankcji: za poważniejsze naruszenia – pełna SKD na dotychczasowych zasadach (kredyt bez odsetek i kosztów), za mniejsze – sankcja częściowa, na przykład w postaci utraty prawa do połowy odsetek. Projekt rozszerza także katalog czynności, których wadliwe wykonanie uruchamia sankcję, włączając w to elementy badania zdolności kredytowej.

To rozwiązanie jest bezpośrednią odpowiedzią na linię argumentacji Komitetu Stabilności Finansowej, który w uchwale nr 79/2025 z 21 marca 2025 r. wskazał, że „brak możliwości miarkowania sankcji tworzy system bodźców skłaniający do instrumentalnego korzystania z dobrodziejstw SKD”. Po posiedzeniu KSF z 19 września 2025 r. Komitet uznał jednak, że w projekcie przedstawionym w konsultacjach jego stanowisko „nie zostało adekwatnie uwzględnione”.

1500 stron uwag i cztery ministerstwa

Skala oporu sektora bankowego wobec projektu UOKiK jest bezprecedensowa – w ramach konsultacji złożono ok. 1500 stron uwag. Toczy się także rzadko widoczna publicznie debata na poziomie rządowym, w której – jak donoszą media – po stronie krytycznej wobec projektu UOKiK pozycję zajmuje grupa ministerstw. Spór dotyczy przede wszystkim tego, jak precyzyjnie zdefiniować kryteria miarkowania sankcji i jakie naruszenia formalne powinny w ogóle uruchamiać mechanizm SKD.

Krytyczny moment kalendarzowy: projekt ustawy musi zostać uchwalony do 20 listopada 2026 r. Wszystkie roszczenia złożone do tego dnia są oceniane na podstawie obecnie obowiązującej ustawy z 12 maja 2011 r. – tej samej, której wykładnię TSUE będzie precyzował w sprawie C‑831/24.

Skala problemu widziana z bilansów banków

Najbardziej miarodajne dane o tym, jaki jest obecny stan sporów SKD, znajdują się w raportach kwartalnych dużych banków giełdowych za I kwartał 2026 r. Pokazują obraz, którego komentarz wymaga większej powściągliwości, niż sugerują nagłówki – ale i większej powagi, niż przyznają komunikaty PR sektora.

Banki w komunikacji bilansowej podkreślają, że dotychczasowe orzecznictwo jest „w przeważającej mierze korzystne”. W liczbach prawomocnych wyroków to prawda. Ale w liczbach nowo wpływających pozwów – już nie. mBank w samej grupie ma 1 219 toczących się procesów. Millennium ma w toku 2 230 spraw nieprawomocnych (różnica między 2 667 a 437). Każdy z tych banków od miesięcy modeluje rezerwy na ryzyko prawne SKD, korzystając z założenia, że obecna ustawa pozostanie w mocy do listopada 2026 r.

Wyrok TSUE w sprawie C‑744/24 z 23 kwietnia 2026 r. już dziś przesuwa założenia tego modelu. Sąd Najwyższy zawiesił uchwałę dotyczącą SKD właśnie do momentu wydania wyroków w sprawach C‑566/24, C‑744/24 oraz – co istotne – C‑831/24. Wnioski są jednoznaczne: rynek nie zna obecnie żadnego ze stałych punktów odniesienia.

Co naprawdę może się zmienić – analiza redakcyjna

Poniższe scenariusze stanowią ocenę redakcyjną CHF24.PL, sformułowaną w oparciu o dotychczasową linię orzeczniczą TSUE, opublikowany projekt ustawy UOKiK oraz dane z raportów banków. Nie są prognozą wyroku Trybunału.

Dla konsumentów

W scenariuszu prokonsumenckim – w którym Rzecznik Generalny opowie się za rozszerzającą wykładnią roli sądu – w polskich procesach SKD spadnie znaczenie tego, jak precyzyjnie sformułowane jest oświadczenie konsumenta. Pojawi się też nowy argument w sprawach już toczących się – wystarczy złożyć w postępowaniu wniosek o uzupełniającą kontrolę sądową treści umowy. Korzyść wymierna: zmniejsza się ryzyko, że sprawa zostanie przegrana z powodu nieprecyzyjnego sformułowania zarzutów. Warto jednak pamiętać, że nawet w tym scenariuszu wyrok TSUE nie zastępuje analizy konkretnej umowy.

Dla banków

W najtrudniejszym dla sektora wariancie – w którym opinia Rzecznika łączyłaby obowiązek badania z urzędu z brakiem możliwości miarkowania sankcji (kierunek zarysowany już w wyroku C‑472/23) – wzrost liczby przegranych spraw mógłby być nieliniowy względem dotychczasowych statystyk. Taki scenariusz wymusiłby przegląd modeli rezerw na SKD przy raportach za II i III kwartał 2026 r. Konsekwencja praktyczna: nasilenie strategii ugodowej i częstsze cofanie powództw lub uznawanie roszczeń przed wydaniem wyroku, by uniknąć precedensów obciążających kolejne procesy. W scenariuszu pośrednim – w którym Rzecznik pozostawi sądom krajowym swobodę interpretacyjną – obecne modele rezerw mogłyby utrzymać się dłużej.

