Jeśli planujesz pozwać bank w 2026 roku, w najbliższych tygodniach Twoja sytuacja proceduralna może wyglądać zupełnie inaczej niż dziś. Po trzech posiedzeniach komisji sejmowych projekt tzw. ustawy frankowej – druk nr 1758 – trafia na ścieżkę drugiego czytania. Wbrew temu, co sugeruje narracja resortu, projekt nie wprowadza jednego „przełomu”, ale zestaw co najmniej czterech znaczących zmian. Dwie z nich brzmią dobrze. Dwie – szczególnie krytykowane przez stronę społeczną – mogą działać w odwrotnym kierunku, niż zapowiada rząd. A jedna kluczowa kwestia, której rozstrzygnięcia oczekiwałby każdy spory cywilny w realiach 2026 roku, w projekcie nie pada wcale.
Aby zrozumieć, dlaczego ten projekt budzi taką temperaturę emocji, trzeba spojrzeć na niego nie jak na kolejny dokument w teczce Ministerstwa Sprawiedliwości, ale jak na zestaw konkretnych przepisów, które wkrótce mogą wpłynąć na kilkaset tysięcy ludzi. Chodzi o sprawy toczące się dziś w sądach okręgowych i apelacyjnych, o rezerwy banków na sprawy frankowe, które w pierwszym kwartale 2026 roku liczone były w setkach milionów złotych w pojedynczej instytucji, oraz o ten szczególny mechanizm prawny, jakim w postępowaniu cywilnym jest potrącenie. To wokół niego rozgrywa się główny spór – i to on zadecyduje, kto na ustawie naprawdę zyska.
Stan na 14 maja 2026 r. Druk 1758 przeszedł etap prac w komisjach Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Gospodarki i Rozwoju. Sprawozdawcą został poseł Maciej Tomczykiewicz (KO). Wynik głosowania nad rekomendacją – według relacji uczestników – ok. 24 do 9; ostateczny rezultat powinien zostać potwierdzony oficjalnym protokołem Sejmu. Wiceminister sprawiedliwości Arkadiusz Myrcha zapowiedział możliwość modyfikacji projektu w drugim czytaniu. |
Co projekt naprawdę zmienia – cztery przepisy, na które warto patrzeć osobno
W debacie publicznej projekt sprowadza się najczęściej do hasła „ustawa frankowa”, jakby chodziło o jeden monolit. Tymczasem druk 1758 to zbiór regulacji proceduralnych, z których część rzeczywiście porządkuje rzeczywistość sądową, a część – przy obecnym brzmieniu – tworzy nowe pole sporów. Rozłóżmy go na cztery główne komponenty.
1
Automatyczne wstrzymanie spłaty rat z chwilą doręczenia pozwu
W obecnym stanie prawnym kredytobiorca, który chce zawiesić spłatę rat, musi uzyskać postanowienie sądu o zabezpieczeniu powództwa. Praktyka pokazuje, że sądy w sprawach frankowych przyznają tego rodzaju zabezpieczenia w przeważającej większości spraw – ale wymaga to wniosku, postanowienia i czasu. Projekt eliminuje ten etap: spłata rat zostaje wstrzymana z mocy prawa z chwilą doręczenia pozwu bankowi, do prawomocnego zakończenia postępowania.
Brzmi to jak bezdyskusyjny atut dla kredytobiorcy. W praktyce mechanizm ten może być pułapką dla części frankowiczów. Kto bowiem nie spłacił jeszcze nominalnej kwoty kapitału, a w toku procesu chciałby ją „dobić” w ratach, by uniknąć osobnego rozliczenia po wyroku – ten taką możliwość traci. Kto z kolei domaga się sankcji kredytu darmowego (a nie nieważności umowy), wchodzi w bezpośrednią kolizję z ustawą o kredycie konsumenckim, która przewiduje inny mechanizm rozliczeń. Wreszcie – co najpoważniejsze – projekt nie precyzuje, co dzieje się w razie oddalenia powództwa. Czy kredytobiorca, który przez kilka lat procesowania nie płacił rat, będzie musiał zwrócić zaległą kwotę z odsetkami w jednym uderzeniu? Pytanie pozostaje otwarte.
