Umorzenie części kredytu w ugodzie z bankiem co do zasady tworzy przychód kredytobiorcy. Po spełnieniu warunków rozporządzenia minister finansów zaniecha jednak poboru PIT. Obecne przepisy obejmują przychody uzyskane do 31 grudnia 2026 r. Projekt przewiduje wydłużenie tego terminu do końca 2028 r., ale nie jest jeszcze obowiązującym prawem. 3 listopada 2026 r. Ministerstwo Finansów i Gospodarki opublikowało w Rządowym Centrum Legislacji projekt, który przewiduje przedłużenie zaniechania poboru podatku na lata 2027–2028. Przeczytaliśmy projekt, jego uzasadnienie i ocenę skutków regulacji. Wynika z nich, kto jest chroniony, kto nie, i ile pieniędzy banki zamierzają umorzyć frankowiczom w ugodach w ciągu najbliższych dwóch lat.
Co zmienia projekt MF?
Projekt jest krótki. Zmienia tylko dwie daty w rozporządzeniu z 11 marca 2022 r. (tekst jednolity: Dz.U. z 2025 r. poz. 1672): w § 4 i § 4a „31 grudnia 2026 r.” zastępuje „31 grudnia 2028 r.”. Wszystkie pozostałe warunki zostają takie same. Jeśli projekt wejdzie w życie w tym brzmieniu, zaniechanie poboru PIT będzie nadal obejmować dwa rodzaje przychodu: wierzytelności umorzone osobie fizycznej z tytułu kredytu mieszkaniowego oraz korzyść z ujemnego oprocentowania przy kredytach w walucie obcej, indeksowanych lub denominowanych do waluty. Po stronie banku utrzymane zostaje zaniechanie poboru CIT od dochodu równego umorzonej części kapitału, objętej zaniechaniem poboru PIT po stronie klienta, z zachowaniem dodatkowych warunków § 2 rozporządzenia. Rozporządzenie ma wejść w życie dzień po ogłoszeniu. Projekt ma w wykazie prac ministra numer 125/2026, a odpowiada za niego wiceminister Jarosław Neneman.
Kto może skorzystać z zaniechania poboru PIT?
Rozporządzenie nie dotyczy każdego kredytu. Za kredyt mieszkaniowy uznaje kredyt, który spełnia jednocześnie trzy warunki: został udzielony przed 15 stycznia 2015 r. przez uprawniony podmiot podlegający państwowemu nadzorowi nad rynkiem finansowym, jest zabezpieczony hipoteką i został zaciągnięty na wydatki mieszkaniowe w rozumieniu ustawy o PIT. Od 2025 r. tak samo traktuje się pożyczkę spełniającą te warunki. Zaniechanie przy umorzeniu dotyczy jednej inwestycji mieszkaniowej, także finansowanej kilkoma kredytami. Kredytobiorca nie może wcześniej korzystać z tego zaniechania przy innej inwestycji mieszkaniowej. Warunek sprawdza się osobno dla każdego współkredytobiorcy. Jeśli kredyt częściowo finansował inne cele, zaniechanie obejmuje proporcjonalną część umorzenia. Przepisy przewidują też refinansowanie i konsolidację w części odpowiadającej kredytowi mieszkaniowemu. Ochrona obejmuje kapitał, odsetki, prowizje i opłaty niezbędne do zawarcia umowy, lecz nie koszty usług dodatkowych, w szczególności ubezpieczeń. Według oceny skutków regulacji z rozwiązania skorzysta ok. 17 tys. kredytobiorców i 10 banków. Obie liczby pochodzą z pisma Związku Banków Polskich z 3 sierpnia 2026 r.
Ugoda sądowa, mediacja czy porozumienie w oddziale. Czy to ma znaczenie?
