Santander BP a Frankowicze: Prawie 100% przegranych wyroków, strategia ugodowa i koniec długiej batalii? [Analiza Raport I połowa 2025]

Santander Bank Polska – trzeci co do wielkości bank w Polsce – opublikował wyniki za I połowę 2025 r., które pokazują, jak instytucja radzi sobie z wciąż ciągnącą się „sagą frankową”. Kredyty we franku szwajcarskim (CHF) pozostają istotnym obciążeniem prawnym i finansowym, choć bank sukcesywnie ogranicza ten portfel. W ciągu roku bilansowa wartość portfela kredytów CHF spadła aż o około 90% (licząc brutto w CHF, ~89% w ujęciu PLN), m.in. dzięki znaczącym odpisom i ugodom z klientami. Poniżej przedstawiamy analizę sytuacji Santander BP w kontekście kredytów frankowych na podstawie najnowszego sprawozdania finansowego za I połowę 2025 r. oraz wypowiedzi władz banku, uwzględniając również wpływ planowanej zmiany akcjonariusza większościowego.

Tysiące pozwów i niemal wszystkie wyroki na korzyść frankowiczów

Mimo upływu lat liczba postępowań sądowych wytoczonych bankowi przez tzw. frankowiczów pozostaje bardzo wysoka – choć dane sugerują, że zbliżamy się do punktu zwrotnego. Na koniec czerwca 2025 r. Santander BP był pozwany w 14 402 sprawach dotyczących kredytów powiązanych z walutą obcą, podczas gdy pół roku wcześniej liczba ta sięgała 21 537 (spadek wynika głównie z zapadania wyroków i zawierania ugód). Oznacza to, że liczba aktywnych pozwów prawdopodobnie osiągnęła szczyt i zaczyna maleć. Co istotne, rośnie odsetek spraw dotyczących kredytów już spłaconych – stanowią one 18% wszystkich sporów (wobec 14% na koniec 2024 r.), co pokazuje, że również byli kredytobiorcy dochodzą roszczeń po spłacie kredytu.

Skuteczność banku w tych procesach jest jak dotąd bardzo niska. Zgodnie z raportem finansowym, „według stanu na 30.06.2025 r. Bank otrzymał 4 557 prawomocnych rozstrzygnięć sądowych w sprawach prowadzonych przeciw Bankowi (dotyczących kredytów CHF po wyroku TSUE z 3.10.2019 r.) – w tym 4 440 to rozstrzygnięcia niekorzystne dla Banku, a pozostałe 117 to rozstrzygnięcia w całości albo w części korzystne”. Innymi słowy, ponad 97% prawomocnych wyroków zapadło z korzyścią dla klientów, a bank zdołał wygrać jedynie ok. 2–3% spraw. Dla porównania, na koniec 2024 r. Santander BP miał 3 207 prawomocnie zakończonych sporów frankowych, z czego 3 100 przegranych – widać więc dalszy spadek i tak już znikomej skuteczności procesowej banku. Tak niekorzystne statystyki potwierdzają dominującą linię orzeczniczą polegającą na unieważnianiu umów frankowych bądź ich “odfrankowieniu” na żądanie klientów.

W praktyce sądowej nadal dość rzadko ale jednak coraz częściej zdarza się, że bank rezygnuje z dalszej obrony w oczywiście przegranych sprawach (nie składa apelacji po wyroku I instancji), co pozwala szybciej zamknąć postępowanie.

Przykłady takich wygranych można zlokalizować chociażby na blogu kancelarii adwokackiej adwokat Paweł Borowski z Wrocławia – jednej z najbardziej doświadczonych kancelarii w sprawach frankowych w Polsce. Kancelaria opisuje np: wyrok Sądu Okręgowego w Krakowie z 9 grudnia 2024 r. (sygn. I C 1935/24) uprawomocnił się już po I instancji, albowiem w postępowaniu nie została złożona apelacja. Sprawa trwała tylko 8 miesięcy a korzyść dla frankowiczów po wygranej to 147.000 złotych.