2
Wzajemne rozliczenia stron w jednym postępowaniu
To zmiana, którą można uznać za rzetelne uporządkowanie chaosu wytworzonego po wyroku TSUE w sprawie C-520/21 (wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z kapitału) i kolejnych orzeczeniach Trybunału. Dotychczasowy model wymuszał na bankach wytaczanie odrębnych kontrpozwów o zwrot kapitału po tym, jak kredytobiorca pozwał o ustalenie nieważności i zapłatę. W efekcie ta sama sprawa toczyła się w dwóch aktach, generując dwukrotnie więcej rozpraw, świadków i ekspertyz.
Projekt pozwala bankowi dochodzić roszczenia wzajemnego (zwrotu kapitału) w tym samym procesie – jako roszczenia ewentualnego, na wypadek stwierdzenia nieważności. Dla wymiaru sprawiedliwości to obiektywne usprawnienie. Dla kredytobiorcy – szansa na jeden, kompleksowy wyrok zamiast dwóch postępowań. To jeden z punktów, w których projekt rzeczywiście dotyka realnego problemu i rozwiązuje go w sposób zgodny z minimalnym standardem ochrony konsumenta wynikającym z orzecznictwa TSUE.
3
Art. 18 i „przywrócony” termin na zgłoszenie potrącenia – pole konfliktu
Tu zaczyna się prawdziwa kontrowersja. Kodeks postępowania cywilnego (art. 2031) przewiduje dwutygodniowy termin na zgłoszenie zarzutu potrącenia od chwili, w której roszczenie strony staje się wymagalne. Projekt ustawy frankowej odchodzi od tej zasady na rzecz reguły szczególnej, korzystniejszej dla banków. W jednej z proponowanych wersji bank mógłby zgłosić potrącenie aż do końca postępowania w drugiej instancji; w wariancie złagodzonym – przez dwa lub trzy miesiące, ale i tak najpóźniej do końca pierwszej instancji.
Drugi, mniej widoczny, ale jeszcze bardziej istotny problem siedzi w ustępie 2 tego samego artykułu. Mówi on, że konsument uniknie obciążenia kosztami procesu w części oddalonej wskutek potrącenia tylko wtedy, gdy nie kwestionował zasadności tego potrącenia. To w praktyce postawienie kredytobiorcy przed wyborem: albo akceptujesz wszystko, co bank wrzuci do potrącenia (a banki potrafią próbować zgłaszać nie tylko kapitał, lecz także odsetki), albo bronisz się i ryzykujesz, że sąd obciąży Cię kosztami za „niesłuszny” opór.
Kluczowa obserwacja Orzecznictwo TSUE dopuszcza potrącenie po stronie banku – ale w wąskich ramach: jako zarzut ewentualny, z wymagalnością roszczenia dopiero po prawomocnym stwierdzeniu nieważności umowy oraz bez nadmiernego obciążania konsumenta kosztami. Polski projekt w pierwotnym brzmieniu wychodzi poza ten minimalny standard, dając bankom więcej, niż dopuścił Trybunał. |
4
Posiedzenia niejawne, pisemne zeznania świadków, referendarze
Ostatnia grupa zmian to przesunięcie wielu czynności procesowych z sali rozpraw do trybu niejawnego: szersze wykorzystanie posiedzeń niejawnych, dopuszczenie pisemnej formy zeznań świadków, większa rola referendarzy sądowych. Dla wymiaru sprawiedliwości to oszczędność czasu i zasobów. Dla doświadczonych pełnomocników frankowych – pole nowych pytań: jak w trybie pisemnym ocenić wiarygodność świadka banku, który zna umowę „w teorii”, a nigdy nie obsługiwał konkretnego klienta? Jak zapewnić zasadę bezpośredniości postępowania, kiedy konsument nigdy fizycznie nie spotyka się ze stroną przeciwną?
W praktyce ten element projektu wzbudza najmniej emocji, ale jego efekt długofalowy może być znaczący. Posiedzenie niejawne to też posiedzenie mniej transparentne dla mediów i opinii publicznej – a w sprawach systemowych typu „frankowe” jawność procesu była jednym z kół zamachowych zmiany linii orzeczniczej w ostatniej dekadzie.
