Na najbliższą środę 17 grudnia, na godz. 15.00, zaplanowane jest wspólne posiedzenie sejmowych komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka (SPC) oraz Gospodarki i Rozwoju (GOR), które będą rozpatrywały rządowy projekt tzw. ustawy frankowej. Wbrew przewidywaniom, sejmowe komisje nie odłożyły prac nad projektem do przyszłego roku. W środowym wspólnym posiedzeniu komisji uczestniczyć będą (jako reprezentacja konsumentów) przedstawiciele stowarzyszenia Stop Bankowemu Bezprawiu, którzy będą czuwać nad tym aby komisje uwzględniły zgłoszone przez stronę konsumencką uwagi. Chodzi głównie o to aby nie dopuścić do pozostawienia w projekcie ustawy zapisu umożliwiającego bankom zgłaszanie zarzutu potrącenia aż do końca postępowania w II instancji oraz wpisania do ustawy teorii salda, za czym lobbował w ostatnich tygodniach ZBP.
- W trakcie zaplanowanego na najbliższą środę wspólnego posiedzenia dwóch komisji sejmowych posłowie będą obradować nad projektem ustawy frankowej. Na podstawie przebiegu pierwszego czytania tejże ustawy w Sejmie można się spodziewać zgłoszenia licznych poprawek.
- Członkami komisji SPC i GOR jest wielu posłów, którzy krytycznie wypowiadali się na temat ustawy. Są wśród nich zarówno członkowie partii opozycyjnych jak i tworzących rząd. Daje to pewne nadzieje na zgłoszenie korzystnych dla konsumentów poprawek.
- Z drugiej strony lobby sektora bankowego jest bardzo silne, a rządowi mocno zależy na przepchnięciu ustawy m.in. z powodów wizerunkowych. Tymczasem w obu komisjach, jak i w Sejmie oraz w Senacie, rząd ma większość.
- Ostatnią deską ratunku dla konsumentów może być zawetowanie ustawy lub skierowanie jej do Trybunału Konstytucyjnego przez Prezydenta RP. Wariant pierwszy zakończy całkowicie temat ustawy (rząd nie ma w Sejmie odpowiedniej liczby głosów do odrzucenia prezydenckiego weta) a wariant drugi opóźni przyjęcie ustawy o długie miesiące.
- Prezydent Nawrocki został zaznajomiony ze stanowiskiem strony konsumenckiej w sprawie ustawy frankowej. Niedawno zawetował jedną z ustaw, która – jego zdaniem – osłabiała ochronę osób ubezpieczonych. Prezydent podkreśla na każdym kroku, że dba o interesy obywateli, więc zawetowanie ustawy frankowej jest możliwe. Nie można też wykluczyć, że Prezydent zdecyduje się podpisać ustawę frankową, ale bez niekonstytucyjnych zapisów.
17 grudnia – ważny dzień dla tysięcy Frankowiczów i ich rodzin. O godz. 15.00 wspólne posiedzenie dwóch komisji sejmowych w sprawie projektu ustawy frankowej
Projekt ustawy frankowej został przygotowany przez Ministerstwo Sprawiedliwości oraz Komisję Kodyfikacyjną Prawa Cywilnego. Już na etapie konsultacji publicznych wzbudził on wiele kontrowersji. Krytyczne uwagi zagłosiły m.in. organizacje konsumenckie, środowiska sędziowskie, autorytety prawne, RPO. Zarzuty dotyczyły tego, że ustawa narusza prawa konsumentów i faworyzuje banki. Strona bankowa początkowo była w miarę zadowolona z projektu, ale z czasem zaczęła eskalować żądania i ostatnio zaczęła domagać się wpisania do ustawy rozliczeń na podstawie teorii salda, co pozbawiłoby konsumentów odsetek za opóźnienie za czas oczekiwania na wyroki sądów.
