Kto spłaca kredyt konsumencki przed terminem, może żądać od banku zwrotu części kosztów, w tym prowizji. Od 2019 r. wyznacza to wyrok Trybunału Sprawiedliwości UE w sprawie Lexitor, zgodnie z którym obniżka obejmuje wszystkie koszty, także te pobrane jednorazowo przy zawarciu umowy. 19 listopada 2026 r. Trybunał w połączonych sprawach C-239/25 i C-355/25 (Fincontinuo) uznał, że od tej zasady są dwa wyjątki. Koszty niezależne od czasu trwania umowy można wyłączyć ze zwrotu, jeżeli prawo krajowe zmusza bank do pokazania klientowi przed umową, które koszty zależą od okresu kredytowania, a które nie. Poza zwrotem mogą też zostać podatki i opłaty dla osób trzecich, o ile to nie bank je narzucił.
Wyrok zapadł w sprawach włoskich. Sprawdziliśmy pełny tekst w wersjach włoskiej i francuskiej; cytaty podajemy we własnym tłumaczeniu. Orzekał skład trzech sędziów, bez rozprawy i bez opinii rzecznika generalnego. Uwagi przedstawiły strony, rząd włoski i Komisja Europejska.
O co pytał włoski sąd?
Obie sprawy dotyczą popularnych we Włoszech pożyczek spłacanych potrąceniami z pensji lub emerytury. W pierwszej emerytka pożyczyła w 2018 r. 31 200 euro na dziesięć lat. Po wcześniejszej spłacie dostała zwrot części kosztów, uznała go za zbyt niski, a arbiter bankowy w Palermo, powołując się na wyrok Lexitor, przyznał jej jeszcze 900,66 euro, z czego 600,44 euro z tytułu prowizji pośrednika. W drugiej kredytobiorczyni pożyczyła 63 000 euro. Umowa przewidywała 680 euro opłaty przygotowawczej, 3 780 euro prowizji pośrednika i 130,25 euro podatku, który bank przekazał fiskusowi. Po wcześniejszej spłacie bank oddał jej tylko nienależne odsetki.
Sędzia pokoju z Palermo zwrócił uwagę na rozbieżność w orzecznictwie Trybunału. W wyroku Lexitor (C-383/18) Trybunał objął obniżką wszystkie koszty kredytu konsumenckiego. W wyroku UniCredit Bank Austria (C-555/21), dotyczącym kredytów hipotecznych, ograniczył ją do kosztów zależnych od czasu trwania umowy. Część włoskich sądów uznała, że drugi wyrok zmienił pierwszy. Sąd zapytał więc o trzy rzeczy: czy przy rzetelnej informacji przedumownej zwrot może objąć tylko koszty zależne od okresu kredytowania, co z prowizją pośrednika i podatkiem, oraz czy zwrot kosztów usług już wykonanych nie jest bezpodstawnym wzbogaceniem konsumenta.
Pierwszy wyjątek: obowiązkowy podział kosztów przed umową
Trybunał nie odwołał wyroku Lexitor. Przypomniał jego uzasadnienie: skoro bank sam ustala koszty i ich podział, mógłby przesuwać je do opłat jednorazowych, żeby uniknąć zwrotu, a konsument i sąd nie mieliby jak tego zweryfikować. Następnie stwierdził, że sprawa włoska różni się od polskiej sprawy Lexitor jednym elementem: we Włoszech okólniki i zarządzenie banku centralnego nakazują kredytodawcom wskazać w dokumentach, które koszty narastają w czasie.
„Jeżeli obowiązujące przepisy krajowe nakładają na kredytodawcę przedumowne obowiązki informacyjne równoważne tym, które przewiduje dyrektywa 2014/17, tak że ryzyko wskazane w wyroku Lexitor nie występuje, art. 16 ust. 1 dyrektywy 2008/48 nie może być interpretowany w ten sposób, że koszty niezależne od okresu obowiązywania umowy o kredyt koniecznie wchodzą w zakres prawa do obniżki całkowitego kosztu kredytu w razie jego wcześniejszej spłaty.”
TSUE, wyrok z 19 listopada 2026 r., C-239/25 i C-355/25, pkt 57 (tłumaczenie redakcji z języka włoskiego)
To, czy warunek jest spełniony, ma sprawdzić sąd krajowy. Musi ustalić, czy ryzyko nadużycia ze strony kredytodawcy jest „rzeczywiście wykluczone”, czy konsument mógł ocenić charakter kosztów i czy przepisy, na które powołuje się bank, w ogóle miały zastosowanie do danej umowy. Sentencja w tym punkcie brzmi:
„Art. 16 ust. 1 dyrektywy 2008/48 nie stoi na przeszkodzie wykładni przepisów krajowych, zgodnie z którą w razie wcześniejszej spłaty kredytu prawem konsumenta do obniżki całkowitego kosztu kredytu objęte są wyłącznie koszty umowne zależne od okresu obowiązywania umowy, pod warunkiem że przepisy te nakładają na kredytodawcę przedumowne obowiązki informacyjne dotyczące podziału kosztów obciążających konsumenta, pozwalające mu ustalić, czy koszty te zależą od tego okresu.”