Czego w projekcie brakuje: rozliczenie w razie przegranej kredytobiorcy
Najgłośniejszy brak w projekcie nie dotyczy artykułu 18 ani potrącenia. Dotyczy scenariusza, którego resort wolałby nie nazywać po imieniu: co dzieje się z kredytobiorcą, którego powództwo zostanie oddalone, a który przez kilka lat – z mocy nowej ustawy – nie płacił rat?
W realiach 2026 roku, gdy linia orzecznicza TSUE i Sądu Najwyższego jest stabilna i prokonsumencka, statystyka takich oddaleń jest niska. Ale niska to nie zerowa. Sporna umowa, brak kompletu dokumentów, kredytobiorca prowadzący działalność gospodarczą, status quasi-konsumenta – każdy z tych elementów może wpłynąć na wynik sprawy. Jeśli w takiej sytuacji bank ma prawo żądać natychmiastowego zwrotu wszystkich zawieszonych przez ustawę rat z odsetkami, dla części kredytobiorców skutek będzie dramatyczny. Brak rozstrzygnięcia tego punktu w projekcie jest, w naszej ocenie, większą luką niż cały spór wokół art. 18.
Co pokazało posiedzenie z 13 maja – cztery sygnały dla obserwatorów
Trzecie z kolei wspólne posiedzenie komisji nie przyniosło spektakularnych zwrotów akcji, ale dostarczyło kilku istotnych obserwacji o tym, w jakim kierunku zmierza projekt. Zamiast referować je w kolejności wystąpień, zbieramy je w formie czterech sygnałów – bo każdy z nich osobno mówi coś innego o przyszłości druku 1758.
| Sygnały dla obserwatorów – obserwacje redakcji | |
Sygnał 1 Banki milczą strategicznie | Strona sektora bankowego nie zabrała głosu po raz kolejny. To nie kapitulacja – to czekanie. Każda wersja ustawy, w której art. 18 zostanie chociaż częściowo zachowany, jest dla sektora akceptowalna. |
Sygnał 2 Strona konsumencka zwarta | Doświadczeni pełnomocnicy frankowi spójnie wskazują na te same trzy słabości projektu: art. 18 (potrącenie), art. 18 ust. 2 (koszty) i brak regulacji dla oddalenia powództwa. Powtarzalność diagnozy jest tu istotna. |
Sygnał 3 Forum Konsumentów się przesunęło | Organizacja, która na pierwszym posiedzeniu wyrażała się o projekcie przychylnie, dziś apeluje wręcz o dyskontynuowanie prac, powołując się na nowe wyroki TSUE. To pokazuje, że nawet w obozie zwolenników ustawy zaczyna się przewartościowanie. |
Sygnał 4 Resort sygnalizuje gotowość do ustępstw | Wiceminister Myrcha sam zapowiedział, że nie będzie protestował, jeśli zapisy o potrąceniu wypadną z projektu w drugim czytaniu. To okno, którego strona społeczna nie może przegapić. |
Wymiar finansowy: co ustawa znaczy dla bilansów banków
Aby zrozumieć, dlaczego sektor bankowy jest w tej sprawie tak ostrożny, warto spojrzeć na liczby. Sprawozdania finansowe największych polskich banków za pierwszy kwartał 2026 r. konsekwentnie pokazują dwie tendencje: spadek nowo zawiązywanych rezerw na sprawy frankowe (efekt malejącego wpływu nowych spraw i rosnącej skuteczności ugód) oraz utrzymanie wysokich pul rezerw już zaalokowanych w bilansach (w pojedynczej instytucji idącej w miliardy złotych łącznie).
Każda regulacja, która wydłużałaby średni czas postępowania o nawet kilka miesięcy – np. poprzez wprowadzenie późnego potrącenia – oznacza dla sektora dwa konkretne efekty księgowe: po pierwsze, dłuższe utrzymywanie rezerw zamiast ich rozwiązywania po wyrokach; po drugie, wyższy koszt finansowy odsetek narastających na zasądzonych kwotach. Z tej perspektywy interes banków w „ustabilizowaniu” ustawy nie polega wcale na blokowaniu jej – polega na takim jej ukształtowaniu, by procedury były dłuższe, a koszty po stronie konsumenta wyższe. Dlatego sektor nie protestuje publicznie.