Po uwzględnieniu przez autorów projektu nieznacznej części uwag zgłoszonych przez instytucje i stronę społeczną projekt został skierowany do Sejmu, gdzie w dniu 16 października br. odbyło się pierwsze czytanie oraz dyskusja na forum plenarnym. Mimo tego, że poszczególne kluby parlamentarne, jak i pojedynczy posłowie mieli poważne zastrzeżenia wobec zapisów projektu, Sejm zadecydował o skierowaniu go do dalszych prac w komisjach.
Jako podstawową wskazano Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka (SPC) a jako współpracującą Komisję Gospodarki i Rozwoju (GOR). Wydawało się, że w tym roku nie uda się Sejmowi wznowić prac nad projektem ustawy frankowej ze względu na prace nad ustawą budżetową, zbliżające się święta oraz koniec roku. Okazało się jednak, że w dniu 17 grudnia o godz. 15.00 odbędzie się wspólne posiedzenie komisji SPC i GOR, które będą pracowały nad projektem.
Sejmowe komisje SPC i GOR – układ sił politycznych i potencjalny wpływ na przebieg prac nad ustawą frankową
Zarówno w Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka (SPC), jak i w Komisji Gospodarki i Rozwoju (GOR) koalicja rządząca (KO, PSL-TD, Polska2050, Lewica) ma większość.
W skład SPC wchodzi 39 posłów, z czego 13 reprezentuje KO, 2 – Polskę 2050, 3 – PSL-TD, 2 – Lewicę (łącznie 20 posłów z koalicji tworzącej rząd). Jeśli chodzi o posłów z opozycji, to 16 reprezentuje PiS, 1 – Konfederację, 1 poseł jest niezrzeszony. Przewodniczącym Komisji SPC jest poseł Polski2050 Paweł Śliz, który zastąpił na tej funkcji Arkadiusza Myrchę z KO, będącego obecnie Wiceministrem Sprawiedliwości odpowiedzialnym za prace legislacyjne nad projektem ustawy frankowej.
W skład komisji GOR także wchodzi 39 posłów, z czego 12 reprezentuje KO, 4 – Polskę2050, 3 – PSL-TD, 2 – Lewicę (łącznie 21 posłów z koalicji rządowej). W skład komisji wchodzą też posłowie z opozycji sejmowej, w tym 16 reprezentuje PiS, 1 Konfederację i 1 Konfederację KP. Przewodniczącym komisji GOR jest poseł Polski2050 Rafał Komarewicz.
Przewaga w obu komisjach posłów z ugrupowań tworzących koalicję rządową przemawia za tym, że komisje te raczej nie odrzucą rządowego projektu ustawy. Choć w trakcie debaty sejmowej podczas pierwszego czytania projektu krytyczne uwagi zgłaszali także posłowie z partii tworzących koalicję (najbardziej krytyczna była Lewica) wydaje się, że projekt (z ewentualnymi poprawkami) mimo wszystko wyjdzie z komisji i odbędzie się jego drugie czytanie w Sejmie. Większość klubów parlamentarnych poparła ideę prac nad ustawą usprawniającą postępowania frankowe i odciążającą sądy, ale pod warunkiem zadbania o interesy konsumentów. Za odrzuceniem ustawy opowiedziały się jedynie kluby parlamentarne Konfederacji i Republikanów.
Wielu posłów wchodzących w skład komisji SPC i GOR zaprezentowało swoje stanowiska w trakcie debaty, która odbyła się w dniu 16 października, co pozwala przewidzieć jak podejdą oni do prac w komisjach.
Poseł KO Dominik Jaśkowiec uznał za kontrowersją zmianę zasad zgłaszania zarzutu potrącenia oraz wspomniał o tym, że Frankowicze obawiają się utrudnień w podnoszeniu argumentów o przedawnieniu roszczeń banków. Poseł Jaśkowiec jest członkiem Komisji Sprawiedliwości i Praw Człowieka.
W skład komisji SPC wchodzi także poseł Polski2050 Sławomir Ćwik, który w trakcie debaty sejmowej stwierdził, że należy przyjrzeć się czy projekt nie narusza interesów konsumentów. Wypowiedź ta padła w kontekście licznych informacji trafiających do posłów drogą mailową, które mówiły o tym, że przepisy ustawy są korzystne dla sektora bankowego.
