Kilka godzin po ogłoszeniu wyroku Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie C-239/25 Związek Banków Polskich opublikował komunikat pod tytułem „TSUE odchodzi od automatyzmu »małego TSUE« z 2019 r.”. Chodzi o zwrot prowizji i innych kosztów po wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego, który banki wypłacają klientom od wyroku Lexitor. Depesza Polskiej Agencji Prasowej powtórzyła stanowisko Związku, bez innych głosów, i w tej postaci opublikował ją między innymi Bankier.pl. Porównaliśmy komunikat z tekstem wyroku. Trybunał postawił warunek, który ZBP opisał inaczej, niż brzmi on w sentencji, a kilku istotnych fragmentów w komunikacie nie ma wcale.
Pełną analizę samego orzeczenia, jego warunków i skutków dla polskich umów znajdziesz w tekście: TSUE C-239/25 Fincontinuo — kiedy bank może ograniczyć zwrot prowizji? Tutaj porównujemy wyrok z komunikatem ZBP.
Co napisał ZBP?
Komunikat jest krótki. Związek wymienia trzy „najważniejsze wnioski”: Trybunał odchodzi od automatycznego zwrotu wszystkich kosztów, obniżka może obejmować wyłącznie opłaty zależne od okresu obowiązywania umowy, a kluczowe są informacje przekazane konsumentowi przed zawarciem umowy. Najważniejsze zdanie brzmi:
„TSUE wskazał, że obniżenie całkowitego kosztu kredytu może obejmować wyłącznie opłaty zależne od okresu obowiązywania umowy o kredyt, o ile konsument został przed zawarciem umowy jasno poinformowany, które opłaty są związane z okresem kredytowania, a które mają charakter jednorazowy.”
Związek Banków Polskich, komunikat z 19 listopada 2026 r.
ZBP dodaje, że wyrok zbliża zasady dla kredytów konsumenckich do tych, które Trybunał wcześniej przyjął dla hipotecznych, i że w sprawach kredytów hipotecznych nic się nie zmienia. O Polsce, polskiej ustawie i polskich umowach w komunikacie nie ma ani słowa.
Co napisał Trybunał?
Sentencja wyroku, dostępnego na razie w wersji włoskiej i francuskiej, jest sformułowana inaczej. Podajemy ją we własnym tłumaczeniu:
„Art. 16 ust. 1 dyrektywy 2008/48 nie stoi na przeszkodzie wykładni przepisów krajowych, zgodnie z którą w razie wcześniejszej spłaty kredytu prawem konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu objęte są wyłącznie koszty umowne zależne od okresu obowiązywania umowy, pod warunkiem że przepisy te nakładają na kredytodawcę przedumowne obowiązki informacyjne dotyczące podziału kosztów obciążających konsumenta, pozwalające mu ustalić, czy koszty te zależą od tego okresu.”
TSUE, wyrok z 19 listopada 2026 r., C-239/25 i C-355/25, pkt 1 sentencji (tłumaczenie redakcji z języka włoskiego)
Różnice między tymi dwoma zdaniami nie są kosmetyczne. W ocenie redakcji chf24.pl są trzy.
| Kwestia | Komunikat ZBP | Wyrok TSUE |
|---|---|---|
| Co jest warunkiem | Konsument „został jasno poinformowany” | Przepisy krajowe nakładają na kredytodawcę obowiązek przedstawienia podziału kosztów |
| Charakter rozstrzygnięcia | Obniżka „może obejmować wyłącznie” koszty zależne od czasu | Dyrektywa „nie stoi na przeszkodzie” takiej wykładni prawa krajowego; nie nakazuje jej |
| Kto ocenia | Brak informacji | Sąd krajowy sprawdza, czy ryzyko nadużycia jest „rzeczywiście wykluczone” |
| Lexitor | „Odejście od automatyzmu” | Wyrok Lexitor pozostaje punktem wyjścia; wyjątek dotyczy innego kontekstu prawnego |
| Bezpodstawne wzbogacenie konsumenta | Pominięte | Uzasadnienie pkt 76–78: jeżeli koszt podlega obniżce, przysporzenie ma podstawę prawną |
| Nowa dyrektywa 2023/2225 | Pominięta | Uzasadnienie pkt 67: przywołanie nowych reguł CCD2, z odrębnym zakresem czasowym |
Opracowanie chf24.pl na podstawie komunikatu ZBP z 19 listopada 2026 r. i wyroku TSUE w sprawach połączonych C-239/25 i C-355/25.
Pierwsza różnica jest najważniejsza. Według komunikatu wystarczy, że bank poinformował klienta. Według wyroku obowiązek musi wynikać z przepisów, a te mają dawać gwarancje równoważne dyrektywie o kredytach hipotecznych. Trybunał wyjaśnił, dlaczego: w sprawie Lexitor obawiał się, że kredytodawca sam zdecyduje, które koszty nazwie jednorazowymi. To ryzyko znika dopiero wtedy, gdy swobodę banku ograniczają reguły narzucone z zewnątrz.