Podobnie w Warszawie wyrok SO z 1 października 2024 r. (sygn. XXVIII C 20170/22) stał się prawomocny, gdyż Santander Bank Polska nie wniósł apelacji – co podkreślano jako nietypowe, bo bank „rzadko rezygnuje ze składania odwołania”. Sprawa trwała 44 miesiące i przyniosła korzyść dla frankowiczów w wysokości 178.000 złotych. Takie przypadki wskazują, że w pewnych sytuacjach Santander BP wybiera ograniczenie strat i kosztów poprzez pogodzenie się z wyrokiem zamiast wydłużania sporu.

Rezerwy i koszty ryzyka prawnego – porównanie z końcem 2024

Skala potencjalnych zobowiązań wynikających z przegranych spraw zmusza bank do utrzymywania wysokich rezerw i odpisów. Na 30 czerwca 2025 r. łączna wartość utworzonych rezerw  wraz z korektami wartości bilansowej brutto ekspozycji kredytowych  z tytułu ryzyka prawnego kredytów walutowych wynosiła 1 894 219 tys. zł, podczas gdy na koniec 2024 r. wartość ta wynosiła 1 871 052 tys. zł. Wzrost jest więc relatywnie niewielki (około 23 mln zł), co sugeruje, że bank już wcześniej zgromadził pokaźne bufory. Rzeczywiście, warto przypomnieć, że brutto portfel frankowy Santander BP (16,7 tys. umów o wartości ~3,708 mld zł na koniec 2024 r.) został pomniejszony o niemal 3,492 mld zł korekty wartości z tytułu ryzyka prawnego. Inaczej mówiąc, bank odpisał z tego portfela około 94% wartości, zabezpieczając się na wypadek uznania większości umów za nieważne.

Bieżący wpływ spraw frankowych na wyniki finansowe nadal jest znaczący, ale uległ zmniejszeniu w ujęciu rocznym. W samym II kwartale 2025 bank utworzył rezerwy na ryzyko hipotek walutowych w wysokości ~740 mln zł, podczas gdy w I kwartale było to tylko ~80 mln zł, a rok wcześniej około 800 mln zł. Narastająco w I półroczu 2025 rezerwy frankowe pochłonęły niemal 820 mln zł, co jednak stanowi poprawę wobec ponad 1 mld zł w analogicznym okresie 2024. Jak wyjaśnia zarząd, korzystnie zadziałał m.in. niższy koszt zawieranych ugód z klientami – łączne „koszty ryzyka prawnego kredytów hipotecznych w walutach obcych oraz zawarte ugody” wyniosły w I poł. 2025 r. 821 mln zł, podczas gdy rok wcześniej 1 044 mln zł. Spadek tych obciążeń finansowych przyczynił się do poprawy wyniku banku; dochody pozaodsetkowe wzrosły m.in. „wskutek (…) niższych kosztów ugód z klientami posiadającymi kredyty hipoteczne w walutach obcych” – odnotowano bank w prezentacji wynikowej.

Dynamika pozwów a model prognostyczny banku

Santander Bank Polska podkreśla, że posiada zaawansowany model statystyczny szacujący łączną skalę ryzyka frankowego w całym cyklu życia portfela. Model ten bierze pod uwagę szereg czynników behawioralnych (np. decyzje klientów o wejściu na drogę sądową, wpływ propozycji ugody) oraz zmiany w otoczeniu prawnym. Z pomocą kancelarii prawnych bank estymuje zarówno docelową liczbę pozwów, jak i prawdopodobne scenariusze ich rozstrzygnięcia wraz z odpowiadającymi im stratami.

Z prognoz tych wynika, że zdecydowana większość oczekiwanych pozwów wpłynie do sądów do końca 2026 r., a w kolejnych latach napływ nowych spraw zacznie już wyraźnie spadać. Innymi słowy, horyzont potencjalnych roszczeń frankowych jest ograniczony – po 2026 r. „fala” pozwów powinna się stopniowo wypłaszczać.