Trzy scenariusze drugiego czytania – opinia redakcji
Wbrew temu, co sugerują niektóre relacje, drugie czytanie nie jest formalnością. Resort już sygnalizuje gotowość do modyfikacji. Pytanie, jak głębokich. Poniższa tabela przedstawia trzy scenariusze, które redakcja chf24.pl uznaje za realnie prawdopodobne – wraz z naszą subiektywną oceną prawdopodobieństwa każdego z nich.
| Poniższa ocena prawdopodobieństwa stanowi opinię redakcji opartą na analizie obecnego stanu prac, nie jest prognozą urzędową. | ||
Scenariusz A Ustawa w obecnym kształcie Drobne korekty redakcyjne, art. 18 utrzymany w wariancie łagodzącym. Resort dowozi sukces polityczny, strona społeczna pozostaje niezadowolona. Prawdopodobieństwo: średnie | Scenariusz B Wycięcie potrącenia Art. 18 znika lub zostaje sprowadzony do brzmienia zgodnego z TSUE. Reszta projektu wchodzi w życie. Wersja kompromisowa, najbardziej probable w świetle deklaracji wiceministra Myrchy. Prawdopodobieństwo: wysokie | Scenariusz C Dyskontynuacja prac Wniosek o wycofanie projektu – przy obecnym tempie wygaszania spraw frankowych ustawa staje się politycznie i merytorycznie zbędna. Tego oczekuje część strony konsumenckiej. Prawdopodobieństwo: niskie |
Co powinien zrobić frankowicz przed drugim czytaniem?
Sytuacja prawna kredytobiorców z umowami CHF jest dziś istotnie korzystniejsza niż kilka lat temu. Linia orzecznicza TSUE i Sądu Najwyższego pozostaje stabilna, sądy okręgowe i apelacyjne radzą sobie coraz lepiej z opanowaniem wpływu spraw, a banki w znaczącej części przypadków same nie wnoszą apelacji od wyroków unieważniających umowy. W praktyce decyzja o pozwie sprowadza się dziś do trzech pytań.
| A | Czy moja umowa zawiera wadliwe klauzule indeksacyjne/przeliczeniowe? – warto wykonać analizę umowy. Nie każda umowa CHF jest unieważnialna w sposób oczywisty, choć większość kredytów denominowanych i indeksowanych zawartych w latach 2005–2012 zawiera klauzule, które sądy uznają za niedozwolone. |
| B | Czy spłaciłem już nominalny kapitał? – ma to znaczenie dla strategii procesowej. Kredytobiorcy, którzy nadpłacili kapitał, mają zwykle silniejszą pozycję ekonomiczną w sporze, gdyż roszczenie banku o zwrot wypłaconej kwoty zostanie skompensowane. |
| C | Czy istnieje ryzyko przedawnienia roszczeń? – szczególnie dla kredytobiorców, którzy całkowicie spłacili kredyt. Roszczenia o zwrot nadpłaty podlegają przedawnieniu, a moment, od którego liczy się termin, jest przedmiotem orzeczniczych sporów. Zwlekanie może oznaczać utratę części lub całości roszczenia. |
Z perspektywy taktycznej: wejście ustawy w życie nie powinno być powodem ani do pośpiechu, ani do wstrzymywania pozwów. Niezależnie od tego, w jakim kształcie projekt zostanie ostatecznie przyjęty, prawo materialne – czyli przepisy określające, czy umowa jest nieważna i jakie są tego skutki – pozostaje nieuregulowane przez druk 1758 i wynika z dyrektywy 93/13, kodeksu cywilnego oraz orzecznictwa TSUE. To znaczy, że istota sprawy frankowej jest dziś, była rok temu i będzie po wejściu ustawy w życie ta sama.
Nie wiesz, czy Twoja umowa kwalifikuje się do unieważnienia? Zamów bezpłatną analizę umowy kredytu frankowego – ocenę przygotują prawnicy z doświadczeniem w sprawach CHF, na podstawie aktualnego orzecznictwa. |
Komentarz redakcji chf24.pl
Po trzech wspólnych posiedzeniach komisji można w końcu sformułować trzeźwą ocenę projektu. Druk 1758 nie jest ani jednoznacznym aktem prokonsumenckim, ani „ustawą dla banków” w czystej postaci. Jest dokumentem, w którym dwa solidne pomysły (wzajemne rozliczenia w jednym procesie, ograniczenie liczby kontrpozwów) siedzą obok dwóch poważnych problemów (architektura art. 18 oraz brak regulacji dla scenariusza oddalenia powództwa). Polityczna logika sugeruje, że projekt nie zostanie wycofany – resort ma na niego za dużo zainwestowanego kapitału narracyjnego. Logika prawna i społeczna sugeruje, że art. 18 w obecnym kształcie nie powinien dotrwać do trzeciego czytania.