TSUE, wyrok z 19 listopada 2026 r., C-239/25 i C-355/25, pkt 1 sentencji (tłumaczenie redakcji)
Drugi wyjątek: podatki i opłaty dla osób trzecich
Trybunał doprecyzował też, co w wyroku Lexitor znaczyły „wszystkie koszty nałożone na konsumenta”. Chodzi o koszty, nad którymi kredytodawca ma kontrolę, bo jednostronnie decyduje o ich istnieniu, wysokości lub warunkach pobierania. Koszty niezależne od czasu trwania umowy, które dotyczą usług osób trzecich z etapu przedumownego albo podatków przekazywanych fiskusowi, mogą nie podlegać zwrotowi, ale tylko wtedy, gdy nie można uznać, że nałożył je kredytodawca.
Dla prowizji pośrednika Trybunał podał sądom listę pytań kontrolnych:
- czy usługa osoby trzeciej była usługą dodatkową, bez której nie dało się dostać kredytu albo dostać go na danych warunkach,
- czy kredytodawca może jednostronnie zmienić wysokość lub warunki zapłaty tej opłaty,
- czy część opłaty wraca potem od osoby trzeciej do kredytodawcy,
- jaki stosunek umowny lub pracowniczy łączy tę osobę z kredytodawcą, czy działa pod jego kontrolą albo jako jego pośrednik.
Przy podatku ocena była prostsza. Trybunał zauważył, że bank nie może rozporządzać pobraną kwotą ani zmieniać zasad jej ustalania, więc co do zasady nie jest to koszt przez niego narzucony. Ostateczną ocenę i tu zostawił sądowi krajowemu.
Bezpodstawne wzbogacenie: co wynika z uzasadnienia?
W pkt 76–78 uzasadnienia Trybunał wyjaśnił, dlaczego nie musi osobno odpowiadać na pytanie o bezpodstawne wzbogacenie. Jeżeli koszt nie jest objęty prawem do obniżki, konsument niczego nie dostaje. Jeżeli jest objęty, przysporzenie ma podstawę prawną i nie jest bezpodstawne. To argumentacja uzasadnienia, a nie trzeci punkt sentencji: sentencja zawiera dwa rozstrzygnięcia dotyczące zakresu obniżki.
Lexitor przed wyrokiem i po wyroku
| Rodzaj kosztu | Po wyroku Lexitor (2019) | Po wyroku C-239/25 (2026) |
|---|---|---|
| Odsetki i koszty zależne od okresu kredytowania | Podlegają obniżce | Bez zmian |
| Prowizja i opłata przygotowawcza niezależne od czasu, ustalone przez bank | Podlegają obniżce | Podlegają, chyba że prawo krajowe wymusza przedumowny podział kosztów i wyklucza ryzyko nadużyć |
| Prowizja pośrednika i inne opłaty dla osób trzecich | Brak odrębnego testu takiego jak w Fincontinuo | Możliwe wyłączenie kosztu niezależnego od czasu za usługę przedumowną, jeżeli nie narzucił go kredytodawca |
| Podatki przekazywane fiskusowi | Brak odrębnego testu takiego jak w Fincontinuo | Możliwe wyłączenie kosztu niezależnego od czasu i nienarzuconego przez kredytodawcę; sprawdza sąd krajowy |
| Zarzut bezpodstawnego wzbogacenia konsumenta | Nierozstrzygnięty | Uzasadnienie pkt 76–78: przy ustawowym prawie do obniżki istnieje podstawa przysporzenia |
Opracowanie chf24.pl na podstawie wyroków TSUE w sprawach C-383/18 oraz C-239/25 i C-355/25. Tabela dotyczy kredytów konsumenckich objętych dyrektywą 2008/48.
Co ten wyrok zmienia w Polsce?
Wyrok daje kredytodawcom argument za ograniczeniem zwrotu, ale jego skutki w Polsce wymagają osobnej oceny. TSUE nie zbadał polskiego art. 49 ani nie przesądził, czy polskie obowiązki informacyjne zapewniają przejrzystość odpowiadającą unijnemu formularzowi ESIS dla kredytów hipotecznych. Nie ustanowił też szczególnej reguły ciężaru dowodu dla polskich sporów. Spełnienie warunków wyłączenia kosztów ma ocenić sąd krajowy.
Art. 49 ustawy o kredycie konsumenckim przewiduje obniżkę o koszty dotyczące okresu, o który skrócono umowę, także poniesione przed spłatą. Sąd Najwyższy w uchwale z 12 grudnia 2019 r. (III CZP 45/19) objął tym także prowizję. C-239/25 nie zmienia brzmienia ustawy i nie nakazuje automatycznego wyłączania każdej jednorazowej opłaty. Nie należy jednak przedstawiać tej kwestii jako prostego wyboru standardu wyższego niż unijne minimum: dyrektywa 2008/48 przewiduje w art. 22 zasadę pełnej harmonizacji w objętym nią zakresie. Trzeba zbadać warunki opisane przez TSUE oraz przepisy właściwe dla daty zawarcia konkretnej umowy.