Bank zaznacza przy tym, że wraz z porządkowaniem linii orzeczniczej zmniejsza się niepewność co do wyniku spraw, choć wydłuża się czas ich trwania (rosnące zaległości w sądach). Na tempo napływu nowych pozwów wpływają też czynniki kosztowe (opłaty sądowe, prowizje dla pełnomocników) i świadomość klientów.

Warto dodać, że średnia wartość przedmiotu sporu w przypadku pozwów przeciw Santander BP to ok. 410 tys. zł – łączna kwota roszczeń w 14,4 tys. sprawach to ponad 5,91 mld zł.

Bank ujawnia również, że w portfelu ma wciąż ok. 34,6 tys. już spłaconych kredytów frankowych (dawnych klientów), co potencjalnie stanowi pulę kolejnych pozwów, jeśli ci klienci zdecydują się wystąpić na drogę sądową. Model uwzględnia ten fakt – historycznie znaczna część nowych spraw pochodzi właśnie od kredytobiorców, którzy uregulowali już całe zadłużenie (dochodzą zwrotu świadczeń z nieważnej umowy).

Polubowne rozwiązania: ugody i ich znaczenie

Równolegle bank od ponad dwóch lat próbuje ograniczać ryzyko poprzez ugody z frankowiczami. Jak podkreślono w raporcie, „Bank aktywnie zachęca klientów do zawierania ugód”, oferując konwersję kredytu na złotowy (często z korzystniejszym oprocentowaniem) oraz indywidualne ustalenie sposobu rozliczenia dotychczasowych należności. Propozycje ugodowe kierowane są zarówno do klientów już pozostających w sporze sądowym, jak i tych, którzy jeszcze nie zdecydowali się pozwać bank – strategia ta ma zmniejszyć chęć kierowania spraw do sądów i jest wkalkulowana w model rezerw.

Na 30 czerwca 2025 Santander BP miał zawartych łącznie 10 453 ugód z posiadaczami kredytów walutowych (zarówno przedprocesowych, jak i w trakcie sporu), z czego 952 podpisano w I połowie 2025 r.. Dla porównania, przez cały 2024 rok bank zawarł ok. 3,4 tys. ugód, a w rekordowym 2023 r. – ponad 5,3 tys. porozumień polubownych. Widać zatem, że tempo zawierania ugód w ostatnim okresie nieco osłabło. Według przedstawicieli banku wynika to m.in. z faktu, że część klientów czeka na rozstrzygnięcie sporu w sądzie, licząc na pełne unieważnienie umowy i większe korzyści niż te proponowane przy ugodzie.

Zarząd Santander BP wskazywał nawet, że negatywny wpływ na skłonność do ugód mają kancelarie prawne zachęcające klientów do pozwów sądowych. Niemniej, każda zawarta ugoda redukuje portfel „toksycznych” kredytów i uwalnia bank od przyszłego ryzyka prawnego w danej sprawie – dlatego nadal jest to preferowane rozwiązanie z punktu widzenia banku. Co ważne, już samo uwzględnienie scenariusza ugód obniża poziom tworzonych rezerw: model zakłada, że część klientów wybierze ugodę zamiast pozwu lub zamiast czekać na prawomocny wyrok, co zmniejsza oczekiwane straty banku.

Koszt ugód jest jednak niemały – klientom zazwyczaj oferuje się konwersję kredytu po kursie preferencyjnym lub redukcję salda zadłużenia. Mimo to, bank sygnalizuje, że łączny koszt zawartych ugód maleje. W I półroczu 2025 ujęto w wynikach tylko 21,9 mln zł kosztów związanych bezpośrednio z ugodami, podczas gdy rok wcześniej było to 30,8 mln zł. Oznacza to, że średni koszt pojedynczej ugody spadł, co może wynikać np. z niższego kursu CHF/PLN w momencie przewalutowania lub twardszej polityki negocjacyjnej banku. Paradoksalnie, sukcesy frankowiczów w sądach mogą z jednej strony zniechęcać wielu do ugody, ale z drugiej – skłaniać bank do poprawiania warunków ofert ugodowych, by jednak zachęcić niezdecydowanych.

