Gdy system zaczyna działać sprawnie sam z siebie, ustawodawca zwykle odchodzi od stołu. W przypadku polskich spraw frankowych jest jednak odwrotnie: właśnie wtedy, gdy sądy osiągają rekordową efektywność, Ministerstwo Sprawiedliwości z rosnącą determinacją forsuje ustawę, której niezbędność staje się coraz trudniejsza do wykazania. A w tle – wyroki TSUE zapowiedziane na 16 kwietnia 2026 roku, które mogą wywrócić do góry nogami każdą legislacyjną konstrukcję budowaną bez uwzględnienia Luksemburga.
Projekt rządowy dotyczący usprawnienia postępowań frankowych trafił do Sejmu 2 października 2025 roku. Pierwsze czytanie odbyło się 16 października. Potem prace zwolniły – z przerwami i odwołanymi terminami: pierwsze wspólne posiedzenie Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka oraz Komisji Gospodarki i Rozwoju miało miejsce 17 grudnia 2025 roku. Kolejne 26 marca 2026. W kwietniu projekt wciąż pozostaje w komisjach. Trudno więc mówić o ekspresowym tempie – to raczej rozciągnięty w czasie, przerywany maraton legislacyjny. Niemniej data 16 kwietnia 2026 roku, kiedy TSUE ogłosi trzy wyroki dotyczące przedawnienia roszczeń banków wobec frankowiczów, wyraźnie dynamizuje parlamentarną narrację wokół projektu.
Paradoks polega na tym, że im dłużej trwają prace legislacyjne, tym słabszy staje się główny argument za ustawą: przeciążenie wymiaru sprawiedliwości. Dane są bezlitosne dla zwolenników regulacji.
127 tysięcy zakończonych spraw w 2025 roku – sądy same rozwiązują problem
Rok 2025 okazał się przełomowy dla frankowych statystyk sądowych. Według danych Ministerstwa Sprawiedliwości w ciągu roku zakończono blisko 127 tysięcy postępowań frankowych na wszystkich szczeblach sądownictwa – więcej niż wyniósł roczny wpływ nowych pozwów (ok. 93,5 tys.). Wskaźnik opanowania wpływu w sądach okręgowych I instancji sięgnął 205,8 proc. – oznacza to, że sądy kończą dwa razy więcej spraw, niż wpływa nowych. Jeszcze w 2023 roku wskaźnik wynosił 66,3 proc.
| Wskaźnik / dane | Wartość |
| Spraw frankowych zakończonych w 2025 r. (wszystkie instancje) | ~127 000 |
| Nowych pozwów frankowych złożonych w 2025 r. | ~93 500 |
| Aktywnych postępowań frankowych (początek 2026 r.) | ~170 000 |
| Wskaźnik opanowania wpływu SO I instancja (2025) | 205,8% |
| Prognoza zakończeń w 2026 r. (przy utrzymaniu trendu) | 163–164 000 |
Źródła: Ministerstwo Sprawiedliwości,
Pula aktywnych postępowań frankowych stopniała z ponad 200 tysięcy do ok. 170 tysięcy i kurczy się z kwartału na kwartał. Przy utrzymaniu obecnej dynamiki orzeczniczej sądy mogą w 2026 roku zakończyć kolejne 163–164 tys. spraw. W tej sytuacji argument o „odblokowaniu wymiaru sprawiedliwości” jako uzasadnienie dla pilnej legislacji brzmi coraz mniej przekonująco.
Warto przy tym podkreślić: sprawy kredytów złotowych indeksowanych do WIBOR stanowią wciąż ułamek skali problemów frankowych. Ministerstwo Sprawiedliwości odnotowało w 2025 roku kilka tysięcy pozwów w tego rodzaju sprawach – dynamika rośnie, ale liczby są nieporównywalne z falą CHF.
Banki kontra ustawa – skomplikowana gra interesów
Związek Banków Polskich konsekwentnie wyraża sprzeciw wobec projektu. Oficjalny argument to ryzyko interpretacyjne: TSUE ma wciąż kilkanaście otwartych pytań prejudycjalnych dotyczących kredytów frankowych i złotowych, a uchwalenie krajowej ustawy przed wyrokami Trybunału grozi stworzeniem regulacji, która będzie wymagała natychmiastowej nowelizacji lub – co gorsza – okaże się niezgodna z prawem unijnym.