Spór wokół tej ustawy ma jednak walor wykraczający poza kwestie frankowe. Po raz pierwszy w polskim parlamencie tak otwarcie dyskutuje się o tym, gdzie kończy się minimalny standard ochrony konsumenckiej wynikający z TSUE, a gdzie zaczyna się przestrzeń, w której krajowy ustawodawca może swobodnie kształtować przepisy procesowe. Odpowiedź, jaka padnie w drugim czytaniu, będzie miała znaczenie nie tylko dla 150 tysięcy frankowiczów, ale i dla przyszłych sporów o WIBOR, dla kredytów konsumenckich pod sankcją kredytu darmowego, dla całej architektury ochrony konsumenta w polskim postępowaniu cywilnym.
Jeśli polski ustawodawca chce wyjść z tej batalii z twarzą, ma realnie dwie ścieżki. Może albo przepisać art. 18 zgodnie ze standardem TSUE i uzupełnić projekt o regulację scenariusza oddalenia powództwa – albo wycofać projekt i pozwolić, by problem frankowy wygasł naturalnie w ciągu kilku najbliższych lat. Trzecia ścieżka – przepchnięcie obecnej wersji – jest politycznie najwygodniejsza, ale w praktyce gwarantuje, że ustawa będzie testowana przez TSUE niemal od pierwszego dnia obowiązywania.
Cztery pytania, które warto zadać posłom przed drugim czytaniem
Niezależnie od barw partyjnych, każdy poseł, który zagłosuje nad drukiem 1758 w drugim czytaniu, powinien być w stanie odpowiedzieć na cztery proste pytania. Lista poniżej to nasza propozycja minimum:
| 1. Czy zawarte w projekcie zasady dotyczące potrącenia są zgodne z najnowszym orzecznictwem TSUE w sprawach kredytów konsumenckich – w szczególności co do wymagalności roszczeń i ochrony przed kosztami procesowymi? |
| 2. Jakie konkretne skutki finansowe poniesie kredytobiorca, którego powództwo zostanie oddalone, a który przez czas trwania procesu nie spłacał rat z mocy nowej ustawy? |
| 3. Czy projekt zawiera mechanizmy chroniące kredytobiorców walczących o sankcję kredytu darmowego w kredytach złotówkowych przed kolizją z ustawą o kredycie konsumenckim? |
| 4. Jaka jest realna projekcja kosztów wprowadzenia ustawy dla budżetu wymiaru sprawiedliwości w porównaniu z kosztem alternatywnym – obsadzeniem wakatów sędziowskich i wzmocnieniem aktualnie funkcjonujących wydziałów frankowych? |
Źródła i materiały referencyjne
| Materiały legislacyjne: • Druk sejmowy nr 1758 – rządowy projekt ustawy o szczególnych rozwiązaniach w sprawach kredytów denominowanych i indeksowanych do CHF: sejm.gov.pl/druk/1758 • Transmisja posiedzenia połączonych komisji z 13 maja 2026 r.: sejm.gov.pl/transmisje Komunikaty i relacje branżowe: Dane finansowe: Orzecznictwo: Niniejszy artykuł stanowi autorską analizę redakcji chf24.pl. Zawiera elementy relacji z posiedzeń komisji opublikowane przez inne portale branżowe, uzupełnione o własną analizę projektu, dane finansowe i komentarz redakcji. |
Aktualizacja: Tekst odzwierciedla stan na 14 maja 2026 r. Po opublikowaniu oficjalnego protokołu z posiedzenia z 13 maja 2026 r. i ogłoszeniu terminu drugiego czytania w Sejmie analiza może wymagać uzupełnienia – szczególnie w zakresie ostatecznego kształtu art. 18 oraz przyjętych poprawek.