Zmiana właściciela – czy Erste Group zmieni strategię wobec frankowiczów?

W maju 2025 r. ogłoszono „jedną z największych transakcji w historii polskiej bankowości”: hiszpańska grupa Santander zgodziła się sprzedać 49% akcji Santander Bank Polska na rzecz austriackiego Erste Group Bank AG za około 7 mld euro. Erste Group, który stanie się największym akcjonariuszem i de facto przejmie kontrolę nad bankiem, to renomowana instytucja finansowa obecna m.in. w Austrii, Czechach, Słowacji czy Rumunii – posiada doświadczenie w regionie Europy Środkowo-Wschodniej z podobnymi problemami kredytów walutowych. Transakcja ma zostać sfinalizowana pod koniec 2025 r., po uzyskaniu zgód KNF i organów antymonopolowych. Pojawia się pytanie, czy i jak nowy właściciel wpłynie na podejście banku do problemu kredytów frankowych.

Oficjalne stanowisko zarządu Santander BP podkreśla kontynuację dotychczasowej strategii. Prezes Michał Gajewski uspokajał, że proces zmiany akcjonariusza „nie ma wpływu na nasze bieżące działania biznesowe. Kontynuujemy naszą strategię z tą samą kadrą”. Bank pozostaje uniwersalny i obsługuje wszystkie segmenty klientów – i to się nie zmieni. Gajewski zaznaczył, że jest zbyt wcześnie, by przesądzać o rebrandingu (zapewne w 2026 r. logo Santander zostanie zastąpione przez Erste), ale dla klientów operacyjnie nic się nie zmieni w okresie przejściowym. Zarząd widzi w wejściu Erste przede wszystkim korzyści, m.in. dostęp do know-how grupy doskonale znającej realia regionu i stawiającej – podobnie jak Santander – na długofalowe relacje z klientami. Można więc przypuszczać, że w krótkim terminie nowy inwestor nie zarządzi gwałtownych zwrotów ani w polityce produktowej, ani w podejściu do sporów frankowych.

Nie oznacza to jednak, że strategia wobec frankowiczów pozostanie całkowicie bez zmian. Analitycy wskazują, że Erste może chłodnym okiem przyjrzeć się opłacalności dalszego przedłużania sporów sądowych. Skoro Santander BP „przegrywa niemal 97% spraw, więc z ekonomicznego punktu widzenia dalsze przedłużanie sporów rzadko ma sens” – zauważają komentatorzy.

Austriacki akcjonariusz, słynący z konserwatywnego zarządzania ryzykiem, może być bardziej skłonny do pragmatycznych decyzji niż poprzedni właściciel. Innymi słowy, Erste Group może chętniej proponować ugody lub szybciej finalizować ciągnące się procesy poprzez rezygnację z niektórych apelacji, aby oczyścić bilans z tego obciążenia. Pewne symptomy takiej zmiany taktyki już widać – jak wspomniano, zdarzają się przypadki odstąpienia banku od apelacji od niekorzystnych wyroków I instancji, co „przyspiesza prawomocność wyroków i zamknięcie sprawy”. Nowy właściciel może ten trend wzmocnić, widząc w nim sposób na ograniczenie kosztów sądowych i reputacyjnych.

Co istotne, warunki transakcji sprzedaży Santander BP zawierają mechanizmy ochronne na wypadek eskalacji kosztów frankowych. Erste uzyskało od Banco Santander gwarancje odszkodowawcze na wypadek, gdyby rezerwy na kredyty CHF musiały znacząco wzrosnąć ponad założenia biznesplanu. Mówiąc prościej, hiszpański sprzedający zobowiązał się pokryć część ewentualnych dodatkowych strat, jeśli fala frankowa okazałaby się większa niż przewidywano. To istotny czynnik stabilizujący – zabezpiecza kapitały banku przed czarnym scenariuszem i daje nowemu inwestorowi komfort w podejmowaniu odważniejszych decyzji (np. masowego przewalutowania portfela), gdyż część ryzyka pozostaje po stronie Santandera. Nadzór finansowy (KNF) pozytywnie ocenił takie rozwiązanie, uznając że zapewni ono bezpieczeństwo banku nawet przy pesymistycznym scenariuszu pełnej przegranej w sporach frankowych.