Członkiem komisji SPC jest również posłanka Lewicy Katarzyna Ueberhan, która przywołała krytyczne stanowisko RPO wobec ustawy i stwierdziła, że prawa konsumentów nie mogą być ograniczane przez nadmiarowe ułatwienia dla banków. Oceniła, że przepisy umożliwiające zgłoszenie potrącenia aż do zamknięcia rozprawy w drugiej instancji mogą wydłużyć procesy i prowadzić do nierównego traktowania stron. Jej zdaniem mogą być one wykorzystywane przez banki, które stać jest na najlepszych prawników.
Natomiast przedstawiciel klubu parlamentarnego PiS Michał Kowalski, będący członkiem komisji SPC, podczas debaty sejmowej stwierdził, że ustawa to krok w dobrym kierunku, ale wymaga doprecyzowania i wyważenia interesów stron. Oprócz przyspieszenia wymiaru sprawiedliwości, regulacja musi zadbać o ochronę konsumentów i zachowanie prawa obywateli do rzetelnego procesu.
Natomiast inny poseł PiS Grzegorz Piechowiak (członek komisji GOR) uznał, że projekt może być sprzeczny z unijną Dyrektywą 93/13, zwłaszcza w zakresie odsetek za opóźnienie i może prowadzić do kolejnych procesów.
Krytycznie wobec ustawy wypowiadała się także posłanka PiS Agnieszka Ścigaj (członkini komisji GOR) oraz wchodząca w skład tej samej komisji posłanka Polski2050 Ewa Szymanowska. Obie posłanki skrytykowały przepisy prowadzące do pozbawienia konsumentów odsetek za opóźnienie, a posłanka Polski 2050 krytycznie odniosła się też do możliwości potrącenia kapitału przez banki w dowolnym momencie.
Natomiast poseł niezrzeszony Tomasz Zimoch, członek komisji SPC, zgłosił w trakcie debaty trzy poprawki do projektu tj. usunięcie art. 15 i 18 (dot. wydłużenia bankom czasu na zgłoszenie zarzutu potrącenia), wyeliminowanie art. 8 (dot. wydłużenia bankom czasu na wniesienie pozwu wzajemnego) oraz art. 15 (dot. zwrotu na rzecz banków połowy opłat za cofnięcie pozwów i środków zaskarżenia).
Jak wygląda przebieg prac komisji sejmowych?
W trakcie obrad komisji sejmowych najpierw głos zabiera przedstawiciel wnioskodawców (w tym przypadku rządu), a następnie odbywa się dyskusja nad założeniami i konkretnymi rozwiązaniami projektu. Później posłowie, uczestniczący w obradach eksperci i reprezentanci interesariuszy (np. przedstawiciele stowarzyszenia SBB) mogą zabrać głos.
Ustnie zgłoszone poprawki do projektu muszą zostać przedłożone przewodniczącemu komisji na piśmie wraz z uzasadnieniem. Poprawki są dyskutowane i poddawane pod głosowanie. Posłowie mogą wnioskować o wykreślenie konkretnych zapisów z projektu ustawy, ich modyfikację lub dodanie zupełnie nowych przepisów. Jeżeli poprawka przepadnie w głosowaniu w komisji, to i tak może zostać dołączona do sprawozdania dla Sejmu jako tzw. wnioski mniejszości. Takie wnioski są na posiedzeniu plenarnym poddawane pod głosowanie tak samo jak przyjęte przez komisję poprawki.
Po zakończeniu dyskusji i głosowań nad poprawkami, komisja (bądź komisje, jeśli obradują razem tak jak w przypadku SPC i GOR w dniu 17 grudnia) przygotowują sprawozdanie dla Sejmu, w którym zdają relację z przebiegu obrad i rekomendują jedno z trzech rozwiązań: 1. przyjęcie projektu bez poprawek, 2. przyjęcie projektu z poprawkami, 3. odrzucenie projektu.