„Jeżeli obowiązujące przepisy krajowe nakładają na kredytodawcę przedumowne obowiązki informacyjne równoważne tym, które przewiduje dyrektywa 2014/17, tak że ryzyko wskazane w wyroku Lexitor nie występuje, art. 16 ust. 1 dyrektywy 2008/48 nie może być interpretowany w ten sposób, że koszty niezależne od okresu obowiązywania umowy o kredyt koniecznie wchodzą w zakres prawa do obniżki.”
TSUE, wyrok z 19 listopada 2026 r., C-239/25 i C-355/25, pkt 57 (tłumaczenie redakcji)
We Włoszech takie reguły istnieją. Trybunał wymienił okólniki i zarządzenie banku centralnego, które nakazują wskazać w dokumentach koszty narastające w czasie i oddzielić prowizje pobierane z góry od okresowych. Mimo to nie przesądził sprawy na korzyść banków: polecił sądowi w Palermo sprawdzić, czy te akty w ogóle miały zastosowanie do spornej umowy.
Czy polskie umowy spełniają warunek z wyroku?
Tego pytania komunikat ZBP nie stawia, a od odpowiedzi zależy możliwość zastosowania pierwszego punktu sentencji do polskich umów. Sprawdziliśmy dwa źródła. Pierwsze to art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim. Przewiduje on, że przy wcześniejszej spłacie całkowity koszt kredytu ulega obniżeniu o koszty dotyczące okresu, o który skrócono umowę, „chociażby konsument poniósł je przed tą spłatą”. Sąd Najwyższy w uchwale z 12 grudnia 2019 r. (III CZP 45/19) uznał, że obejmuje to także prowizję. Sam fakt pobrania opłaty z góry nie wyłącza jej więc ze zwrotu. Fincontinuo nie ocenia polskiego przepisu ani nie rozstrzyga, czy spełniono w Polsce warunki ograniczenia obniżki.
Drugie źródło to formularz informacyjny, który kredytodawca wręcza konsumentowi przed umową. Jego unijny wzór, załącznik II do dyrektywy 2008/48, na którym oparto formularz polski, w części „Koszty kredytu” wymaga podania oprocentowania, RRSO, kosztów rachunku, kosztów środków płatniczych i innych kosztów związanych z umową. Nie zawiera osobnego obowiązkowego pola dzielącego wszystkie koszty według zależności od okresu kredytowania. Potwierdza to także załącznik nr 1 do polskiej ustawy. Sam wygląd formularza nie przesądza jednak oceny całego reżimu prawnego: sąd musi uwzględnić właściwe przepisy i dokumenty z daty zawarcia umowy. Nie ustaliliśmy polskiego odpowiednika wskazanych w wyroku włoskich reguł nadzorczych, który taki podział wprost narzucałby.
W ocenie redakcji chf24.pl bank powołujący się na pierwszy punkt Fincontinuo powinien wskazać konkretny obowiązek prawny podziału kosztów, a sąd zbadać, czy zapewniał on równoważną przejrzystość i rzeczywiście wykluczał ryzyko nadużyć. Sama etykieta „jednorazowa” na prowizji nie rozstrzyga tej kwestii. To nasza wstępna analiza, a nie osobna teza TSUE o polskim ciężarze dowodu. Pytanie o podstawę spełnienia tego warunku w Polsce warto postawić ZBP, a także zestawić ze stanowiskami UOKiK i Rzecznika Finansowego. Nie oznacza to, że któryś z tych organów zajął już stanowisko wobec dzisiejszego wyroku.
Czego w komunikacie nie ma?
Poza warunkiem dotyczącym przepisów krajowych komunikat pomija trzy elementy wyroku:
- Drugi punkt sentencji. Wyłączenie dotyczy kosztów niezależnych od czasu trwania umowy, związanych z usługami osób trzecich wykonanymi przed zawarciem umowy albo podatkami przekazanymi fiskusowi przy udzieleniu kredytu — pod warunkiem że nie można ich uznać za narzucone przez kredytodawcę. Sam przelew do osoby trzeciej nie wystarcza. Przy prowizji pośrednika Trybunał każe badać m.in. kontrolę banku nad opłatą, zwrot jej części bankowi i relacje z pośrednikiem.
- Bezpodstawne wzbogacenie. Włoski sąd pytał, czy zwrot kosztów usług już wykonanych nie wzbogaca konsumenta bez podstawy. Trybunał uznał, że na pytanie nie trzeba odpowiadać: jeżeli koszt podlega obniżce, przysporzenie ma ważną podstawę prawną. To uzasadnienie, pkt 76–78, a nie trzeci punkt sentencji.
- Nowa dyrektywa. Trybunał przywołał dyrektywę 2023/2225 (CCD2). Jej art. 29 obejmuje obniżką wszystkie koszty nałożone przez kredytodawcę, a motyw 70 także koszty w pełni wyczerpane przy udzieleniu kredytu. Motyw wyłącza podatki i opłaty płacone bezpośrednio osobom trzecim, niezależne od czasu i nienarzucone przez kredytodawcę. Unijna data stosowania przepisów wdrażających to 20 listopada 2026 r.; nie jest to data wejścia samej dyrektywy w życie.