Forma ugody nie ma znaczenia, ale znaczenie ma jej treść. Rozporządzenie nie rozróżnia ugód sądowych, zawieranych w mediacji czy przed Sądem Polubownym przy KNF i podpisywanych w banku. Liczy się to, czy bank formalnie umorzył wierzytelność. Ministerstwo wyjaśnia to w uzasadnieniu projektu:
„(…) utrzymywane w mocy rozporządzenie z dnia 11 marca 2022 r. obejmuje zakresem przedmiotowym formalne umorzenie kwot wierzytelności z tytułu kredytu mieszkaniowego, w szczególności na podstawie ugody. Rozporządzenie to nie odnosi się do zmniejszenia salda kredytu w formie innej niż umorzenie wierzytelności z tytułu kredytu, tj. np. na podstawie niebędącego ugodą porozumienia z bankiem o przewalutowaniu kredytu po kursie akceptowalnym dla kredytobiorcy”.
W praktyce oznacza to, że przed podpisaniem ugody warto sprawdzić, jak opisano w niej zmniejszenie zadłużenia. Jeżeli bank formalnie umarza część długu, zaniechanie może objąć tę kwotę, o ile spełnione są wszystkie warunki rozporządzenia. Jeżeli saldo spada w inny sposób, na przykład przez przeliczenie kredytu po korzystnym kursie bez umorzenia, sam brak zastosowania rozporządzenia nie przesądza o powstaniu podatku. Trzeba ocenić, czy w ogóle powstaje przychód, oraz sprawdzić pozostałe podstawy prawne. MF dodaje, że rozporządzenie nie obejmuje też kwot, które bank zwraca kredytobiorcy, obok umorzenia albo zamiast niego.
A jeśli frankowicz wygra w sądzie?
Przy zwrocie własnych wpłat po stwierdzeniu nieważności umowy co do zasady nie powstaje przychód, więc do tego zwrotu rozporządzenie nie jest potrzebne. Strony rozliczają się wtedy ze świadczeń spełnionych na podstawie nieważnej umowy: kredytobiorca oddaje kapitał, a bank zwraca to, co od niego dostał. Zwrot własnych wpłat nie jest przysporzeniem, które dawałoby podstawę do podatku. MF przyznaje w uzasadnieniu, że rozporządzenie nie obejmuje wszystkich sytuacji powstałych po wyroku, i wskazuje inną drogę:
„(…) korzystny dla klienta banku wyrok sądu nie zawsze musi prowadzić wprost do umorzenia wierzytelności (…). Jednakże dla części kredytobiorców – osób fizycznych, które z powyższych powodów nie będą uprawnione do zaniechania na podstawie niniejszego rozporządzenia – mogą istnieć inne podstawy, aby stwierdzić, że przychód (dochód) nie powstaje w oparciu o zasady ogólne. W wielu takich sytuacjach bowiem, w szczególności w przypadku kredytów udzielonych przed 15 stycznia 2015 r., uzasadnione może być powołanie się na wcześniejsze klauzule abuzywne zawarte w umowie kredytowej (…) oraz na konieczność przywrócenia stanu zgodnego z prawem, który nie powinien generować, co do zasady, przychodu (…)”.
Resort zastrzega jednak, że takie sytuacje „powinny być każdorazowo rozpatrywane pod kątem konkretnych okoliczności faktycznych”. Nie należy jednak sprowadzać różnicy do hasła „ugoda oznacza podatek, wyrok go wyklucza”. Także ugoda może przewidywać zwrot nienależnie pobranych wpłat, a nie umorzenie istniejącego długu. O skutkach decyduje charakter poszczególnych świadczeń. Dodatkowe wypłaty, w tym odsetki, wymagają odrębnej oceny podatkowej. Gdy powstaje opodatkowany przychód z umorzenia i nie działa zaniechanie ani inna podstawa wyłączająca podatek, rozlicza się go według skali PIT wraz z pozostałymi dochodami. Stawka 32 proc. dotyczy nadwyżki ponad próg, a nie automatycznie całej umorzonej kwoty. MF opisuje również obowiązek banku wystawienia PIT-11 w takiej sytuacji. Dla terminu ochrony istotny jest moment uzyskania przychodu z umorzenia, który nie musi być identyczny z dniem podpisania ugody.