Komisje SPC i GOR muszą przygotować wspólne sprawozdanie z prac nad projektem ustawy frankowej i wybrać spośród siebie posła sprawozdawcę, który przedstawi sprawozdanie na posiedzeniu plenarnym Sejmu w trakcie drugiego czytania.
Co dalej po wspólnym posiedzeniu sejmowych komisji SPC i GOR w dniu 17 grudnia?
Jeżeli liczba poprawek nie będzie przytłaczająca, nie można wykluczyć że posłowie komisji SPC i GOR przegłosują wspólne sprawozdanie już w najbliższą środę wieczorem. Jeżeli zaś poprawek będzie zbyt dużo, można spodziewać się przerwania obrad komisji i kontynuowania ich w innym terminie.
Po przegłosowaniu sprawozdania komisji, dokument jest drukowany i doręczany posłom. Nie wcześniej niż siódmego dnia od doręczenia posłom sprawozdania możliwe jest przeprowadzenie drugiego czytania projektu ustawy. Wówczas posłowie debatują jeszcze raz nad sprawozdaniem komisji i mogą zgłaszać kolejne poprawki lub wnioski. W razie zgłoszenia w drugim czytaniu poprawek i wniosków albo w celu sporządzenia poprawionego sprawozdania, projekt jest ponownie kierowany do komisji. Poprawione sprawozdanie w formie jednolitego tekstu jest przedkładane Sejmowi, drukowane i doręczane posłom.
Kolejnym etapem sejmowej ścieżki legislacyjnej jest trzecie czytanie, podczas którego odbywa się głosowanie nad ustawą. Ustawa jest przyjmowana zwykłą większością głosów przy obecności co najmniej połowy ustawowej liczby posłów.
Biorąc pod uwagę fakt, że rządowi zależy na jak najszybszym uchwaleniu ustawy frankowej, a w Sejmie ugrupowania tworzące rząd mają większość, nie można wykluczyć że Sejm może uchwalić ustawę nawet już w styczniu 2026 roku. Wówczas ustawa trafi do Senatu, który będzie miał 30 dni na jej rozpatrzenie. Senat może przyjąć ustawę bez poprawek (wówczas jest ona przekazywana Prezydentowi RP do podpisu). W razie zgłoszenia poprawek lub odrzucenia ustawy przez Senat, wróci ona do Sejmu. Do odrzucenia senackiego weta lub senackich poprawek Sejmowi potrzebna jest bezwzględna większość głosów (liczba głosów „za” musi przewyższyć sumę głosów „przeciw” i „wstrzymujących się”). Należy jednak zauważyć, że przy obecnym rozkładzie sił politycznych w Senacie, zawetowanie ustawy frankowej przez Senat jest mało prawdopodobne. Nie można jednak wykluczyć zgłoszenia przez Senat poprawek do projektu. Po przyjęciu przez Sejm projektu z uwzględnieniem poprawek Senatu albo po odrzuceniu przez Sejm poprawek Senatu, ustawa trafi na biurko Prezydenta RP.
Co zrobi z ustawą frankową Prezydent Nawrocki? Podpis, weto czy skierowanie ustawy do Trybunału Konstytucyjnego?
Jeżeli proces legislacyjny w Sejmie i Senacie przebiegnie najszybciej jak to możliwe (bez weta i bez poprawek Senatu), ustawa frankowa może trafić do podpisu Prezydenta RP już w marcu 2026 roku. Od momentu otrzymania ustawy Prezydent będzie miał 21 dni na decyzję. Może podpisać ustawę bez zastrzeżeń, zawetować ją w całości albo skierować do Trybunału Konstytucyjnego. Ostatni wariant mógłby zawiesić prace nad ustawą na długie miesiące.