Ostatni punkt wymaga odróżnienia starego i nowego reżimu. W naszej ocenie CCD2 przemawia przeciw tezie o trwałym odwrocie od uwzględniania wszystkich kosztów nałożonych przez kredytodawcę, ale nie odbiera znaczenia ograniczeniu dopuszczonemu w Fincontinuo. Zgodnie z art. 47 dyrektywa 2008/48 nadal znajduje zastosowanie do umów obowiązujących 20 listopada 2026 r.; art. 29 CCD2 nie jest wyjątkiem przewidzianym tam dla kredytów odnawialnych. Sam termin unijny nie zmienia automatycznie polskiej ustawy w sporze z prywatnym bankiem. Nie można więc pomijać ani warunku wyroku, ani jego realnego znaczenia dla starszych umów.
To nie pierwszy taki komunikat
Sposób, w jaki sektor bankowy odczytuje wyroki Trybunału w dniu ich ogłoszenia, warto zestawić z tym, co później robiły sądy. Dwa przykłady są dobrze udokumentowane.
Po wyroku w sprawie Dziubak (C-260/18) z października 2019 r. ZBP w stanowisku z 26 listopada 2019 r. napisał, że „TSUE jednoznacznie potwierdził, że unieważnienie umowy jest ostatecznością”, i wskazał roszczenie banku o wartość korzystania z kapitału. Późniejsze orzecznictwo nie potwierdziło tego drugiego postulatu: 15 czerwca 2023 r. w sprawie C-520/21 TSUE wykluczył rekompensatę dla banku ponad zwrot kapitału i ustawowe odsetki za zwłokę od wezwania do zapłaty, gdy umowa upada z powodu nieuczciwych warunków. Nie oznacza to, że każda umowa frankowa jest automatycznie nieważna.
Po samym wyroku Lexitor z września 2019 r. część banków informowała klientów, że orzeczenie dotyczy przepisów unijnych, a nie polskiej ustawy, i wiąże tylko sąd, który zadał pytanie. W piśmie opublikowanym przez Biuro RPO 29 października 2019 r., podpisanym przez zastępcę RPO Macieja Taborowskiego, wskazano, że Rzecznik „nie może zgodzić się z takim stanowiskiem”. Dokument ostrzegał też przed możliwością wprowadzania konsumentów w błąd. Sześć tygodni później Sąd Najwyższy podjął uchwałę III CZP 45/19, obejmując obniżką także prowizję.
Uczciwie trzeba dodać, że krytyczna lektura komunikatu nie oznacza, iż każdy wniosek sektora bankowego jest błędny. Po wyroku WIBOR C-471/24 z 12 lutego 2026 r. sądy odrzucały ogólne zarzuty wobec samego mechanizmu wskaźnika — przykładem jest uzasadnienie SO w Kielcach, I C 2565/25. Pojedynczy przykład nie jest statystyką wszystkich spraw. Wniosek jest praktyczny: komunikat organizacji reprezentującej banki należy czytać jako jej stanowisko, a nie pełne omówienie orzeczenia. O zastosowaniu wykładni TSUE do konkretnej umowy rozstrzyga sąd krajowy.
Co to oznacza dla kredytobiorców?
W ocenie redakcji chf24.pl banki zaczną powoływać się na wyrok C-239/25 w odpowiedziach na reklamacje i w pismach procesowych, zanim jakikolwiek polski sąd się o nim wypowie. Kredytobiorca, który po wcześniejszej spłacie kredytu konsumenckiego usłyszy, że prowizja „po wyroku TSUE” już się nie należy, powinien wiedzieć trzy rzeczy. Polska ustawa i uchwała Sądu Najwyższego nadal obejmują obniżką prowizję. Wyjątek z wyroku wymaga przepisu krajowego nakazującego podział kosztów, a bank powinien taki przepis wskazać. Wreszcie roszczenie o zwrot kosztów ulega przedawnieniu, więc spór o wykładnię wyroku nie jest powodem, by odkładać reklamację.
Pierwsze polskie orzeczenia z powołaniem na ten wyrok pokażą, czy „mały TSUE” rzeczywiście się skończył, czy tylko zmienił się argument, którym banki będą próbowały go ograniczyć.
Źródła: komunikat ZBP z 19.11.2026; pełny wyrok Fincontinuo C-239/25 i C-355/25, ECLI:EU:C:2026:995 — wersja włoska; wersja francuska (pkt 53–59, 65–78 i sentencja); depesza PAP Biznes w Bankier.pl; dyrektywa 2008/48, art. 16 i załącznik II; CCD2, art. 29, 47–49 i motyw 70; ustawa o kredycie konsumenckim, art. 49 i załącznik nr 1; SN III CZP 45/19; stanowisko ZBP z 26.11.2019 opublikowane w portalu BANK; pismo zastępcy RPO do ZBP i informacja o jego publikacji, załącznik z 29.10.2019; TSUE C-520/21 — komunikat 99/23; SO Kielce I C 2565/25 — uzasadnienie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan na 19 listopada 2026 r.