W naszej ocenie istotne będą zwłaszcza prowizje pośredników i koszty ubezpieczenia. Sam fakt zapłaty osobie trzeciej nie wystarcza do odmowy zwrotu. Znaczenie mają niezależność kosztu od czasu, wykonanie usługi przed zawarciem umowy i to, czy koszt faktycznie narzucił kredytodawca. Przy ubezpieczeniu wymaganym do uzyskania kredytu przemawia to za zbadaniem go jako kosztu nałożonego przez bank. Nie jest to jednak rozstrzygnięcie TSUE o wszystkich polskich polisach.
Wyrok zapadł dzień przed unijną datą stosowania nowych zasad CCD2: 20 listopada 2026 r. Nie jest to data wejścia dyrektywy w życie — weszła w życie w 2023 r. Art. 29 dyrektywy 2023/2225 obejmuje obniżką wszystkie koszty nałożone przez kredytodawcę, a motyw 70 wskazuje także koszty w pełni wyczerpane przy udzieleniu kredytu. Wyłączenie opisane w motywie dotyczy podatków i opłat płaconych bezpośrednio osobom trzecim, niezależnych od czasu trwania umowy i nienarzuconych przez kredytodawcę. To inna konstrukcja niż warunkowe ograniczenie dopuszczone w Fincontinuo.
Przepis przejściowy ma kluczowe znaczenie: zgodnie z art. 47 dyrektywa 2008/48 nadal znajduje zastosowanie do umów istniejących 20 listopada 2026 r.; art. 29 CCD2 nie należy do wskazanych tam wyjątków dla umów o kredyt odnawialny. Starsze roszczenia nie znikają więc 19 listopada. Sama unijna data stosowania CCD2 nie zmienia też automatycznie polskiej ustawy w sporze konsumenta z prywatnym bankiem — trzeba uwzględnić właściwe przepisy krajowe i ich zakres czasowy.
Kto ma wykazać przejrzystość informacji w polskiej sprawie?
Polski formularz informacyjny (SECCI), przewidziany w art. 13–14 i załączniku nr 1 ustawy, zawiera dane o kosztach, usługach dodatkowych i wcześniejszej spłacie. Nie ma osobnego obowiązkowego pola, które wprost dzieli wszystkie koszty według zależności od okresu kredytowania. Samo wręczenie standardowego formularza nie przesądza zatem, że spełniono test z pkt 57–58 Fincontinuo. ESIS dotyczy kredytów hipotecznych; porównanie dotyczy poziomu przejrzystości, nie identycznej nazwy formularza.
Nasza analiza, nie osobna teza wyroku: ogólne reguły art. 6 k.c. i art. 232 k.p.c. wymagają wykazania faktów, z których strona wywodzi korzystne skutki. Konsument powinien udokumentować umowę, poniesione koszty, wcześniejszą spłatę i dochodzoną kwotę. Kredytodawca powołujący się na wyłączenie powinien przedstawić fakty i dokumenty uzasadniające je, w tym informacje przekazane przed umową i charakter kosztu. Natomiast ustalenie właściwego prawa i ocena równoważnej przejrzystości należą do sądu — nie są po prostu faktem, który ma „udowodnić bank”. Fincontinuo nie rozstrzyga tego podziału dla Polski.
Co powinien zrobić kredytobiorca, który spłacił kredyt wcześniej?
Po wcześniejszej spłacie warto sprawdzić rozliczenie kosztów i podstawę ewentualnej odmowy zwrotu. Jeżeli bank powołuje się na pierwszy punkt Fincontinuo, należy zapytać, jakie przepisy obowiązujące przy zawarciu umowy wymagały przejrzystego podziału kosztów i w jakich dokumentach go przekazano. Przy opłacie osoby trzeciej trzeba odrębnie zbadać warunki drugiego punktu sentencji. Roszczenie o zwrot nie jest bezterminowe: co do zasady obowiązuje sześcioletni termin, z końcem roku, ale początek jego biegu i przepisy przejściowe przy starszych rozliczeniach wymagają osobnej oceny. Data nowego wyroku sama nie uruchamia tego terminu od nowa.
Zwrot kosztów po wcześniejszej spłacie to inny mechanizm niż sankcja kredytu darmowego. Tych roszczeń nie należy utożsamiać.
Źródła: Fincontinuo, C-239/25 i C-355/25, 19.11.2026, ECLI:EU:C:2026:995 — pełny wyrok włoski; wersja francuska (pkt 53–59, 65–78 i dwa punkty sentencji); Lexitor C-383/18; UniCredit Bank Austria C-555/21; dyrektywa 2008/48, art. 16 i 22; CCD2, art. 29, 47–49 i motyw 70; ustawa o kredycie konsumenckim, art. 13–14, 49 i załącznik nr 1; SN III CZP 45/19.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. Stan na 19 listopada 2026 r.