Dla sądów

Pozytywna dla konsumentów opinia Rzecznika oznaczałaby wzrost obciążenia sądów rejonowych – każde postępowanie wymagałoby pogłębionej analizy treści umowy, a nie wyłącznie weryfikacji zarzutów konsumenta. Sądy zaczęły już dziś zawieszać postępowania w oczekiwaniu na rozstrzygnięcia luksemburskie. Po wyroku w sprawie Machski – w wariancie rozszerzającym – należałoby spodziewać się hurtowego wznawiania spraw, ale także prób oddolnej koordynacji wykładni: być może w postaci kolejnych pytań prejudycjalnych albo uchwały Sądu Najwyższego, który zawiesił już procedowanie tej kwestii do czasu rozstrzygnięć w sprawach C‑566/24, C‑744/24 i C‑831/24.

Dla ustawodawcy

Tu pojawia się napięcie strukturalne. Projekt UOKiK wprowadza miarkowanie sankcji – czyli model, w którym waga naruszenia będzie wpływać na zakres odpowiedzialności. Tymczasem wyrok C‑472/23 dopuścił już sankcję niezależną od wagi naruszenia, o ile może ono podważyć zdolność konsumenta do oceny zobowiązania. Jeśli TSUE w sprawie Machski potwierdzi i pogłębi tę linię, polski projekt ustawy może stanąć przed pytaniem o zgodność krajowej gradacji z minimalnym standardem ochrony unijnej. To pole otwarte na kolejne pytania prejudycjalne – tym razem od strony zgodności samej ustawy z dyrektywą CCD2. Jeżeli natomiast TSUE pozostawi państwom członkowskim swobodę w kwestii miarkowania, projekt UOKiK może przejść proces legislacyjny bez kolizji.

11 czerwca nie jest wyrokiem. Ale rzadko mylimy się, prognozując

Opinia Rzecznika Generalnego formalnie nie wiąże Trybunału. W polskich realiach SKD sprawy potoczyły się jednak tak, że wyroki TSUE w przeważającej liczbie przypadków pokrywały się z wcześniejszym stanowiskiem Rzecznika. Pełnomocnicy konsumentów już dziś przygotowują się do nowej strategii procesowej, w której opinia Rzecznika będzie powoływana jako argument w postępowaniach toczących się w polskich sądach – jeszcze przed wydaniem samego wyroku.

Należy jednocześnie zachować ostrożność wobec interpretacji idących za daleko. Jak słusznie zauważają doświadczeni pełnomocnicy – sprawy SKD opierają się na cyzelowaniu wzorca umownego punkt po punkcie, a nie na masowym, „taśmowym” prowadzeniu identycznych procesów. Tak samo z opinią Rzecznika 11 czerwca – jej znaczenie będzie zależało od tego, jak precyzyjnie Rzecznik odpowie na trzy konkretne pytania białostockiego sądu i czy nie zostawi sądom krajowym obszaru interpretacyjnej swobody.

Trzy procesy, jeden węzeł

Najważniejsze, by widzieć to, czego sektorowy szum medialny nie pokazuje. Polska SKD nie jest dziś jedną sprawą. To trzy nakładające się procesy: linia orzecznicza TSUE, reforma legislacyjna UOKiK i praktyka sądów rejonowych, które każdego miesiąca otrzymują tysiące nowych pozwów. Każdy z tych procesów ma własną dynamikę i własny kalendarz, ale wszystkie spinają się w jednej dacie: 20 listopada 2026 r., kiedy nowa ustawa o kredycie konsumenckim musi wejść w życie.

11 czerwca 2026 r. jest pierwszym z punktów, w których ten węzeł zacznie się rozluźniać. Rzecznik Generalny wskaże, w którym kierunku Trybunał prawdopodobnie pójdzie z trzema pytaniami Sądu Rejonowego w Białymstoku. Jeśli opinia będzie pro-konsumencka, polski projekt UOKiK z elementem miarkowania sankcji stanie wobec realnego ryzyka kolizji z prawem unijnym. Jeśli będzie ostrożna – sektor bankowy otrzyma argument do dalszego forsowania gradacji odpowiedzialności w nowej ustawie.

W obu scenariuszach jedno pozostaje pewne. Sankcja kredytu darmowego przestała być sporem o pojedyncze umowy. Stała się sporem o reguły systemu kredytu konsumenckiego w Polsce – i to spór, który rozstrzyga się równolegle w Białymstoku, w Luksemburgu i przy ul. Plac Powstańców Warszawy 1 w Warszawie, w siedzibie UOKiK.

Redakcja CHF24.PL będzie relacjonować publikację opinii Rzecznika Generalnego TSUE w sprawie C‑831/24 11 czerwca 2026 r. wraz z analizą jej wpływu na bieżące postępowania w polskich sądach.