Jest jednak w tej narracji pewna ironia. Banki zdystansowały się od projektu z chwilą, gdy zniknęła z niego możliwość ograniczenia należnych kredytobiorcom odsetek. Kiedy projekt zawierał mechanizmy korzystne dla sektora – lobbing był znacznie cichszy. Sprzeciw wobec regulacji staje się selektywny, gdy ta regulacja przestaje służyć interesom instytucji finansowych.
Co więcej, sam fakt prowadzenia prac nad ustawą frankową przez ponad półtora roku – bez jej uchwalenia – wywarł już określony wpływ na rynek. Jak wskazują obserwatorzy rynku frankowego, część kredytobiorców mogła zdecydować się na zawarcie ugody z bankiem właśnie pod wpływem medialnej niepewności dotyczącej kształtu przyszłych regulacji. Ugody są dla banków znacznie korzystniejsze niż wyroki sądowe. W tym sensie ustawa, której jeszcze nie ma, być może już spełniła swoją funkcję.
Zarzut potrącenia – ochrona konsumenta czy narzędzie przeciągania procesów?
Jednym z najbardziej kontrowersyjnych elementów projektu pozostaje mechanizm zarzutu potrącenia. W teorii: bank i kredytobiorca rozliczają wzajemne roszczenia w jednym postępowaniu, bez konieczności wszczynania oddzielnych procesów. W praktyce: prawnicy reprezentujący frankowiczów wskazują, że banki mogą wykorzystywać przedłużone terminy na zgłoszenie potrącenia do celowego spowalniania spraw – po to, by zmęczyć kredytobiorcę i skłonić go do zawarcia ugody na warunkach korzystnych dla banku.
W projekcie przyjęto poprawkę ograniczającą możliwość zgłoszenia zarzutu potrącenia do etapu przed zamknięciem sprawy w pierwszej instancji. Organizacje frankowe oceniają to jako krok w dobrym kierunku, ale niewystarczający: wciąż bowiem otwiera bankom wielomiesięczne okno do składania zarzutów na finiszu postępowania, gdy kredytobiorca – po latach procesu – jest już często zdeterminowany, by jak najszybciej zakończyć sprawę.
Kluczowy postulat strony konsumenckiej: odsetki niezależne od potrącenia
Organizacje frankowiczów domagają się, by ustawa zagwarantowała konsumentom prawo do odsetek ustawowych za opóźnienie liczonych od wezwania banku do zapłaty – niezależnie od tego, czy sąd uwzględni podniesiony zarzut potrącenia. Bez takiego zapisu sędzia dysponuje swobodą interpretacyjną, która w praktyce może pozbawiać kredytobiorców istotnej korzyści finansowej. A to właśnie odsetki są dziś dla wielu frankowiczów ekonomicznym motorem kontynuowania sporu sądowego.
Ryzyko kolizji z prawem unijnym – nie retoryczne, lecz potwierdzone przez prawników obu stron
Tu tkwi fundamentalne napięcie wokół całego projektu: polska ustawa frankowa jest budowana w momencie, gdy TSUE wciąż aktywnie kształtuje standardy ochrony konsumenta w sprawach kredytów indeksowanych do walut obcych. 16 kwietnia 2026 roku Trybunał Sprawiedliwości UE wyda trzy wyroki dotyczące przedawnienia roszczeń banków wobec frankowiczów. To rozstrzygnięcia, które mogą istotnie zmienić mapę roszczeń w polskich sądach.
Projekt ustawy – przynajmniej w zakresie deklarowanym przez Ministerstwo Sprawiedliwości – ma charakter wyłącznie proceduralny: zakłada m.in. automatyczne zawieszenie spłaty rat po doręczeniu pozwu (eliminując potrzebę odrębnych wniosków o zabezpieczenie) oraz rozliczenie wzajemnych roszczeń stron w jednym postępowaniu. Rząd zapewnia, że projekt nie zmienia uprawnień konsumentów, nie wpływa na zasady przedawnienia ani na zasady naliczania odsetek, i jest zgodny ze standardami TSUE wywodzonymi m.in. z wyroków C-287/22, C-424/22, C-28/22 i C-520/21. Ale krytycy wskazują, że nawet regulacje proceduralne mogą faktycznie ograniczać dostęp do sądu lub wpływać na ekonomiczny wynik postępowania – co z kolei jest materią regulowaną przez Dyrektywę 93/13/EWG i orzecznictwo Trybunału.
Historia spraw frankowych pokazuje, że każda polska regulacja w tej dziedzinie była prędzej czy później weryfikowana przez TSUE. Im więcej otwartych pytań prejudycjalnych w momencie uchwalania ustawy – tym większe ryzyko konieczności jej pilnej nowelizacji. Banki to wiedzą. Prawnicy frankowiczów to wiedzą. Wygląda na to, że wie to też Ministerstwo – i mimo to kontynuuje prace.