Ile banki zamierzają umorzyć w ugodach?
Najciekawsze liczby kryją się w ocenie skutków regulacji. Ministerstwo oparło szacunki na danych ZBP, zebranych od banków obecnych w segmencie walutowych kredytów mieszkaniowych.
| Prognoza ZBP / MF | 2027 r. | 2028 r. |
|---|---|---|
| Umorzone wierzytelności z kredytów mieszkaniowych | 1 748 mln zł | 751 mln zł |
| Świadczenia z ujemnego oprocentowania | 50 mln zł | 50 mln zł |
| Ubytek dochodów budżetu (CIT) | 342 mln zł | 152 mln zł |
Łącznie budżet straci według MF 494 mln zł, i to wyłącznie na podatku CIT od banków. Ubytku w PIT ministerstwo nie liczyło, bo nie zakładało wpływów z opodatkowania umorzeń u kredytobiorców. Prognoza pokazuje też wyraźny trend. Według danych ZBP przyjętych w OSR prognozowana wartość umorzeń walutowych kredytów mieszkaniowych w 2028 r. wynosi mniej niż połowę wartości na 2027 r. Nie jest to prognoza liczby ugód ani zapowiedź zakończenia programów. MF zastrzega, że rzeczywiste skutki zależą od tego, ilu klientów zdecyduje się na ugody.
Dlaczego MF proponuje przedłużenie zaniechania?
Uzasadnienie wprost wskazuje, kto o to zabiegał. Zasadność przedłużenia potwierdził ZBP, a zarówno ZBP, jak i Urząd KNF, wskazują, że zaniechanie poboru podatku od kwot umarzanych w ugodach „stanowi silny bodziec” do zawierania ugód na warunkach zaproponowanych przez przewodniczącego KNF. Ministerstwo pisze też, że bez przedłużenia zainteresowanie ugodami mogłoby „znacznie” spaść, a polubowne rozwiązywanie sporów nazywa za UKNF „narzędziem optymalnym”. Zarazem przyznaje, że opodatkowanie umorzeń, gdy kredytobiorcy dochodzą w sądach nieważności umów, „budziłoby (…) istotne kontrowersje”.
Projekt zakłada utrzymanie instrumentu podatkowego do końca 2028 r. Nie przesądza jednak, jak długo poszczególne banki będą oferowały ugody ani jakie zaproponują warunki. Spadek prognozowanej wartości umorzeń nie dowodzi sam w sobie wygasania programów ugodowych.
W ocenie redakcji chf24.pl planowane przedłużenie jest dobrą wiadomością dla osób rozważających ugodę. Do czasu ogłoszenia nowelizacji obowiązuje jednak termin 31 grudnia 2026 r. Przed podpisaniem dokumentu trzeba sprawdzić datę i cel kredytu, zabezpieczenie hipoteczne, wcześniejsze korzystanie z zaniechania przy innej inwestycji, składniki umarzanej kwoty oraz moment powstania przychodu. Następnie warto porównać wynik finansowy ugody z możliwym wynikiem procesu, uwzględniając koszty, czas i ryzyko konkretnej sprawy. Sama korzyść podatkowa nie rozstrzyga, która droga jest korzystniejsza.
Zobacz też: kredyty frankowe — aktualności i wyjaśnienia oraz kiedy wyrok jest prawomocny.
Źródła: RCL — projekt 125/2026, opublikowany 3 listopada 2026 r.; projekt z 29 października 2026 r. z uzasadnieniem i OSR (PDF); obowiązujące rozporządzenie — tekst jednolity, Dz.U. 2025 poz. 1672, w szczególności § 1–4a; ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, w szczególności art. 20, 27 i 42a; Ordynacja podatkowa, art. 22 § 1 pkt 1. Liczby w tabeli są prognozami OSR, opartymi na danych ZBP, a nie wynikami zrealizowanych ugód.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej ani podatkowej. Projekt może się zmienić w toku konsultacji. Stan na 4 listopada 2026 r.