Środowiska Frankowiczów nie ukrywają, że liczą na zawetowanie przez Prezydenta Nawrockiego ustawy frankowej, jeżeli posłowie nie wsłuchają się w liczne głosy krytyki i nie usuną z projektu najbardziej kontrowersyjnych zapisów. Chodzi przede wszystkim o wydłużenie bankom terminów na zgłoszenie zarzutu potrącenia oraz na wniesienie pozwów wzajemnych, a także o zwrot na rzecz banków połowy opłat sądowych od cofniętych pozwów lub środków zaskarżenia. Potencjalnym zagrożeniem dla konsumentów jest przegłosowanie w Sejmie poprawki wprowadzającej do ustawy teorię salda, za czym lobbują teraz banki. W takiej sytuacji prezydenckie weto będzie dla konsumentów ostatnią deską ratunku.
Jeżeli Prezydent zawetuje ustawę, wówczas trafi ona ponownie do Sejmu. Odrzucenie prezydenckiego weta przez Sejm przy obecnym układzie sił politycznych byłoby trudne, bo wymaga 3/5 głosów. Weto Prezydenta zakończyłoby więc całkowicie prace legislacyjne nad ustawą frankową.
Warto wspomnieć, że Prezydent Nawrocki zawetował już kilka ustaw, w tym ustawę o zmianie ustawy o ubezpieczeniach obowiązkowych. Powodem weta było osłabienie ochrony obywateli przed działaniami korporacji finansowych i zdjęcie z KNF obowiązku obrony interesów ubezpieczonych. Media donoszą o tym, że Prezydent przygląda się pracom nad ustawą frankową i nie zawaha się użyć weta, jeżeli przepisy będą naruszały interesy konsumentów.
Podsumowanie
Rządowy projekt ustawy frankowej będzie przedmiotem wspólnych obrad dwóch komisji sejmowych w dniu 17 grudnia br. Z przebiegu pierwszego czytania projektu w Sejmie w dniu 16 października br. wynika, że krytycznie wobec zapisów ustawy, które naruszają prawa konsumentów i faworyzują banki, wypowiadało się wielu członków komisji SPC i GOR, zarówno z ugrupowań opozycyjnych, jak i tworzących rząd.
Może to być zapowiedź, że projekt nie przejdzie gładko przez komisje i zgłoszone zostaną liczne poprawki. Z drugiej strony trzeba zauważyć, że posłowie z partii tworzących rząd mają większość w obu komisjach i mogą odrzucić poprawki. Obrady komisji albo mogą zakończyć się tego samego dnia wieczorem, albo zostać przerwane i odłożone na inny termin. Finałem wspólnego posiedzenia będzie sprawozdanie, które trafi do posłów. Później odbędzie się drugie czytanie ustawy w Sejmie a następnie trzecie czytanie wraz z głosowaniem.
Prace nad ustawą frankową mają dla rządu wymiar wizerunkowy, dlatego można się spodziewać przyspieszenia prac legislacyjnych i uchwalenia ustawy przez Sejm nawet już pod koniec stycznia 2026 roku. Jeżeli Senat równie szybko przepchnie ustawę, może ona trafić na biurko Prezydenta już w marcu przyszłego roku.
Organizacje broniące praw konsumentów (m.in. stowarzyszenie SBB) zaalarmowały władze, w tym posłów oraz Prezydenta RP o tym, że przygotowana przez rząd ustawa zawiera przepisy łamiące prawa konsumentów (zwłaszcza chodzi o kwestie odsetek za opóźnienie za czas oczekiwania na wyroki) oraz faworyzujące banki (m.in. wprowadzające nadzwyczajne wyjątki od ogólnie obowiązujących reguł postępowania cywilnego i bonusy finansowe). Banki mogą wykorzystywać przepisy ustawy do wydłużania postępowań.
Szansa na zawetowanie ustawy przez Prezydenta lub na skierowanie jej do TK jest duża. Prezydent Nawrocki nie wahał się użyć weta w przypadku ustawy osłabiającej ochronę osób ubezpieczonych przed działaniami korporacji finansowych. Poza tym autorytety prawne wskazują, że ustawa w tym kształcie łamie Konstytucję RP (m.in. art. 45 mówiący o prawie do rzetelnego i jawnego procesu oraz art. 176 dotyczący dwuinstancyjności procesów sądowych).