⚠ Ważne dla kredytobiorców frankowych Jeśli ustawa wejdzie w życie przed wyrokami TSUE, a Trybunał orzeknie w sposób niezgodny z jej zapisami, kredytobiorcy korzystający z nowych procedur mogą znaleźć się w trudniejszej pozycji niż ci, którzy wybrali drogę sądową na dotychczasowych zasadach. Przed podjęciem jakichkolwiek decyzji – zwłaszcza dotyczących ugód i nowych postępowań – warto skonsultować się z prawnikiem specjalizującym się w sprawach frankowych. Stan prawny może ulec zmianie. |
Komu zależy, żeby ustawa weszła w życie właśnie teraz?
Na to pytanie nie ma jednej, wygodnej odpowiedzi. Rząd – a konkretnie Ministerstwo Sprawiedliwości – tłumaczy projekt jako narzędzie usprawnienia sądownictwa i ochrony kredytobiorców. Ale dane pokazują, że sądy same sobie z problemem radzą, i to w tempie, którego legislacja nie byłaby w stanie wygenerować szybciej. W 2026 roku prognozuje się zakończenie kolejnych 163–164 tysięcy spraw bez żadnej specustawy.
Nie bez znaczenia jest kontekst polityczny: do kolejnych wyborów parlamentarnych pozostaje niecałe półtora roku. Frankowicze to kilkaset tysięcy aktywnych wyborców, którzy coraz głośniej domagają się zarówno prokonsumenckiej legislacji, jak i – paradoksalnie – ostrzegają przed ustawą, która może im zaszkodzić. Rządzący muszą lawirować między deklarowaną pomocą a faktyczną treścią projektu.
Z kolei sektor bankowy – mimo oficjalnego sprzeciwu wobec ustawy – przez ponad pół roku mógł de facto korzystać na samym istnieniu projektu: obserwatorzy rynku frankowego wskazują, że medialna niepewność co do kształtu nowych przepisów mogła skłonić część kredytobiorców do zawarcia ugód z bankami. To nie twardy fakt statystyczny, lecz obserwacja środowiska prawnego – ale warta uwagi. Ugody są dla banków tańsze i szybsze niż przegrane procesy sądowe.
Wyrok TSUE z 16 kwietnia będzie testem dla polskiego ustawodawcy. Jeśli Trybunał orzeknie w sposób zbieżny z projektem – ten nabierze legitymacji. Jeśli pójdzie w przeciwnym kierunku – ustawodawca stanie przed koniecznością błyskawicznej nowelizacji lub scenariuszem, w którym sądy będą ignorować przepisy krajowe na podstawie zasady pierwszeństwa prawa unijnego. Obie opcje są realne. Żadna z nich nie jest korzystna dla pewności prawa.
Ponad 170 tysięcy toczących się spraw frankowych to wciąż ogromna skala. Ale system, który sam z siebie osiąga wskaźnik opanowania wpływu powyżej 200 proc. w sądach okręgowych I instancji, nie potrzebuje pilnej naprawy – potrzebuje stabilności prawnej. A tej, przynajmniej do 16 kwietnia, nikt nie jest w stanie zagwarantować. Ostateczna ocena projektu zależy od kształtu uchwalonej ustawy – jeśli do tego dojdzie – oraz od tego, jak ustawodawca zareaguje na wyroki TSUE. Obydwa pytania pozostają dziś otwarte.
Kluczowe wnioski – zweryfikowane fakty
- W 2025 r. polskie sądy zakończyły rekordowe ~127 tys. spraw frankowych – więcej niż wpłynęło nowych pozwów.
- W sądach pozostaje ok. 170 tys. aktywnych postępowań CHF – liczba spada z kwartału na kwartał.
- Projekt ustawy frankowej procedowany jest od października 2025 r. – prace trwają ponad pół roku, z przerwami i odwołanymi posiedzeniami komisji.
- 16 kwietnia 2026 r. TSUE wyda trzy wyroki dot. przedawnienia roszczeń banków – ich treść może zmienić ocenę całego projektu.
- Ryzyko kolizji krajowych przepisów z orzecznictwem TSUE jest realne i podnoszone przez obie strony sporu.
- Medialna niepewność wokół ustawy mogła skłonić część kredytobiorców do zawierania ugód – co jest korzystne dla banków.