Podsumowując, wejście Erste Group nie spowoduje natychmiastowego zniknięcia problemu frankowego, ale może stopniowo wpłynąć na złagodzenie podejścia banku do tych spraw. Austriacki inwestor, mając zabezpieczenie przed najgorszymi skutkami finansowymi, może postawić na bardziej ugodowe zakończenie „sagi frankowej” – choć zapewne dopiero po sfinalizowaniu transakcji i dokonaniu własnej oceny portfela. Na razie (do końca 2025 r.) obowiązuje status quo: bank działa pod dotychczasowym szyldem i realizuje bieżącą strategię, a wszystkie toczące się procesy sądowe biegną dalej i pozostają w mocy pomimo zmiany właściciela (prawa i obowiązki Santander BP przejdą na następcę prawnego, co nie wpływa na sytuację procesową kredytobiorców).

Wnioski: czy koniec sagi frankowej jest bliski?

Dane za I połowę 2025 r. wskazują, że najtrudniejszy okres „frankowy” Santander Bank Polska ma być może za sobą. Portfel kredytów CHF został w znacznym stopniu zneutralizowany bilansowo, a koszty ryzyka prawnego – choć wciąż wysokie – zaczęły maleć. Liczba nowych pozwów zdaje się stabilizować, a prognozy zakładają wyraźny spadek ich napływu po 2026 roku. Dzięki przełomowym orzeczeniom TSUE i uchwale SN z 2024 r. bank zyskał jasność co do ram prawnych – może precyzyjniej szacować ryzyko i nie musi obawiać się nieznanych wcześniej roszczeń (jak np. opłata za kapitał). To wszystko pozwala zarządzać problemem frankowym w sposób bardziej przewidywalny, choć oczywiście nie eliminuje go całkowicie (dopóki w sądach pozostaje kilkanaście tysięcy pozwów).

Zmiana właścicielska może okazać się katalizatorem dalszego wygaszania tej sagi. Erste Group – po sfinalizowaniu przejęcia – prawdopodobnie będzie dążyć do uporania się z odziedziczonym problemem, aby móc skupić się na rozwoju biznesu bez ciągłego obciążenia nadzwyczajnymi kosztami.

Niewykluczone zatem, że kolejne kwartały przyniosą intensyfikację działań ugodowych i przyspieszenie rozstrzygania sporów (choćby przez rezygnację z części apelacji). Taki obrót spraw byłby korzystny zarówno dla banku (ograniczenie dalszych rezerw i kosztów), jak i dla klientów – wielu z nich szybciej doczekałoby się prawomocnego finału swoich spraw.

Oczywiście, pełne zakończenie kryzysu frankowego wymaga jeszcze czasu. W sądach wciąż tkwią dziesiątki tysięcy spraw, które muszą przejść swoją drogę do prawomocności. Jednak obserwowane trendy – malejący portfel, jasno zdefiniowane ryzyko, rosnąca gotowość do ugód oraz wejście silnego inwestora z regionu – pozwalają z ostrożnym optymizmem patrzeć na perspektywę wygaszenia sagi frankowej w Santander Bank Polska w nadchodzących latach. Bank, dysponując odpowiednimi rezerwami i wsparciem nowego akcjonariusza, wydaje się być w stanie absorbować koszty rozstrzygnięć sądowych i jednocześnie generować solidne zyski (zbliżone 1 mld zł kwartalnie), co czyni całą sytuację finansowo kontrolowalną. Być może więc zbliżamy się do momentu, gdy wieloletni spór frankowy stopniowo przejdzie do historii – a dla Santander BP rozpocznie się nowy rozdział pod auspicjami Erste Group, już z czystszym bilansem i mniejszym bagażem prawnym.